Drukuj Powrót do artykułu

Synodalność według Leona XIV – jak polscy komentatorzy odczytują papieskie przesłanie

18 listopada 2026 | 18:06 | lk, red. efem | Warszawa Ⓒ Ⓟ

Sample Fot. Andrew Medichini/Associated Press/East News

Podczas zakończonej pielgrzymki do Ameryki Łacińskiej Leon XIV kilkakrotnie podejmował temat synodalności, najpełniej przedstawiając swoje rozumienie tego pojęcia podczas spotkania w peruwiańskim Chiclayo 13 listopada. Papież podkreślił, że synodalność oznacza wspólne podążanie drogą, słuchanie, rozeznawanie i współodpowiedzialność za misję Kościoła. Jej fundamentem jest chrzest, dzięki któremu wszyscy wierni uczestniczą w misji Chrystusa. Zachęcił też do ożywienia parafialnych i diecezjalnych rad duszpasterskich. Jak tę wizję rozumieją polscy komentatorzy?

W polskich komentarzach po pielgrzymce Leona XIV do Ameryki Łacińskiej zwrócono uwagę na różne aspekty papieskiego przesłania na temat synodalności. W Chiclayo Leon XIV przypomniał, że wszyscy ochrzczeni są członkami Ludu Bożego i uczestniczą w misji Kościoła. Uczestnictwo świeckich nie jest zatem przywilejem, który mogliby im przyznać duchowni, lecz wynika z ich godności chrzcielnej. Wszyscy są współodpowiedzialni za ewangelizację, choć każdy wnosi do niej własne powołanie, charyzmat i posługę.

Leon XIV zaznaczył jednocześnie, że komunia nie oznacza uniformizacji. Różnorodność kultur, powołań i charyzmatów należy uznawać za bogactwo wspólnoty. Władza w Kościele powinna być sprawowana jako służba, a wspólne rozeznawanie ma pomagać w rozpoznawaniu potrzeb i podejmowaniu działań służących misji.

Papież wskazał też na konkretne narzędzia realizacji tego modelu. Szczególną rolę przypisał radom duszpasterskim, które – choć mają charakter doradczy – pomagają wsłuchiwać się w głos wiernych, poznawać lokalną rzeczywistość i wypracowywać odpowiednie odpowiedzi duszpasterskie. Podkreślił, że synodalność wymaga nie tylko struktur, ale także przemiany postaw – poczynając od pasterzy.

Synodalność uporządkowana i osadzona w strukturze Kościoła

O. Jacek Gniadek SVD zinterpretował na Facebooku wystąpienie w Chiclayo przede wszystkim jako próbę uporządkowania pojęcia synodalności. Zwócił uwagę, że podczas publicznych spotkań z wiernymi w Peru, Urugwaju i Argentynie papież praktycznie nie posługiwał się tym terminem. Najpełniej wyjaśnił go dopiero w Chiclayo podczas spotkania z osobami odpowiedzialnymi za życie kościelnych wspólnot i struktur synodalnych.

Zdaniem o. Gniadka, Leon XIV nie pozostawia synodalności w sferze ogólnych deklaracji. Wyraźnie wskazuje jej fundament – chrzest – oraz wynikającą z niego współodpowiedzialność wszystkich wiernych za misję Kościoła. Uczestnictwo świeckich nie jest czymś, co hierarchia może im przyznać lub czego może ich pozbawić. Wynika z ich przynależności do Ludu Bożego.

Werbista podkreślił jednak, że papież łączy tę powszechną odpowiedzialność z uznaniem różnorodności powołań, charyzmatów i posług. Synodalność nie oznacza więc, że wszyscy mają taką samą rolę, ani że każda forma uczestnictwa jest równoważna. Słuchanie i rozeznawanie powinny odbywać się w ramach określonego porządku życia Kościoła.

Szczególnie istotne jest dla o. Gniadka przypomnienie, że rady duszpasterskie mają głos doradczy. Werbista zwrócił uwagę, że Leon XIV precyzyjnie określa ich kompetencje, ale nie sugeruje, że powinny przejmować władzę decyzyjną. Nie oznacza to jednak pomniejszania ich znaczenia. Przeciwnie – mogą one odgrywać ważną rolę w poznawaniu lokalnej rzeczywistości, rozeznawaniu potrzeb i podejmowaniu decyzji duszpasterskich.

W interpretacji o. Gniadka, synodalność Leona XIV jest zatem stylem życia wspólnoty, zakorzenionym w chrzcie i komunii, a nie hasłem uzasadniającym dowolne zmiany w strukturze Kościoła. Papież zachęca do słuchania, ale nie odrywa go od rozeznawania, hierarchii i zróżnicowania kościelnych posług.

Synodalność zaczyna się przy parafialnym stole

O. Kasper Mariusz Kaproń OFM, misjonarz pracujący od lat w boliwijskiej Amazonii, zwrócił uwagę przede wszystkim na praktyczny wymiar papieskiego przesłania. W komentarzu „Czy Kościół umiera? Leon XIV kończy wizytę w Ameryce Południowej” dla „Tygodnika Powszechnego” postawił pytanie, czy zamiast mówić o obumieraniu Kościoła, nie należałoby raczej zastanowić się, co w nim rzeczywiście obumiera. Jego zdaniem, może to być więź między pasterzami a wiernymi – „zwłaszcza tam, gdzie pasterze zapominają, że sami należą do wspólnoty, której służą”.

Franciszkanin zestawił to spostrzeżenie z obrazem powrotu Leona XIV do Chiclayo, diecezji, którą kierował przez dziewięć lat. Papież spotykał się tam z ludźmi, których znał, podchodził do nich i obejmował, a oficjalny ceremoniał ustąpił miejsca zwyczajnym gestom bliskości. Dla o. Kapronia ten obraz nie jest jedynie wzruszającym epizodem z podróży. Pokazuje, jak może wyglądać więź między pasterzem a wspólnotą, której przewodzi.

Właśnie w tym kontekście o. Kaproń zinterpretował papieskie słowa o synodalności. Szczególną uwagę poświęcił radom duszpasterskim, przy których – jak napisał – wspólnota może opowiedzieć o swoim życiu i uczestniczyć w rozeznawaniu, co parafia powinna robić. Nie chodzi więc tylko o formalne istnienie rady, ale o stworzenie przestrzeni rzeczywistej rozmowy i współodpowiedzialności.

Autor odniósł papieskie wezwanie bezpośrednio do polskich realiów parafialnych. Przyznał, że także w Polsce łatwo ulec pokusie przekonania, iż skoro proboszcz odpowiada za parafię, to sam najlepiej wie, czego potrzebują wierni. Tymczasem rozmowa z ludźmi, którzy na co dzień znajdują się „po drugiej stronie ambony”, pozwala lepiej poznać ich życie i wspólnie podejmować działania.

Synodalność, która nie powinna nikomu przeszkadzać

Inny akcent odnalazł Paweł Chmielewski z portalu pch24.pl w komentarzu „Leon XIV wraca do domu. Nudna pielgrzymka, wybuchowe podsumowanie”. Synodalność nie jest głównym tematem jego tekstu, ale autor wykorzystał dyskusje wokół niej do szerszej oceny wizji pontyfikatu Leona XIV.

Chmielewski uważa, że Leon XIV stara się budować zgodę i jedność w Kościele, unikając rozstrzygnięć, które mogłyby wywoływać nowe konflikty. Jego zdaniem, papież wprawdzie posługuje się niekiedy synodalnym językiem Franciszka, ale nie organizuje wielkich spotkań synodalnych i nie czyni z synodalności dominującego tematu pontyfikatu.

Autor określił to zjawisko jako „synodalność, która istnieje, ale nikomu nie przeszkadza”. W jego ocenie, Leon XIV zachowuje część języka i postulatów Franciszka, ale nie rozwija ich w sposób, który mógłby prowadzić do kolejnych sporów w Kościele. Takie podejście wpisuje się w szerszą strategię papieża, który, zdaniem Chmielewskiego, stawia na dyplomację, powściągliwość i unikanie antagonizowania różnych środowisk.

Chmielewski zastanawia się, że być może właśnie tego potrzebuje Kościół katolicki po „burzliwych latach pontyfikatu Franciszka”. „Można jednak zadać pytanie, czy to nie za mało? Czy nie potrzebujemy papieża, który będzie w bardziej jasny sposób gotowy do rzucenia rękawicy bezbożności tego świata?” – zakończył swoje rozważania publicysta portalu pch24.pl.

Papież „nijaki” czy „daleki od ideologicznych sporów”?

Chmielewski użył bardziej radykalnego tonu w swoim wcześniejszym komentarzu dla portalu Fronda.pl, nazywając już w tytule papieża Leona XIV „nijakim” (choć i w podsumowaniu nazwał pielgrzymkę „nudną”) a jego podróż apostolską jako tą, która „nie interesuje niemal nikogo poza samą Ameryką Łacińską”. Szerzej do tych słów odniósł się ks. prof. Henryk Witczyk w komentarzu dla Katolickiej Agencji Informacyjnej.

Biblista z Katolickiego Uniwersytetu Lubelskiego, polemizując z określeniem użytym przez Pawła Chmielewskiego, podkreślił, że pielgrzymka do Urugwaju, Argentyny i Peru ukazała przede wszystkim ewangeliczny wymiar posługi Leona XIV. Zdaniem ks. prof. Witczyka, papież dał świadectwo bliskości wobec ludzi, współczucia dla ich cierpienia oraz radości płynącej z Ewangelii.

Autor odniósł się krytycznie do komentarza Pawła Chmielewskiego, który zarzucił Leonowi XIV unikanie kontrowersyjnych tematów i wyrazistych deklaracji. W ocenie lubelskiego biblisty oczekiwanie, że papież będzie przede wszystkim angażował się w spory ideologiczne i społeczno-polityczne, przesłania istotę jego misji jako dobrego pasterza.

Ks. prof. Witczyk zwrócił uwagę na emocjonalną więź Leona XIV z wiernymi, jego umiejętność słuchania oraz ukazywania Chrystusa jako źródła nadziei i radości. Podkreślił też wspólnotowy wymiar ewangelizacji, która – jak zaznaczył – jest zadaniem nie tylko duchownych i misjonarzy, ale także świeckich, uczonych i studentów. Jego zdaniem, pielgrzymka przypomniała, że najważniejszym zadaniem papieża i Kościoła jest głoszenie Ewangelii, a nie udział w ideologicznych sporach.

Kontynuacja Franciszka odczytana z perspektywy latynoamerykańskiej

Dorota Abdelmoula-Viet (Vatican News) w komentarzu „Leon XIV i latynoskie lekcje ‘wspaniałego człowieczeństwa’” umieściła synodalność w szerszym kontekście przesłania całej pielgrzymki. Nie poświęciła jej osobnego fragmentu, ale wyraźnie wskazała ją jako jedną z ważnych intuicji Franciszka, do których Leon XIV powrócił podczas podróży.

Autorka podkreśliła, że pielgrzymka pozwoliła spojrzeć na nauczanie poprzedniego papieża z innej perspektywy niż europejska. W Ameryce Łacińskiej wiele tematów, które w Europie bywają traktowane jako przedmiot dyskusji, stanowi bezpośrednią odpowiedź na realne i pilne potrzeby Kościoła. Dotyczy to także synodalności. Abdelmoula-Viet przywołała słowa Leona XIV, który przypomniał, że uczestnictwo świeckich nie jest przywilejem udzielanym im przez innych, ale wyrazem ich godności wynikającej z chrztu.

Ważny jest kontekst, w którym autorka umieściła tę wypowiedź. W krajach Ameryki Łacińskiej Kościół mierzy się zarówno z niedostateczną liczbą kapłanów, jak i z nieustanną potrzebą ewangelizacji. Współodpowiedzialność świeckich nie jawi się więc jako abstrakcyjny postulat reformy, lecz jako konieczny wymiar życia wspólnoty i realizowania jej misji.

Abdelmoula-Viet przedstawiła tę wypowiedź jako przykład sposobu, w jaki Leon XIV podejmuje dziedzictwo Franciszka. Nie chodzi bowiem o mechaniczne powtarzanie jego sformułowań, ale o ponowne odczytanie ich w konkretnych warunkach społecznych i duszpasterskich.

Drogi Czytelniku,
cieszymy się, że odwiedzasz nasz portal. Jesteśmy tu dla Ciebie!
Każdego dnia publikujemy najważniejsze informacje z życia Kościoła w Polsce i na świecie. Jednak bez Twojej pomocy sprostanie temu zadaniu będzie coraz trudniejsze.
Dlatego prosimy Cię o wsparcie portalu eKAI.pl za pośrednictwem serwisu Patronite.
Dzięki Tobie będziemy mogli realizować naszą misję. Więcej informacji znajdziesz tutaj.
Wersja do druku
Nasza strona internetowa używa plików cookies (tzw. ciasteczka) w celach statystycznych, reklamowych oraz funkcjonalnych. Możesz określić warunki przechowywania cookies na Twoim urządzeniu za pomocą ustawień przeglądarki internetowej.
Administratorem danych osobowych użytkowników Serwisu jest Katolicka Agencja Informacyjna sp. z o.o. z siedzibą w Warszawie (KAI). Dane osobowe przetwarzamy m.in. w celu wykonania umowy pomiędzy KAI a użytkownikiem Serwisu, wypełnienia obowiązków prawnych ciążących na Administratorze, a także w celach kontaktowych i marketingowych. Masz prawo dostępu do treści swoich danych, ich sprostowania, usunięcia lub ograniczenia przetwarzania, wniesienia sprzeciwu, a także prawo do przenoszenia danych. Szczegóły w naszej Polityce prywatności.