Drukuj Powrót do artykułu

61 lat po orędziu biskupów polskich do niemieckich. Czy idea pojednania jest aktualna?

18 listopada 2026 | 16:16 | mraj, rb, red. bz | Wrocław Ⓒ Ⓟ

Sample Fot. Maciej Rajfur

 „Czy idea pojednania jest aktualna?” – na to pytanie starali się odpowiedzieć uczestnicy debaty zorganizowanej w ramach obchodów 61. rocznicy wystosowania listu biskupów polskich do niemieckich, w którym padła słynna fraza „udzielamy wybaczenia i prosimy o nie”.

W dyskusji, która odbyła się w Centrum Historii Zajezdnia we Wrocławiu, uczestniczyli Hanna Suchocka, premier RP w latach 1992–1993, Knut Abraham, koordynator rządu federalnego Niemiec ds. polsko-niemieckiej współpracy międzyspołecznej i przygranicznej, Taras Tokarski, konsul generalny Ukrainy we Wrocławiu oraz Adrian Karczewicz z Ruchu Komunia i Wyzwolenie.

Niewiele takich momentów

Hanna Suchocka podkreśliła, że list biskupów, mimo krytyki i nieprzychylnego przyjęcia przez władze PRL, zapoczątkował zmianę w relacjach polsko-niemieckich. – Listy biskupów zmieniły świat. Zasiały ziarno, które zakiełkowało. Rozpoczęły zmianę pewnego stereotypu w relacjach Polska–Niemcy – powiedziała była szefowa polskiego rządu. Przywołała też ks. Aleksandra Woźnego, więźnia Dachau i potem proboszcza jej parafii, który mimo osobistych doświadczeń cierpienia popierał orędzie. – Widzimy, że w dalszym ciągu ten list jest ważny – przekonywała.

Knut Abraham zwrócił uwagę na wyjątkowość gestu polskich biskupów i konieczność przekazywania jego znaczenia młodemu pokoleniu, któremu coraz trudniej zrozumieć historyczny kontekst okupacji niemieckiej, a potem powojennego komunizmu w Polsce. Przypomniał, że wrocławskie obchody 60. rocznicy orędzia poprzedziły konsultacje rządowe Polski i Niemiec. – W naszej wspólnej historii mało mamy tak ważnych momentów, które liczą się jeszcze dzisiaj – podkreślił.

Na odwagę polskich biskupów, którzy jako pierwsi wyciągnęli rękę do narodu niemieckiego, zwrócił uwagę Taras Tokarski. Zaznaczył, że gest ten budził sprzeciw części społeczeństwa, które nie rozumiało, dlaczego ofiary wojny mają prosić o przebaczenie.

Odnosząc przesłanie orędzia do relacji polsko-ukraińskich, konsul powiedział, że mimo tragicznych doświadczeń Wołynia spotykał Polaków, którzy nie żywili nienawiści do współczesnych Ukraińców. – To dla mnie niezwykle inspirujące i wzruszające. Na takich postawach powinniśmy budować swoją przyszłość – powiedział ukraiński dyplomata.

Adrian Karczewicz przypomniał, że pojednanie ma fundament chrześcijański i nie może pomijać prawdy, przyznania się do winy oraz zadośćuczynienia. – „Pomosty między narodami budują najlepiej właśnie ludzie święci, tylko tacy, którzy mają szczere intencje i czyste ręce” – zacytował słynny list autorstwa kard. Bolesława Kominka. Prelegent wskazał na Chrystusa jako źródło zdolności do przebaczenia.

List i zdawkowa odpowiedź

List biskupów polskich do niemieckich ze słynną frazą „udzielamy wybaczenia i prosimy o nie” został wystosowany 18 listopada 1965 roku w Rzymie, w czasie gdy kończył się Sobór Watykański II. Jego autorem był późniejszy kardynał Bolesław Kominek, a podpisali się pod nim m.in. kardynał Stefan Wyszyński i abp Karol Wojtyła. List miał na celu doprowadzenie do duchowego pojednania po okrucieństwach wyrządzonych Polakom przez Niemców w czasie II wojny światowej.

Przeciwko biskupom ówczesne komunistyczne władze rozpętały nagonkę prasową, oskarżając ich o zdradę interesów narodowych.

Odpowiedź biskupów niemieckich, wystosowana 5 grudnia tego samego roku, nie zawierała słowa „przepraszam” i miała charakter w porównaniu z listem polskich biskupów, zdawkowy. Kardynał Wyszyński wyraził w liście do swojego niemieckiego odpowiednika rozczarowanie, że „serdecznie wyciągnięta ręka nie została spontanicznie ujęta”.

Msza pojednania

Motyw pojednania został potem podchwycony w czasie, gdy decydowało się zjednoczenie Niemiec i 12 listopada w Krzyżowej miała miejsce tzw. msza pojednania z udziałem premiera Tadeusza Mazowieckiego i kanclerza Helmuta Kohla.

Pojednanie to miało jednak w wielkiej mierze charakter werbalny i do dziś nie udało się doprowadzić do połączenia go z zadośćuczynieniem za straty wojenne.

Drogi Czytelniku,
cieszymy się, że odwiedzasz nasz portal. Jesteśmy tu dla Ciebie!
Każdego dnia publikujemy najważniejsze informacje z życia Kościoła w Polsce i na świecie. Jednak bez Twojej pomocy sprostanie temu zadaniu będzie coraz trudniejsze.
Dlatego prosimy Cię o wsparcie portalu eKAI.pl za pośrednictwem serwisu Patronite.
Dzięki Tobie będziemy mogli realizować naszą misję. Więcej informacji znajdziesz tutaj.
Wersja do druku
Nasza strona internetowa używa plików cookies (tzw. ciasteczka) w celach statystycznych, reklamowych oraz funkcjonalnych. Możesz określić warunki przechowywania cookies na Twoim urządzeniu za pomocą ustawień przeglądarki internetowej.
Administratorem danych osobowych użytkowników Serwisu jest Katolicka Agencja Informacyjna sp. z o.o. z siedzibą w Warszawie (KAI). Dane osobowe przetwarzamy m.in. w celu wykonania umowy pomiędzy KAI a użytkownikiem Serwisu, wypełnienia obowiązków prawnych ciążących na Administratorze, a także w celach kontaktowych i marketingowych. Masz prawo dostępu do treści swoich danych, ich sprostowania, usunięcia lub ograniczenia przetwarzania, wniesienia sprzeciwu, a także prawo do przenoszenia danych. Szczegóły w naszej Polityce prywatności.