„Kościół nie może mówić do pustych ławek”. W Bydgoszczy szukano sposobu, by znów zacząć od słuchania

Co zrobić, gdy parafia ma coraz mniej ludzi, a ci, którzy od niej odeszli, niekoniecznie chcą wracać na spotkanie zaczynające się od pouczenia? Uczestnicy Forum Alpha w Bydgoszczy przekonywali, że odpowiedź może zacząć się od prostego gestu: usiąść z drugim człowiekiem, wysłuchać go oraz nie zakładać z góry, czego potrzebuje.

„Rozmowa to nauczenie się bycia z kimś, a nie odnoszenie się do czegoś” – mówił Tomasz Zieliński z Fundacji Usłyszeć na Czas. Jego wystąpienie o słuchaniu wyznaczyło ton pytania, które wracało podczas forum: jak tworzyć wspólnoty, do których można wejść bez presji, a także bez konieczności udawania, że wszystkie odpowiedzi ma się już gotowe?

Forum zorganizowały Alpha Polska i diecezja bydgoska. Spotkanie, które odbywało się w Centrum Edukacyjno-Formacyjnym w Bydgoszczy poświęcono temu, jak wykorzystywać kurs Alpha w ewangelizacji i ożywianiu parafii. Jego uczestnicy opowiadali o formule opartej na gościnności, rozmowie i wspólnym posiłku. Stawką – jak wynikało z wystąpień – jest coś więcej niż powodzenie jednego programu: czy parafia potrafi stać się miejscem spotkania także dla ludzi, którzy są na jej obrzeżach albo mają z Kościołem trudne doświadczenia.

„Alpha pomaga stworzyć przestrzeń, w której ludzie są przyjęci” – mówiła Anna Pęcak, dyrektor Krajowego Biura Alpha Polska. Przywołała obraz stołu, przy którym „każdy może usiąść” i ewangeliczny przykład Jezusa spotykającego się z ludźmi, zanim zaczyna im opowiadać. Jej zdaniem wspólne działanie duchownych i świeckich może pomóc parafii „burzyć mury, budować przestrzeń”.
Podobny kierunek wskazywał bp Krzysztof Włodarczyk, ordynariusz diecezji bydgoskiej. Nawiązując do nauczania Jana Pawła II o nowej ewangelizacji, podkreślał, że odpowiedzialności za nią nie można oddać wyłącznie wąskiej grupie specjalistów. „Kto prawdziwie spotkał Chrystusa nie może zatrzymywać Go dla siebie, ale winien Go głosić” – przytoczył słowa papieża. Ewangelizację określił jako „sprawę miłości”, a Alphę jako jedno z narzędzi, które mogą pomóc dotrzeć do osób oddalonych od Kościoła.

Bp Krzysztof Włodarczyk odniósł się także do wątpliwości czy kurs Alpha, mający swoje korzenie w Kościele anglikańskim, jest odpowiednim narzędziem dla katolickiej parafii. Przekonywał, że nie należy oceniać go wyłącznie przez pryzmat pochodzenia, lecz patrzeć na jego cel i owoce. Alpha nie ma zastępować pełnej katechezy ani przekazywać całej nauki Kościoła. Ma pomóc uczestnikom spotkać się z podstawami wiary i osobą Jezusa, a potem – w parafii – pogłębiać tę drogę przez katechezę, sakramenty i życie wspólnoty. Biskup przedstawił więc kurs nie jako konkurencję dla parafii, lecz jako możliwość dotarcia do tych, którzy stoją na jej obrzeżach, szukają odpowiedzi albo chcą na nowo odkryć wiarę. W tym ujęciu Alpha jest szansą: pierwszym zaproszeniem do rozmowy i dalszego uczestnictwa w życiu Kościoła.

Także w wystąpieniu ks. Sławomira Rachwalskiego, proboszcza parafii bł. Jolenty w Gnieźnie, wybrzmiało pytanie o zmianę sposobu działania parafii. Opowiadał o wspólnocie budowanej nie tylko wokół kościoła z cegieł, lecz także wokół relacji i zaangażowania wiernych. Obrazem tej zmiany była jego metafora przejścia „z motorówki na żaglowiec”: proboszcz nie może sam sterować wszystkim, a pozostali jedynie wykonywać polecenia. Potrzebni są ludzie, którzy współtworzą kierunek i biorą odpowiedzialność za wspólną drogę.

Adam Szamraj ze Wspólnoty „Ogród Chwały” mówił o uwalnianiu potencjału parafian – również tych, którzy dotąd pozostawali na obrzeżach życia kościelnego. Według niego samo zaproszenie to początek; ważne jest także to, co dzieje się później, gdy nowi uczestnicy znajdują swoje miejsce we wspólnocie. Sławomir Paszko z diecezji gliwickiej przyjechał do Bydgoszczy, by uczyć się od innych. W jego parafii w Lubecku Alpha zaczęła się od kameralnych spotkań przy pizzy i rozmowie o wierze. Po pierwszym doświadczeniu wspólnota zdecydowała się organizować kolejne edycje.
Program forum obejmował też budowanie zespołu liderów i towarzyszenie młodym. O tym, skąd brać ludzi do prowadzenia Alphy, rozmawiały Joanna Kosicka z parafii bł. Jolenty w Gnieźnie, Weronika Kandulska ze Wspólnoty Natanael w Poznaniu, Dorota Dzięcioł z poznańskiej parafii Łacina i Edyta Lechowska z Alpha Polska. Elżbieta Iżyk ze wspólnoty „Drzewo Życia” w Lubiczu Górnym oraz Edyta Lechowska zajęły się kwestią, jak opowiadać Ewangelię młodemu pokoleniu.

W programie znalazły się również rozmowa ks. Sławomira Skonieczki i Krzysztofa Tompolskiego o programie Boża Renowacja i strategii ewangelizacyjnej parafii oraz historie ks. Jacka Lewińskiego i Jacka Konczala. Alicja Jackowska i Agnieszka Poliwka ze Wspólnoty Emaus w Strzelnie miały podzielić się własnymi doświadczeniami z Alphą. Te wystąpienia wpisywały się w główny temat spotkania: jak przejść od pojedynczego kursu do kultury parafii, w której ludzie słuchają się nawzajem i zapraszają kolejnych.

Tomasz Zieliński przestrzegał przed zbyt szybkim pocieszaniem, radzeniem i odpowiadaniem za drugą osobę. Czasem – przekonywał – ważniejsze od gotowego rozwiązania jest pozwolić komuś dokończyć zdanie i dopytać, co naprawdę przeżywa. To zasada przydatna nie tylko w rodzinie. Także parafia, jeśli chce być otwarta, musi najpierw usłyszeć ludzi, do których kieruje zaproszenie.

Forum nie rozwiąże samo problemu pustoszejących wspólnot ani kryzysu zaufania. Pokazało jednak, że ewangelizacja zaczyna się nie od kolejnego komunikatu, lecz od relacji: od stołu, rozmowy i gotowości, by nie mieć ostatniego słowa. W tym sensie pytanie o Alphę jest pytaniem o Kościół: czy chce jedynie mówić do ludzi czy potrafi także ich wysłuchać?