Beata Chojnacka: dziecko ma taką samą godność jak dorosły

Dziecko ma taką samą godność jak każdy inny dorosły – podkreśla Beata Chojnacka, archidiecezjalna doradczyni życia rodzinnego w Archidiecezji Warszawskiej i delegatka ds. ochrony dzieci i młodzieży. W rozmowie z KAI wskazuje ona m.in. na trudności w rozpoznawaniu przemocy psychicznej, potrzebę reagowania na podejrzenie krzywdzenia dziecka oraz rolę Kościoła w budowaniu kultury szacunku i ochrony najmłodszych. Kampania Dzieciństwo bez Przemocy, w którą włączył się Kościół, zwraca uwagę na różne formy krzywdzenia dzieci i konieczność reagowania na nie.

Anna Rasińska (KAI): Kampania Dzieciństwo bez Przemocy zwraca uwagę na problem krzywdzenia najmłodszych. Jakie trudności współczesnych rodzin mogą zwiększać ryzyko takich zachowań?

Beata Chojnacka: Rodzina, która żyje w konkretnej rzeczywistości zawsze doświadcza jakiś trudności. Wcześniej były to np. problemy bytowe, bieda, ograniczony dostęp do nauki. Współczesne rodziny zmagają się z ogromnym tempem życia, szczególnie w dużych miastach, co przekłada się na relacje w rodzinie. Rodzice wracają do domu zmęczeni, już nie tylko fizycznie, ale coraz częściej psychicznie. Nie pomaga powszechny dostęp do internetu, gdzie szuka się odpoczynku i odpowiedzi na trudne pytania o sytuacje, które spotkały nas w ciągu dnia. To osłabia więzi rodzinne. Coraz częściej, to nie mama ani tata, lub mąż i żona są osobami, do których przychodzi się ze swoimi trudnościami, żeby się wygadać i zrzucić ciężar trudu dnia.

W konsekwencji  narasta liczba zaburzeń psychicznym. Coraz częściej diagnozuje się depresję zarówno u dzieci, jak i u dorosłych. Rodzice często czują się bezradni wobec zachowań dzieci, które doświadczają różnych trudności w szkole i przykrości od rówieśników. Wówczas w rodzinie narasta wzajemne niezrozumienie i bezradność, co może prowadzić do zachowań krzywdzących. Oprócz tych ogólnych problemów, każda rodzina żyje we właściwym dla siebie systemie rodzinnym, który pomaga jej funkcjonować albo wręcz przeciwnie dodatkowo ją obciąża.

W tym roku kampania Dzieciństwo bez Przemocy zwraca szczególną uwagę na przemoc psychiczną. Dlaczego jest ona trudniejsza do rozpoznania i na jakie sygnały w zachowaniu dziecka powinni zwracać szczególną uwagę dorośli?

Przemoc fizyczną jest widoczna. Trudno nie zauważyć siniaków na ciele. Przemoc psychiczną już nie jest tak łatwo zobaczyć. Trzeba być bardzo uważnym albo znać osobę, żeby zauważyć zmiany w zachowaniu. Najczęściej jest to wycofanie się z relacji, zachowania lękowe, nadmierna uległość, unikanie kontaktu wzrokowego, apatia. W przypadku dzieci taką przemoc łatwiej jest zauważyć, gdyż częściej dochodzi u nich do zachowań autoagresywnych lub nagle zauważamy pogorszenie dotychczasowych osiągnięć w nauce.

Jakie zachowania dorosłych bywają bagatelizowane, choć mogą ranić dziecko?

Na dziecko trzeba patrzeć jak na każdego innego dorosłego człowieka. Dziecko ma taką samą godność jak każdy inny dorosły. Nam, dorosłym zdarza się o tym zapominać. Wyobraźmy sobie sytuację w pracy: czy pozwolilibyśmy sobie na wyśmiewanie i krzyki w rozmowie w szefem, gdy on nie spełnia naszych oczekiwań? Wszystko to, co nas rani w komunikacji z innym dorosłym jest również przykre dla dziecka.

W przestrzeni publicznej byłam kilkakrotnie świadkiem wyśmiewania i krzyku na dziecko, gdy jego zachowanie sprawiło rodzicowi trudność. Klasycznym zachowaniem jest wówczas publiczne upominanie i krytykowane dziecka przy innych dorosłych.

Co powinna zrobić osoba, która podejrzewa, że dziecko jest krzywdzone?

Po pierwsze, nie milczeć i reagować. Następnie zgłosić sprawę w szkole: wychowawca szkolny, pedagog, dyrekcja szkoły. Następnie szkoła zgłasza sprawą do  Ośrodka Pomocy Społecznej – z wnioskiem o wgląd w sytuację rodziny lub Sądu Rodzinnego i Nieletnich – z wnioskiem o wgląd w sytuację rodziny lub na policję lub do prokuratury – w sytuacji bezpośredniego zagrożenia zdrowia lub życia.

W strukturach kościelnych należy niezwłocznie uruchomić procedury ochrony dzieci i młodzieży poprzez zgłoszenie do parafialnego zespołu ds. prewencji lub do delegata diecezjalnego.

Jaką rolę w zapobieganiu przemocy może odgrywać duszpasterstwo rodzin?

Rola duszpasterstwa to przede wszystkim pokazanie, że nie ma zgody na żadną formę przemocy wobec dzieci i dorosłych. Takie sytuacje mogą się zdarzyć, ale wtedy trzeba to zgłosić i zostanie udzielona pomoc. Kościół ma unikalną możliwość budowania kultury szacunku dla każdego człowieka, gdyż jest to wpisane w jego misję.

Kościół prowadzi też działalność edukacyjną. W parafiach organizowane są warsztaty umiejętności wychowawczych, warsztaty z komunikacji, powstają grupy wsparcia dla osób w sytuacjach trudnych, organizowane są spotkania z ekspertami, psychologami i pedagogami. W wielu parafiach funkcjonują przyparafialne poradnie rodzinne, które świadczą bezpłatną pomoc i wsparcie.

Jak co roku Kościół włącza się w kampanię Dzieciństwo bez Przemocy, co jeszcze może zrobić, aby skuteczniej wspierać rodziny?

W parafiach zostały wprowadzone Standardy Ochrony Małoletnich. Potrzebna są teraz edukacja i szkolenia, by każdy umiał rozpoznać symptomy krzywdzenia i wiedział jak na taką sytuację zareagować.

Kościół w swoim nauczaniu nieustannie mówi o miłości Boga i bliźniego. To jest bardzo ważny wkład w budowaniu społeczeństwa opartego na wzajemnym szacunku, gdzie nie ma przestrzeni i zgody na przemoc.

Beata Chojnacka jest archidiecezjalną doradczynią życia rodzinnego w Archidiecezji Warszawskiej, delegatką ds. ochrony dzieci i młodzieży oraz konsultorką Rady KEP ds. Rodziny.