O. Józef Augustyn SJ o liście ks. prof. Jerzego Szymika: może być dla księży wielką pomocą w rachunku sumienia
16 listopada 2026 | 18:05 | maj, red. bz | Warszawa Ⓒ Ⓟ
Fot. Jezuici.pl„Zamazana i rozmyta duchowość i moralność religijna, będąca pod wpływem laickich trendów cywilizacyjnych i zarażona psychologizacją, nie lubi imperatywnego stylu. I to jest – jak mniemam – ‘największym grzechem’ ks. Szymika” – powiedział KAI o. Józef Augustyn SJ, odnosząc się do felietonu zatytułowanego „List do młodego księdza” oraz dyskusji, jaką ten tekst wywołał. Duszpasterz, rekolekcjonista i kierownik duchowy, od lat zajmujący się formacją kapłańską i seminaryjną zwraca też uwagę, że „Negatywne emocje, jakie list ks. Szymika wywołuje w niektórych czytelnikach, mogą być dla księży wielką pomocą w szczerym rachunku sumienia z życia i posługi kapłańskiej”.
Maria Czerska (KAI): „List do młodego księdza” autorstwa ks. prof. Jerzego Szymika odbił się szerokim echem i wywołał gorące polemiki. Na czym polega istota sporu wokół tego tekstu?
Józef Augustyn SJ: Pierwsze dni po opublikowaniu listu toczył się spór typowy dla social mediów: emocjonalny, chwilami ostry, w którym własne emocje były zasadniczymi argumentami. Niektórzy księża poczuli się listem ks. Szymika osądzeni czy wręcz zaatakowani. Ale były też wypowiedzi broniące stanowczo listu. Jeden z komentatorów, zarzucając adwersarzom listu analfabetyzm, napisał, że nie wyczytał w nim niczego, co zarzucano autorowi. Nie była to zbyt ambitna polemika, ale na poważniejszą wymianę refleksji przyjdzie czas. Burza medialna wokół listu księdza Szymika świadczy o jego sile, powadze i wadze dla kapłańskiego środowiska.
Styl listu ks. Szymika podobny jest do apoftegmatów: krótkich, zwięzłych i celnych form literackich, które, odwołując się do paradoksu, ukazują istotne prawdy filozoficzne czy religijne. Autorzy apoftegmatów nie komentują swoich wypowiedzi i nie dają do nich przypisów. Są skierowane do ludzi wytrwale szukających prawdy i mądrości ukrytej w świecie, w człowieku i w Bogu. Takim stylem napisane zostały mądrościowe księgi biblijne. Jest to też ulubiony styl literacki Ojców Pustyni. Posługiwali się nim także pisarze i filozofowie.
„Nie zarażaj frustracją i goryczą ani owiec, ani towarzyszy broni”; „Nie próbuj w drobnych odzyskać tego, co dałeś Bogu w grubej walucie” – pisze ks. Szymik. Wyrażenia te brzmią, jakby były wyjęte z Księgi Starców. Nie przywiązywałbym do polemiki pierwszych dni po publikacji listu większej wagi. Pierwsze koty za płoty. Jestem przekonany, że do listu będziemy wracać…
Czy dyskusja wokół tekstu ma charakter międzypokoleniowego sporu? Czy ujawnia różnice między pokoleniami?
Ksiądz Szymik adresuje go wprawdzie do młodych kapłanów, ale – bądźmy szczerzy – poruszone w nim tematy odnoszą się w równym stopniu, bez żadnej różnicy, do księży wszystkich pokoleń. Być może list zostałby przyjęty przez młodszych duchownych spokojniej, gdyby autor nie wyeksponował tak mocno swojego adresata. W moim odczuciu spór ten nie ujawnia różnic pokoleniowych.
Czy wynika zatem z pewnego rodzaju nieporozumienia czy też faktycznie ujawnia jakieś realne różnice w podejściu do kapłaństwa i do problemów księży?
Jedno i drugie. Faktycznie gorąca polemika w social mediach wokół listu ks. Szymika wynika z pewnością z gigantycznego nieporozumienia. Ksiądz, uznany teolog, znany duszpasterz, człowiek mediów publikuje syntetyczny tekst przywołujący fundamentalne zasady kapłańskiego życia oparte na Ewangelii, a niektórzy czytelnicy księża piszą o tym, że list sprawił im wiele cierpienia.
Dlaczego? Bo oto ktoś nie wnikając w ich sytuację personalną i nie pytając ich o zdanie, przypomina im wysokie wymagania duchowe i moralne kapłaństwa. Niektórzy przypisują ks. Szymikowi paternalizm, promowanie cierpiętnictwa czy negacje psychoterapii.
Nie dramatyzowałbym jednak tych wypowiedzi. Nie trzeba też oskarżać ich autorów. Jeżeli piszą – nawet anonimowo – że jest w nich wiele cierpienia i bólu, trzeba to uszanować. Ale trzeba być też uczciwym, bo przecież to nie ks. Szymik i jego słowo do księży jest prawdziwym źródłem tego cierpienia.
W trudnych chwilach trzeba też nam pamiętać, że życie jest dynamiczne. Jutro jest nowy dzień, a Dobry Jezus, gdy zwracamy się do Niego, daje nam zrozumieć to, przeciw czemu buntowaliśmy się tak stanowczo wczoraj. I jesteśmy gotowi przyjąć to z pokorą.
List ujawnia także, jak pani to określa, „realne różnice” w podejściu do kapłaństwa, problemów księży czy też stawianych samemu sobie wymagań. Przecież to oczywiste, że gdy jako dorastający chłopcy, potem alumni i młodzi kapłani nie zmagamy się o dojrzalsze, bardziej ofiarne życie i miłość Boga i ludzi, stare „demony” zniewoleń wloką się za nami, a wraz z nimi dawne złe przyzwyczajenia, uzależnienia oraz ich konsekwencje, a zwłaszcza chroniczne niezadowolenie z siebie przenoszone na otoczenie, jakiekolwiek by ono było. Wysoki poziom frustracji sprawia, iż zapominamy, że „karma” zawsze wraca, nieraz po latach.
Autor pisał list z pasją, przejęciem, ojcowską troską o młodych księży i z miłości do Kościoła. Przypomniał im najprostsze, oczywiste wymagania uczciwej posługi kapłańskiej: potrzebę ofiarnej miłości, radykalizmu ewangelicznego, duchowego zmagania. Autor przestrzega księży przed zakłamaniem: „Strzeż się cynizmu. To broń tchórzów”; „Jeśli jesteśmy przy pieniądzach: nie poświęcaj zbyt dużo uwagi kasie”. Jest to rachunek sumienia z życia i posługi kapłańskiej.
Ksiądz Szymik pisał też w liście: „Cierpienie jest dla Ciebie, miłość dla owiec – cokolwiek na ten temat myśli współczesna kultura terapeutyczna”. Dla księży korzystających z psychoterapii te słowa autora listu były trudne do przyjęcia. Jak ojciec je rozumie?
W moim odbiorze, są to czytelne i ważne dla nas słowa. Nie mamy dzielić się z owcami swoimi zranieniami i frustracjami, ale miłością Boga i bliźniego. Każde zaniedbanie w posłudze kapłańskiej, czy to w słowie, czy w czynie, bywa przejawem ludzkiej małoduszności, braku opanowania, gniewu, wyniosłości. Takie postawy ranią wiernych, powodując w nich nieraz wielkie cierpienie. Zwykła niecierpliwość w konfesjonale potrafi zadać dramatyczny ból, który ludzie wspominają nieraz po latach.
Odruchy zmęczenia, zniecierpliwienia, niezadowolenia z siebie, dręczących myśli i wszelkich innych słabości – oto nasz codzienny kapłański krzyż. Trzeba go dźwigać z Jezusem, a nie przerzucać na wiernych. „Miłość dla owiec” – słowa te są jasne dla każdego kapłana, który ma świadomość, że Jezus go wybrał i z zaufaniem powierzył mu swoje owieczki.
Mocno brzmią też słowa: „Sprzeczności i komplikacji życia nie rozwiąże żadna terapia, żadna nauka, żaden work-life balance”. Czy nie są zbyt radykalne? Niektórzy księża korzystający z psychoterapii poczuli się wręcz napiętnowani.
Autor listu takim właśnie surowym, prorockim tonem przypomina wszystkim księżom, że intymna jedność z Chrystusem, której obrazem jest jedność latorośli z winnym krzewem, stanowi fundament kapłaństwa i nic nie może tego zmienić, żadne naukowe odkrycia i najnowsze metody terapeutyczne. Wszystko inne, co pomaga człowiekowi, ma charakter drugorzędny.
Ostatni Sobór docenił pomoc psychologiczną, a dziesiątki posoborowych dokumentów Stolicy Apostolskiej zalecają terapię psychologiczną w formacji kapłańskiej. Psychoterapia i duchowość nie stoją w opozycji do siebie. Dobrze przeprowadzona psychoterapia, z odwołaniem się do antropologii chrześcijańskiej, jest bardzo pomocna, a niekiedy w naszych cywilizacyjnych uwarunkowaniach bywa wręcz konieczna. Nie jest to jednak jedyne narzędzie pomagania człowiekowi w jego ludzkim i duchowym kryzysie.
Rainer Maria Rilke, poeta, zachęcany przez przyjaciół, by poddał się modnej w owym czasie psychoanalizie, powiedział: „Jeśli wypędzą moje demony, obawiam się, że mogą przy okazji spłoszyć także moje anioły”. I to jest prawda.
Osoby skoncentrowane na własnych ludzkich potrzebach, mechanizmach i odczuciach (wokół tego przecież krążą zwykle rozmowy terapeutyczne), a zaniedbujące przy tym relację z Bogiem oraz praktyki życia duchowego, łatwo tracą duchową i moralną głębię. Życie osiada wówczas na mieliźnie, staje się dwuwymiarowe, skupione nieraz wokół własnego dobrostanu. Właśnie to – jak sądzę – chce powiedzieć ks. Szymik. Dobry terapeuta winien być nie tylko psychoanalitykiem, ale także trochę filozofem i prawdziwym mistrzem.
Dobrze poprowadzona psychoterapia połączona jednak z głębokim życiem duchowym i moralnym, może stanowić ogromną pomoc dla księży; ułatwia bowiem budowanie dojrzałych relacji z wiernymi: pomaga nam ich rozumieć, zachowywać się wobec nich empatycznie, panować nad własnymi reakcjami, które mogłyby ich ranić.
Psychoterapia nie jest konieczna dla wszystkich, ale dobrze prowadzona nikomu nie zaszkodzi. „Wielkim i ważnym tego świata”, rozpychającym się w życiu łokciami, niezależnie od płci i pozycji społecznej, psychoterapia bardzo pomogła by im zobaczyć własny problem.
Dając rekolekcje z prowadzeniem indywidualnym, zawsze cieszyłem się, gdy rekolektanci mówili, że są po psychoterapii. Wielu z nich łatwiej radziło sobie typowymi dla „Ćwiczeń duchowych” św. Ignacego Loyoli odczuciami: z wewnętrznym oporem, poczuciem krzywdy czy też chorym poczuciem winy. Tacy rekolektanci byli też bardziej dyspozycyjni w słuchaniu słowa Bożego.
Czy wypowiedź abpa Adriana Galbasa na Facebooku, w której zacytował list pewnego młodego księdza pisany do niego jako przełożonego, mogła wpłynąć na kształt polemiki wokół tekstu ks. Szymika?
Odpowiedź abpa Galbasa ukazała się dwa dni po publikacji listu ks. Szymika. Już w pierwszym zdaniu swojego wpisu ksiądz arcybiskup stwierdził kategorycznie: list ten „wywołał we mnie wielki sprzeciw”, nie podając jednak powodów tej stanowczej reakcji. Pasterz – jak się zdaje – stanął jednoznacznie po stronie młodych księży, którzy poczuli się niezrozumiani, jakby chciał ich bronić. Uzasadnieniem dla takiej reakcji miał być prywatny list młodego kapłana, przytoczony w poście anonimowo. Młody ksiądz pisał do swojego przełożonego o cierpieniu i bólu, jakie jemu oraz wielu jego współbraciom sprawił tekst teologa.
Pisał też o nieufności panującej w środowisku kapłańskim i o trudnościach w relacji z przełożonymi. „Wielu z nas obawia się zabrać głos otwarcie. Boimy się niezrozumienia, przypięcia etykiety, konsekwencji w relacjach z przełożonymi czy w dalszej posłudze”. Słowa te nie odnoszą się jednak do listu ks. Szymika i nie są też adresowane do niego. Kategoryczne stanowisko abpa Galbasa wobec listu niewątpliwie spolaryzowało – jak sądzę – wypowiedzi uczestników dyskusji w social media.
„Boli mnie paternalistyczny ton tego listu” – napisał młody kapłan w liście do abpa Galbasa.
Ksiądz Szymik, zwracając się do księży, przyjmuje ton starszego brata zatroskanego o młodszych współbraci. Pisze: „Bez pozy zgreda, co ci mogę dać, jeśli nie braterstwo i odrobinę branżowego doświadczenia? Zależy mi na Tobie, na tym, by Ci się życie powiodło. Obchodzisz mnie”.
To bardzo ciepłe, pokorne i ojcowskie słowa. Ks. Szymik określa siebie „zgredem” (nie bez cienia dyskretnej autoironii) jakby chciał powiedzieć, że nie chce się narzucać. Miał świadomość radykalnego tonu swojego listu. Ale to na niewiele się zdało.
O. Tomasz Franc: każdy, kto zgłasza wykorzystanie, powinien czuć się bezpiecznie i zostać tak samo potraktowany
Autor przypomina wysokie wymagania, jakie stawia kapłaństwo. Jego list ma niewątpliwie „imperatywny” charakter. Nie ma w nim zmiękczeń, złagodzeń, usprawiedliwień. Ale taki właśnie jest literacki styl Biblii, Ojców Kościoła, Ojców Pustyni, wielkich dzieł mistyków i mistrzów duchowości. Stanowcze słowa „Ja dziś nakazuję ci…” w takiej czy innej formie Biblia powtarza jak mantrę.
Zamazana i rozmyta duchowość i moralność religijna, będąca pod wpływem laickich trendów cywilizacyjnych i zarażona psychologizacją, nie lubi imperatywnego stylu. I to jest – jak mniemam – „największym grzechem” ks. Szymika, że w piśnie skierowanym do młodych kapłanów użył takiego właśnie tonu. Abraham J. Heschel, żydowski teolog i mistyk, w książce „Kim jest człowiek?” mówi: „Dla umysłu biblijnego człowiek to nade wszystko byt podległy rozkazom, byt, wobec którego można stawiać wymagania. Głównym problemem nie jest: «Czym jest byt – bycie?», lecz raczej: «Czego ode mnie się żąda?»”.
Św. Ignacy Loyola zachęca, by podczas lektury Pisma Świętego zwracać uwagę na to, jakie reakcje i natchnienia wywołuje w naszych umysłach oraz sercach czytana perykopa: budzi zachwyt czy opór; rodzi pocieszenie czy strapienie. Poleca jednocześnie, by z większą uwagą śledzić odczucia strapienia i oporu wobec słowa Bożego, bo dzięki nim łatwiej można odkryć to, co w nas sprzeciwia się Bogu i Jego woli.
Negatywne emocje, jakie list ks. Szymika wywołuje w niektórych czytelnikach, mogą być dla księży wielką pomocą w szczerym rachunku sumienia z życia i posługi kapłańskiej. Niemal każde zdanie listu odwołuje się do słowa Bożego.
Odpowiadając swoim adwersarzom, ks. Szymik napisał m.in.: „Dzięki całej palecie głosów zobaczyliśmy z dużą wyrazistością coś, czego bez tej debaty nie zobaczylibyśmy. Zdaje się, że zobaczyliśmy także otchłań, co – poza grozą – może być pożyteczne, dobre na przyszłość”. Jak to rozumieć?
List pisał poeta, teolog, duszpasterz. Sam dodałbym, nawiązując do słów, które Pani cytuje w pytaniu, że pisał go człowiek przejęty „otchłanią” i „grozą”. Jaką „otchłanią” i jaką „grozą”?
W najgłębszym doświadczeniu duchowym, mistycznym istnieją zasadniczo dwa pojęcia otchłani i grozy: „otchłań wszechmocnej miłości Boga” oraz „otchłań nieprawości ludzkiej i kary za nią, jaka spada na zbuntowane stworzenie”. Jedna i druga otchłań budzi grozę, choć z zupełnie odmiennych powodów. „Bez tej mistyczności, bez tej iskry szaleństwa, bez zgody na nie – to (czyli życie jako ksiądz do śmierci) się nie uda” – dodaje ks. Szymik.
Czy Bóg sam wystarczy czy nie?
„Solo Dios basta”. Słowa te pochodzą z własnoręcznie napisanej zakładki, którą po śmierci św. Teresy z Ávilii znaleziono w jej brewiarzu. Cała notatka brzmi: „Niech nic cię nie trwoży, niech nic cię nie przeraża. Wszystko mija, Bóg się nie zmienia. Cierpliwość wszystko osiąga. Temu, kto ma Boga, niczego nie brakuje. Bóg sam wystarcza”. Ks. Szymik napisał w liście: „jedynym, bez kogo nie da się żyć, jest Bóg”.
Jednak te kategoryczne słowa, mające charakter metafizyki teologicznej, zastosowane do ludzkiej codzienności są mylące i niejasne. Gdybyśmy takie słowa powiedzieli głodnemu człowiekowi, który prosi nas o kawałek chleba, byłyby one w naszych ustach bluźnierstwem i obrazą Boga.
I na zakończenie: jaka nauka – zdaniem ojca – płynie z listu ks. Szymika do młodego kapłana i burzliwej polemiki, jaką ten tekst wywołał?
List sprawił ból wielu młodym księżom, a burzliwa polemika wokół niego dotknęła niewątpliwie autora. Samo jednak cierpienie i ból nie są ani dobre, ani złe moralnie. To miłość nadaje im sens i znaczenie. To ona czyni je źródłem dobra lub – gdy jej brakuje – źródłem zła i destrukcji. Ból i cierpienie, jakie list ks. prof. Jerzego Szymika sprawił wielu młodym kapłanom, mogą stać się źródłem dobra: zaangażowanego szukania intymnej relacji z Jezusem oraz zmagania o bezinteresowne i czyste kapłaństwo.
Jezus swoim miłującym słowem „dotknął i zranił wielu”; nie tylko swoich adwersarzy religijnych, ale także umiłowanych uczniów. Jakże musiały zaboleć Piotra słowa Mistrza: „Zejdź mi z oczu, szatanie, nie myślisz o tym, co Boże, ale o tym, co ludzkie”; czy też słowa skierowane do Dwunastu wybranych: „Jakże niepojętni jesteście”. Jak bardzo musiały zaboleć Jego słowa wypowiedziane do faryzeuszy i uczonych w Piśmie: „Biada wam, groby pobielane…”. Jedni przyjęli Jego słowa, a one zbliżyły ich do Niego; inni zaś je odrzucili, a Jego słowa stały się źródłem zgorszenia.
Każdy z nas w swoim sumieniu decyduje o tym, co zrobić ze słowem, gestem i każdym innym ludzkim zachowaniem, które go zaboli. To my, to ja osobiście, decyduję o tym, czy one zbliżą mnie do Jezusa i Jego miłości, czy przeciwnie: oddalą mnie od Niego i zamkną przed Nim moje serce. „Tak, powiem śmiało: gdzie serce dobre, tam boleść zdrowa” (Alfred de Musset).
***
Józef Augustyn SJ (ur. 1950) jest rekolekcjonistą, kierownikiem duchowym, pisarzem, doktorem habilitowanym teologii, wykładowcą teologii duchowości w Wyższej Szkole Filozoficzno-Pedagogicznej „Ignatianum” w Krakowie. Współzałożyciel i redaktor naczelny kwartalników: „Życia Duchowego” (2001-2014) oraz „Pastores” (1998-2002). Opublikował m.in: „O życiu duchowym i o modlitwie”; „O miłości i akceptacji”; „Rozmowy o trudnych sprawach”.
cieszymy się, że odwiedzasz nasz portal. Jesteśmy tu dla Ciebie!
Każdego dnia publikujemy najważniejsze informacje z życia Kościoła w Polsce i na świecie. Jednak bez Twojej pomocy sprostanie temu zadaniu będzie coraz trudniejsze.
Dlatego prosimy Cię o wsparcie portalu eKAI.pl za pośrednictwem serwisu Patronite.
Dzięki Tobie będziemy mogli realizować naszą misję. Więcej informacji znajdziesz tutaj.

