70 lat temu Pius XII potępił radziecką interwencję na Węgrzech

5 listopada 1956 r. papież Pius XII opublikował encyklikę „Datis nuperrime”, w której potępił krwawe stłumienie rewolucji węgierskiej przez wojska radzieckie. Dokument ogłoszono dzień po rozpoczęciu kolejnej ofensywy ZSRR, która doprowadziła do ponownego zajęcia Budapesztu i innych miast.

Rewolucja węgierska rozpoczęła się 23 października 1956 r. Tysiące Węgrów wyszły wówczas na ulice, domagając się zmian politycznych, niepodległości narodowej i zakończenia dominacji radzieckiej. Wydarzenia te wzbudziły nadzieje również w innych krajach Europy i w Watykanie.

1 listopada Pius XII ogłosił encyklikę Laetamur admodum, w której wyraził radość z wiadomości o możliwej poprawie sytuacji na Węgrzech i w Polsce. Nadzieje te szybko jednak zostały przekreślone. 4 listopada wojska radzieckie rozpoczęły zakrojoną na szeroką skalę ofensywę, ponownie zajmując Budapeszt i inne miasta. Interwencja doprowadziła do krwawego stłumienia powstania.

„Ociekający krwią naród ponownie został zniewolony”

W odpowiedzi na te wydarzenia 5 listopada papież opublikował encyklikę „Datis nuperrime”. Potępił w niej rozlew krwi na węgierskich ulicach i wsiach oraz zniszczenie siłą dopiero co przywróconych instytucji państwowych. Wyraził także sprzeciw wobec narzucania narodowi węgierskiemu nowej niewoli przy użyciu obcej broni.

Pius XII podkreślił, że prawowitej wolności narodów nie można przekreślać przemocą. Przypomniał zarazem, że trwały pokój musi opierać się na sprawiedliwości, wolności i miłości.

Kard. Mindszenty symbolem oporu

Rewolucja węgierska była ściśle związana z sytuacją Kościoła katolickiego, prześladowanego przez komunistyczne władze. Jednym z symboli sprzeciwu wobec reżimu był kard. József Mindszenty, arcybiskup Esztergomu i prymas Węgier. W 1948 r. został aresztowany, a rok później skazany w procesie politycznym.

Podczas rewolucji w 1956 r. odzyskał wolność. Po wkroczeniu wojsk radzieckich do Budapesztu schronił się w ambasadzie Stanów Zjednoczonych, gdzie przebywał przez 15 lat. Opuścił Węgry w 1971 r. i zmarł w sanktuarium Mariazell w Austrii.

Został zrehabilitowany przez rząd węgierski w 1989 roku. W maju 1991 jego szczątki sprowadzono z Mariazell i uroczyście umieszczono w Krypcie Prymasowskiej archikatedry w Ostrzyhomiu. Obecnie trwa jego proces beatyfikacyjny.

Jego los stał się jednym z najbardziej znanych świadectw oporu Kościoła wobec komunistycznych represji w Europie Wschodniej.

Apel o modlitwę i zaprzestanie przemocy

W encyklice „Datis nuperrime” Pius XII odwołał się do biblijnej historii Kaina i Abla, potępiając przelewanie niewinnej krwi. Wezwał do zaprzestania przemocy, a katolików zachęcił do modlitwy za ofiary i o przywrócenie pokoju opartego na sprawiedliwości.

Ogłoszony 70 lat temu dokument pozostaje świadectwem stanowiska Stolicy Apostolskiej wobec radzieckiej interwencji na Węgrzech i represji stosowanych przez reżimy komunistyczne w Europie Wschodniej.