Jak wspierać rodziców po stracie dziecka? Dziś Dzień Dziecka Utraconego

Strata dziecka przed narodzeniem lub wkrótce po przyjściu na świat to doświadczenie, które na zawsze pozostaje w pamięci rodziców. Jak wspierać rodziny przeżywające żałobę? Jakich słów unikać? Dlaczego obecność bliskich bywa ważniejsza niż próby pocieszania? Na to wszystko zwraca uwagę obchodzony 15 października Dzień Dziecka Utraconego.

Utrata dziecka, niezależnie od tego, na jakim etapie ciąży następuje, jest dla rodziców bolesnym doświadczeniem. Towarzyszą jej szok, niedowierzanie, bunt i poczucie straty. Choć o poronieniach i martwych urodzeniach mówi się coraz więcej, nadal nie zawsze wiadomo, jak rozmawiać z osieroconymi rodzicami i w jaki sposób towarzyszyć im w żałobie.

O potrzebach osieroconych rodziców i sposobach towarzyszenia im w tym trudnym doświadczeniu mówiła przed dwoma laty w rozmowie z KAI Magdalena Kowalewska-Wojtak, dziennikarka i autorka książki „Narodzone dla nieba”.

– Bardzo wiele osób wśród swoich bliskich czy znajomych może wymienić rodziny, które przeżyły stratę dziecka przed jego narodzeniem. Szok, bunt i trauma towarzyszą każdej matce, która dowiaduje się, że właśnie utraciła swoje oczekiwane potomstwo. Trudne emocje dają się we znaki w codzienności zarówno kobietom, jak i mężczyznom – zwracała uwagę Magdalena Kowalewska-Wojtak.

Jakich słów unikać?

Jednym z najczęstszych problemów, z jakimi spotykają się rodzice po stracie dziecka, są nieumiejętne próby pocieszania ich przez otoczenie. Zapewnianie, że w przyszłości będą mogli mieć kolejne dzieci, czy porównywanie ich doświadczenia z sytuacją innych rodzin, choć często wynika z dobrych intencji, może sprawić, że rodzice poczują się niezrozumiani.

– Pocieszanie w ten sposób matki i ojca, którzy przeżywają śmierć upragnionego maleństwa czy porównywanie ich straty do podobnych doświadczeń innych rodzin, nie jest najlepszym rozwiązaniem. Każdy potrzebuje innego rodzaju wsparcia w przeżywanej żałobie – podkreślała dziennikarka.

Zamiast szukać słów, które miałyby złagodzić cierpienie, warto skoncentrować się na rzeczywistych potrzebach osieroconych rodziców. Pomoc może oznaczać rozmowę, gotowość do wysłuchania, ale również zaangażowanie w codzienne obowiązki, na które rodzinie przeżywającej stratę może brakować sił.

– Nieoceniona może okazać się pomoc w domu, rozmowa na inne tematy czy zaopiekowanie się żyjącymi dziećmi, albo po prostu wysłuchanie rodziców, ocierających łzy po śmierci oczekiwanego potomstwa. Często zatelefonowanie lub wysłanie wiadomości SMS z wyrazem pamięci w tym trudnym czasie, a jednocześnie zasygnalizowanie, że jest się blisko osieroconych rodziców, może być ważnym wsparciem – zaznaczyła.

Żałoba. Kiedy szukać pomocy?

Przeżywanie żałoby jest procesem indywidualnym, a rodzice potrzebują czasu na zmierzenie się z trudnymi emocjami. Niektórzy szukają rozmowy i obecności bliskich, inni potrzebują samotności lub czasowego ograniczenia kontaktów towarzyskich. Szczególnie bolesne mogą być spotkania z rodzinami wychowującymi małe dzieci.

Magdalena Kowalewska-Wojtak zwraca uwagę, że przeżywanie straty wiąże się również z trudnymi pytaniami, na które nie zawsze można znaleźć odpowiedź. – Podczas żałoby nie można uciekać od trudnych emocji i pytań. Moi rozmówcy podkreślają, że nie zawsze znajdowali na nie odpowiedź. Dopiero z perspektywy czasu widzieli sens tego trudnego doświadczenia, jakim jest utrata nienarodzonego dziecka czy tego, które zmarło wkrótce po narodzeniu – mówiła.

Istotne jest pozwolenie sobie na przeżywanie cierpienia bez presji szybkiego powrotu do codzienności. Jednocześnie przedłużająca się rozpacz, apatia czy dolegliwości psychiczne i somatyczne mogą być sygnałem, że potrzebne jest profesjonalne wsparcie.

– Na pewno trzeba pozwolić sobie na przeżywanie poszczególnych etapów żałoby. Łzy czy czasowe wycofanie się ze spotkań z rodziną czy przyjaciółmi, zwłaszcza tymi, którzy mają dzieci, są czymś naturalnym. Ważne, aby nie popaść w trwającą miesiącami czy latami apatię i rozpacz, której będą towarzyszyć różne objawy somatyczne i stany depresyjne – podkreślała dziennikarka.

Nie należy obawiać się kontaktu ze specjalistą również bezpośrednio po poronieniu lub martwym urodzeniu, jeśli rodzice czują potrzebę takiego wsparcia.

Pochówek dziecka i znaczenie pożegnania

Ważnym doświadczeniem w przeżywaniu żałoby może być możliwość pożegnania zmarłego dziecka i zorganizowania jego pochówku. Dla wielu rodzin jest to moment pozwalający zmierzyć się z rzeczywistością straty, a także wspólnie przeżyć cierpienie.

– Specjaliści wskazują, że to moment domykający jeden z etapów żałoby. Uświadamia rodzicom, że do śmierci ich dziecka rzeczywiście doszło. Wzruszające pogrzeby nienarodzonych dzieci stają się ważnym przeżyciem nie tylko ich rodziców, ale także rodzeństwa, krewnych i przyjaciół – wyjaśniała Kowalewska-Wojtak.

Pożegnanie dziecka może mieć również głęboki wymiar duchowy. Dla wierzących rodziców istotne bywa przekonanie, że śmierć nie przekreśla więzi z dzieckiem, a wiara daje nadzieję na ponowne spotkanie.

W Polsce organizowane są także zbiorowe pochówki dzieci utraconych, powstają symboliczne pomniki poświęcone ich pamięci, a z okazji Dnia Dziecka Utraconego odbywają się nabożeństwa, rekolekcje i spotkania dla osieroconych rodzin.

Osieroceni rodzice potrzebują większego wsparcia

Choć społeczna świadomość problemu poronień i martwych urodzeń stopniowo rośnie, nadal wyzwaniem pozostaje umiejętność indywidualnego towarzyszenia rodzinom po stracie. Nie wystarczy samo informowanie o dostępnych formach pomocy. Potrzebna jest także większa wrażliwość na emocje i potrzeby osieroconych rodziców.

– Wprawdzie można znaleźć duszpasterstwa czy organizacje non-profit wspierające osieroconych rodziców, ale ciągle potrzeba edukowania społeczeństwa, w jaki sposób towarzyszyć osobom, które przeżyły stratę dziecka przed jego narodzeniem lub zaraz po jego przyjściu na świat – oceniała Magdalena Kowalewska-Wojtak.

Rodzice po stracie mogą szukać pomocy psychologicznej, duchowej oraz informacji dotyczących przysługujących im praw. Wśród organizacji zajmujących się wsparciem osieroconych rodzin wymieniane są m.in. Fundacja Donum Vitae, Fundacja Nagle Sami oraz Polskie Stowarzyszenie Obrońców Życia Człowieka. Informacje dotyczące praw rodziców po poronieniu można znaleźć także w serwisie poronilam.pl.

Doświadczenie śmierci dziecka pozostawia trwały ślad w życiu rodziców, jednak przeżyta żałoba nie musi oznaczać utraty nadziei na przyszłość. – Liczne historie rodziców, którzy utracili nienarodzone dziecko lub przeżyli śmierć po jego narodzeniu, pokazują, że życie po poronieniu lub martwym urodzeniu, choć z blizną, może być piękne – podsumowała Kowalewska-Wojtak.