UKSW: mniej niż połowa uczniów szkół średnich deklaruje się jako wierząca

Mniej niż połowa uczniów szkół średnich w Polsce określa się jako wierzący lub głęboko wierzący, a regularnie praktykuje religijnie niespełna jedna trzecia – wynika z ogólnopolskiego badania socjologicznego „Młodzież a wartości 2026”. Wyniki zaprezentowano w środę na Uniwersytecie Kardynała Stefana Wyszyńskiego podczas konferencji „Pokolenie Z. Anatomia kryzysu czy nowego porządku religijno-moralnego”.

Konferencja na UKSW poświęcona była sytuacji pokolenia Z i pytaniu, czy obserwowane przemiany religijności i postaw moralnych należy interpretować jako kryzys, trwałe odchodzenie od religii czy też kształtowanie się nowego porządku wartości.

Badania dotyczące religijności młodzieży realizowane są na UKSW (dawniej ATK) od 1988 r. Kolejne edycje projektu prezentowane były w 1998, 2005, 2017 i w roku obecnym.

Wyniki badań przedstawił ks. prof. Sławomir Zaręba w wystąpieniu pt. „Religijna tożsamość uczniów szkół średnich – sprzeciw, bunt, a może chwilowa kontestacja”.

Z badania wynika, że w 2026 r. przywiązanie do wiary zadeklarowało łącznie 45,8 proc. młodzieży (w tym 38,8 proc. jako wierzący, a 7 proc. jako głęboko wierzący) w wieku 16-19 lat. To wyraźny spadek w porównaniu z wcześniejszymi dekadami. W 1988 r. deklaracje takie składało 82,3 proc. respondentów, w 1998 r. – 67 proc., a w 2005 r. – 73,4 proc. W 2017 r. odsetek ten wynosił 53,9 proc.

Jednocześnie wzrasta odsetek młodych deklarujących obojętność religijną lub niewiarę. W 2026 r. obojętnych religijnie było 17,1 proc. respondentów, wobec 13,2 proc. w 2017 r. Niewiarę zadeklarowało 16,3 proc. młodych, podczas gdy dziewięć lat wcześniej było to 8,8 proc. Pod koniec lat 80. niewierzący stanowili 1,3 proc. badanych, a obojętni religijnie – 1,6 proc.

Wyraźne zmiany widać również w praktykach religijnych. W 1988 r. systematyczne praktykowanie deklarowało 86,3 proc. młodzieży. W 1998 r. było to 72,2 proc., w 2005 r. – 71,3 proc., a w 2017 r. – 52,4 proc. W 2026 r. odsetek ten wyniósł już tylko 30,1 proc. Wśród studentów regularnie praktykujących było 23 proc.

Równocześnie rośnie liczba osób nieuczestniczących w praktykach religijnych. W 1988 r. brak praktyk deklarowało 3,9 proc. młodzieży, w 1998 r. – 8,1 proc., w 2005 r. – 5,2 proc., a w 2017 r. – 12,4 proc. W najnowszym badaniu odsetek ten wzrósł do 23,7 proc.

Spada także częstotliwość uczestnictwa w niedzielnych nabożeństwach. W 1988 r. 70,7 proc. młodych deklarowało udział w praktykach w każdą lub prawie każdą niedzielę. W 1998 r. było to 53,5 proc., w 2005 r. – 61,1 proc., a w 2017 r. – 41,1 proc. W 2026 r. odsetek ten wyniósł 20,3 proc., przy czym 8,1 proc. badanych uczestniczy w praktykach w każdą niedzielę, a 12,2 proc. – prawie w każdą.

Dane pokazują również ograniczone zaangażowanie młodzieży w inne praktyki religijne. Udział w nich wyłącznie przy okazji ślubu, pogrzebu lub podobnych wydarzeń zadeklarowało 41,3 proc. respondentów.

Spowiedź przynajmniej z określoną częstotliwością deklaruje łącznie 36,7 proc. badanych: 1,2 proc. przystępuje do niej kilka razy w miesiącu, 16,1 proc. – raz w miesiącu, a 19,4 proc. – raz w roku. Z kolei codzienną modlitwę indywidualną lub modlitwę co kilka dni deklaruje 18,6 proc. młodzieży.

Wyniki badania – mówił ks. prof. Zaręba – wskazują na długofalowy spadek zarówno deklarowanej religijności, jak i uczestnictwa młodych w praktykach religijnych. Szczególnie widoczne jest przyspieszenie tych zmian w ostatnich latach: między 2017 a 2026 r. odsetek młodych deklarujących wiarę zmniejszył się o 8,1 pkt proc., natomiast udział systematycznie praktykujących spadł o 22,3 pkt proc.

„Współczesna młodzież szkolna nie widzi już w praktykach religijnych – jak było to w latach 80. i 90. – wartości na tyle ważnych, by w nich brać regularny udział i być do nich przywiązanymi” – powiedział ks. prof. Zaręba.

Socjolog wskazał, że czas pontyfikatu Jana Pawła II oznaczał lata bliskiego związku Polaków z Kościołem, co przekładało się niemal na masowy udział w kulcie religijnym. Natomiast po roku 2005 obserwuje się trwały regres, zarówno w obszarze obowiązkowych, jak i nadobowiązkowych form kultu.

„Wyraźna tendencja spadkowa daje podstawę do stwierdzenia, iż zaniedbywanie lub odrzucanie praktyk religijnych stało się zjawiskiem niestety powszechnym” – podsumował ks. prof. Sławomir Zaręba.