Drukuj Powrót do artykułu

Rozmowa z ks. Tomaszem Sękowskim, kapelanem więziennym z Zabrza

19 listopada 2026 | 19:05 | Tomasz Królak (KAI), tk, red. jw | Zabrze Ⓒ Ⓟ

Sample Fot. Vatican Media

– Bardzo lubię zdanie, które wypowiedział Jan Paweł II do więźniów w Płocku: jesteście skazani, ale nie potępieni – powiedział ks. Tomasz Sękowski, który od 33 lat jest kapelanem więziennym. W rozmowie z KAI opowiedział, dzięki czemu więzień może chcieć odmienić swoje życie i co on sam zawdzięcza tej posłudze.

Tomasz Królak (KAI): Co jest najważniejszym zadaniem kapelana więziennego? Pomoc w odróżnianiu dobra i zła? Zbliżenie tych ludzi ich do Boga? Towarzyszenie im, by łatwiej znosili odosobnienie? I czy dziś swoją misję postrzega ksiądz podobnie jak na początku?

Ks. Tomasz Sękowski: Rozpocząłem pracę w więzieniu jako kapelan w 1993 roku, czyli 33 lata temu, więc siłą rzeczy to się zmieniało. Początki były trudne, bo wśród pomysłów na moje życie kapłańskie nie było takiego, by pracować w więzieniu. Po prostu zostałem skierowany dekretem biskupa jako kapelan do aresztu śledczego w Tarnowskich Górach.

Moje rozumienie pracy w więzieniu kształtowało się przez lata. Dziś widzę, że to jest kwestia i towarzyszenia, i pokazywania tym ludziom Pana Jezusa. Kiedyś myślałem, że po prostu trzeba odprawić Mszę i starać się ich jakoś tam zrozumieć. To cały czas we mnie jest, ale dziś głównym zadaniem wydaje mi się ukazywanie im Pana Jezusa i zobaczenie w nich także ludzi – nie przestępców, nie zbrodniarzy, tylko ludzi, którzy gdzieś tam zbłądzili.

KAI: Ale kapelan więzienny pracuje dla obu stron: nie tylko dla osadzonych, ale też tych, którzy ich, lapidarnie mówiąc, pilnują. Zachowanie równowagi między młotem a kowadłem nie jest chyba łatwe?

No, nie jest. Ale jakoś daję radę, bo nie identyfikuję się ani z jedną, ani z drugą stroną. To znaczy: w jakiś sposób na pewno identyfikuję się z jednymi i drugimi, bo jako kapelan jestem pracownikiem cywilnym służby więziennej. Z drugiej strony potrafię sobie wyobrazić samego siebie jako kogoś pozbawionego wolności, bo przecież każdy z nas jest grzeszny i popełnia błędy. Może nie od razu takie, które są zestawione w kodeksie karnym, ale takie, które są zapisane w naszym sumieniu kształtowanym przez Dekalog. I takiego typu przestępstwa (czytaj: grzechy) jednak popełniamy, podobnie jak przestępstwa popełnili ci osadzeni. Więc ja naprawdę rozumiem i jedną, i drugą stronę.

KAI: Powiedział ksiądz kiedyś: jestem z nimi, żeby pogadać. Rozumiem, że takie rozmowy nie zawsze mają charakter głęboko duchowy, ale także zwyczajny, „pogawędkowy”. Ale pewnie i tego oczekują, dlatego takie towarzyszenie ma sens. Czy tak?

Bycie w więzieniu bardzo często wiąże się z samotnością. To jest dosyć trudne do wyobrażenia, bo jak można być samotnym w miejscu, w którym nieustannie przebywamy w jakiejś grupie ludzi. Owszem, ale to są ludzie, których sami nie wybraliśmy. Można czuć się samotnym także w zakładzie karnym, w którym jest 600 mężczyzn. W takiej placówce właśnie pracuję. Ostatnio pewien osadzony powiedział mi, że nie bardzo ma z kim porozmawiać, więc przyszedł do mnie.

Sam także bardzo często prowokuję osadzonych do rozmów, na przykład zaczepiam kogoś na spacerze. To jest zakład karny typu otwartego, czyli nie więzienie, jakie często sobie wyobrażamy – w którym ruch jest dozorowany, a każdy osadzony chodzi z funkcjonariuszem. Nie ma tam znanych nam z filmów spacerniaków, po których w kółko chodzą więźniowie. U nas jest to kompleks pawilonów, czasowo otwieranych, pomiędzy którymi mogą chodzić osadzeni. Bywa, że zaczynam z nimi rozmawiać na najróżniejsze tematy, i jeżeli widzę, że pojawia się jakaś konkretniejsza sprawa, staram się podjąć wątek, żeby głębiej go przedyskutować.

KAI: Postawy więźniów wobec czynów, których się dopuścili są, jak mówił ksiądz w jednym z wywiadów, różne: od wypierania, bagatelizowania, przekonywania, że prawo jest od tego, żeby je łamać, aż do głębszej refleksji wiodącej do postanowienia odmiany życia. Czy tych ostatnich przypadków jest wiele?

Na pewno nie były to jakieś setki. Nigdy nie prowadziłem statystyk, ale są i tacy, na których pozytywnie wpłynęło to, że przyszli do kaplicy Zakładu Karnego i zaczęli się modlić. A co dzieje się dalej? Tego oczywiście nie wiem. Niektórzy mówią: jak wyjdę na wolność, to będziemy trzymać kontakt. Z niektórymi trzymam ten kontakt, rozmawiam, ale nie czuję się już zobowiązany do tego, żeby ich prowadzić dalej. Ja jestem dla tych, którzy są w Zakładzie Karnym. Oprócz tego, że posługuję w więzieniu, jestem proboszczem parafii, na której terenie leży zakład.

KAI: A czy na podstawie rozmów i zwierzeń oraz znajomości życiorysów tych ludzi można odkryć źródła zła, które się w ich życiu wydarzyło? Czy jest jakiś wspólny mianownik?

Jedną z głównych przyczyn jest alkohol i wynikające z tego dysfunkcje w rodzinach. Pamiętam chłopaka, który wszedł na drogę przestępstwa, chociaż pochodził z tak zwanej dobrej rodziny, ale takiej, w której kompletnie nie było bliskości. I to był powód. Przynajmniej on sam po latach doszedł do takiego wniosku. Potrzebował bycia z kimś i dlatego wszedł w środowisko przestępcze, bo tam właśnie znalazł namiastkę rodziny. Ale przede wszystkim winny jest alkohol i dzieciństwo przeżyte w dysfunkcyjnym otoczeniu.

KAI: Domyślam się, że poznał ksiądz też takie historie, które zapamięta na długo…

Utkwiła mi w pamięci historia człowieka, który prowadził dość duży biznes i zaczął robić przekręty na kredytach, wyłudzając je w różnych bankach. Był też czynnym alkoholikiem. Raz na pół roku kupował skrzynkę wódki, pakował ją do auta, jechał do swojego domu na Mazurach i pił do momentu, aż mu się ta wódka skończyła. Wtedy wracał do domu i dalej funkcjonował. Wyszedł na wolność, całkowicie zmienił swoje życie, ale niestety dopadł go rak. Dziś już nie żyje.

Nie udało mi się być na jego pogrzebie, nie zdążyłem dojechać, ale wiem, że jego życie po wyjściu na wolność całkowicie się zmieniło, bo miał bardzo konkretne przemyślenia więzienne. Siedział chyba ponad osiem lat i w tym czasie zmienił się diametralnie.

KAI: Ale jak do tego doszło? Co daje szansę, żeby człowiek wyszedł na prostą?

Przede wszystkim rodzina. On miał żonę, która go cały czas wspierała. Zresztą ona także podczas jego pobytu w więzieniu bardzo mocno się zmieniała. Wcześniej wiedziała o jego przestępstwach i świadomie żyli oboje z różnego rodzaju wyłudzeń. Kiedy jednak wyszedł na wolność, obydwoje zmienili swoje życie i wszystko wyprostowali. Do momentu, kiedy on zaczął chorować, wszystko szło w dobrym kierunku.

KAI: 33-letnie doświadczenie jako kapelana więziennego odmieniło zapewne także księdza – jako chrześcijanina, jako człowieka. Co ono księdzu dało?

To trudne pytanie, bo musiałbym powiedzieć, co by się ze mną stało, gdybym nie pracował w więzieniu. A tego nie wiemy, więc mogę powiedzieć, jaki jestem, ale nie jaki byłbym, gdyby nie to kapelaństwo.

Co mi ono dało? Myślę, że dzięki temu doświadczeniu potrafię dostrzec w drugim człowieku – człowieka z jego godnością. Bardzo lubię zdanie, które wypowiedział Jan Paweł II do osadzonych w Zakładzie Karnym w Płocku: jesteście skazani, ale nie potępieni.

Bardzo często oni sami się potępiają. Ostatnio właśnie jeden z osadzonych dał mi do przeczytania tak zwany „piciorys” – jak tak alkoholicy, członkowie ruchu AA nazywają zapis swojego życia pod kątem właśnie spożywania alkoholu. To był naprawdę strasznie smutny tekst. Facet opowiadał, że w jego życiu alkohol płynął hektolitrami. Dziś ma ponad 40 lat i myśli, że już przegrał życie. Ja jednak uważam, że przed każdym jest szansa, żeby się zmienić i odwrócić od starego życia.

Jesteśmy na pierwszym etapie rozmowy i po tym, jak dał mi ten piciorys. W drugim etapie będę mówił mu o tym, że jest szansa i że wszystko zależy od niego. Chociaż, niestety, alkohol jest trucizną, która zabija komórki mózgowe i w jego przypadku już to widać, bo polineuropatia straszliwie niszczy organizm. Jeśli ktoś pije w długotrwały sposób, to widać to wyraźnie, choćby po charakterystycznych przykurczach czy tikach. Lekarze mówią o tym, że alkoholicy mają „wyciętą” z systemu nerwowego część odpowiedzialną za tzw. uczucia wyższe. Miłość, współczucie to dla nich puste słowa.

KAI: Doświadczenie więzienne uczula więc księdza na wsłuchiwanie się w tego drugiego, w jego życiorys i drogę, którą przeszedł. Pomyślałem sobie, że jest to trop bardzo uniwersalny na dziś, bo mówi się w Kościele o konieczności duszpasterstwa bardziej zindywidualizowanego. Nie tylko dlatego, że praktyki spadają i ludzi jest w kościołach mniej, ale także dlatego, że zmieniają się potrzeby tych, którzy wciąż „chodzą do kościoła”.

Jest taka anegdota o błogosławionym kardynale Stefanie Wyszyńskim, którego na Zachodzie zapytali, co robi, żeby ludzie w Polsce przyszli do kościoła. Prymas miał odpowiedzieć: „Cóż, bijemy w dzwony”. To już nie te czasy. W Zabrzu, gdzie mieszkam, swego czasu była afera, bo w jednej z dużych parafii  któremuś z mieszkańców dzwony zaczęły przeszkadzać. A Urząd Miejski – co też było bardzo ciekawe i chyba w jakiś sposób znaczące – opisując sytuację, nazwał kościół „zakładem pracy emitującym hałas”. Dość specyficznie, ale tak właśnie to wygląda. Dzisiaj nie możemy tylko bić w dzwony i po prostu czekać, aż ludzie przyjdą. Dziś już nie przychodzą.

Jestem z pokolenia, które maturę zdawało w 1987 r. Pamiętam, że dla młodego człowieka żyjącego wtedy Bytomiu były dwa wyjścia: albo pijesz tanie wino z kolegami na tak zwanym placu, albo idziesz na spotkanie ruchu Światło-Życie. Wybrałem spotkanie oazowe. To było miejsce, w którym mogła się realizować młodzież, która miała jakieś ambicje. Ale dziś tych propozycji jest zdecydowanie więcej, a Kościół jest tylko jedną z nich. Często w dodatku dosyć mało atrakcyjną.

To, co pan mówi, wskazując na duszpasterstwo indywidualne, to podstawa. Bardzo cieszę się z tego, że mamy w parafii wielu ministrantów i marianek. Przygotowując ich do pierwszej Komunii, troszczymy się o to, żeby te dzieci były rzeczywiście zaopiekowane i żeby każdy był indywidualnie zauważony. Podobnie jak dorośli. To bardzo ważne!

KAI: Powiedział ksiądz o potrzebach więźniów, ale czego najbardziej potrzebuje druga strona, czyli personel więzienny? Jak ksiądz wyczuwa: z czym oni najbardziej wewnętrznie się mocują?

To bardzo ważny temat, bo to są ludzie, którzy często przychodzą do więzienia jako pracownicy troszkę z łapanki. To nie jest praca fizyczna polegająca na przykład na kopaniu rowów przez osiem godzin, ale coś, co bardzo mocno niszczy umysł. Przede wszystkim trzeba być niesamowicie czujnym. Często bywa, że młodzi ludzie, którzy przychodzą do pracy jako funkcjonariusze, nie są na to gotowi, nie są odpowiednio przygotowani, i odreagowują na różne sposoby.

Byłem ostatnio na świetnym szkoleniu dla psychologów medycyny pracy Służby Więziennej. Zgromadzili się psychologowie ze wszystkich inspektoratów w Polsce  i około 10 nas, księży z różnych inspektoratów Służby Więziennej. Szkolenie dotyczyło profilaktyki uzależnień i przemocy domowej w życiu funkcjonariuszy. Zobaczyliśmy, jak bardzo potrzebna jest taka opieka: z jednej strony psychoterapeuty, ale z drugiej być może także duchownego – kogoś z dużym doświadczeniem życiowym, żeby pokazać temu człowiekowi, w jaki sposób powinien funkcjonować, żeby nie krzywdzić ani siebie, ani innych; żeby nie przenosić problemów z pracy w więzieniu do domu. Często bowiem tak się właśnie dzieje. Ale to jest temat na bardzo długą rozmowę…

KAI: A czy wy, kapelani więzienni, jesteście dobrze przygotowani do waszej posługi? Pytam raczej o tych młodszych od księdza, którzy dopiero zaczynają.

Jestem kapelanem od 1993 roku. Kapelani zaczęli wchodzić do zakładów karnych po przełomie 1989 roku. Wielkie zasługi na tym polu ma ks. Jan Sikorski z Warszawy, który był promotorem tych działań i je koordynował. Tylko że w każdej diecezji wyglądało to trochę inaczej. A poza tym, co tu kryć, było trochę i tak, że kiedy nie wiadomo było, co z jakimś księdzem zrobić w diecezji, to kierowało się go do posługi w szpitalu się psychiatrycznym albo jako kapelana do więzienia.

Pamiętam te pierwsze lata pracy w więzieniu. Raz w roku w Ośrodku Szkolenia Kadr Służby Więziennej w Popowie mamy spotkanie, które ma charakter szkoleniowy, ale też rekolekcyjny. Widziałem, jacy księża tam się zjeżdżali. Byli i tacy, którzy mieli ewidentne problemy ze swoją psychiką. Na szczęście dzisiaj już jest troszkę inaczej.

Myślę, że też biskupi patrzą na to duszpasterstwo bardziej odpowiedzialnie. To nie jest jakaś wielka dziedzina, lecz typowe duszpasterstwo specjalistyczne. Chodzi o 70 tysięcy ludzi, którzy przebywają w warunkach izolacji penitencjarnej, plus 30 tysięcy funkcjonariuszy – razem 100 tysięcy ludzi.

KAI: Ilu kapelanów zaangażowanych jest w duszpasterstwo więzienne w Polsce?

Tylu, ile jest jednostek, czyli około 110. Z tym, że w niektórych jest po dwóch księży, więc w sumie może być nas w całym kraju około 150. Dziś skierowanie do takiej pracy wygląda inaczej niż kiedyś, jak to było na przykład w moim przypadku. Nie obwiniam mojego biskupa, bo w tym, co robię, czuję się księdzem szczęśliwym. Ale to wyglądało tak, że po prostu usłyszałem: jako neoprezbiter weźmiesz po swoim poprzedniku to, to i to. Wśród różnych „działek” duszpasterskich mój poprzednik miał posługę w więzieniu, więc zostałem kapelanem. Dziś, powtarzam, wygląda to już trochę inaczej, choć różnie w zależności od polityki personalnej poszczególnych diecezji.

KAI: Czy dostrzega ksiądz jakąś aktywność ludzi świeckich, jeśli chodzi o wspieranie duchowe osób siedzących w więzieniach? Myślę choćby o stowarzyszeniu Bractwo Więzienne czy innych inicjatywach o podobnych charakterze. Czy są ludzie, którzy – wiedzeni chrześcijańską inspiracją – chcą z tymi ludźmi porozmawiać czy po prostu pobyć?

Taka możliwość wsparcia więźniów oczywiście jest. Wolontariusze są w więzieniu dosyć często i są fajnie postrzegani. Ich obecność wydaje się osadzonym szczególnie ważna i jest dodatkowo ceniona. Mówią: „O, ten człowiek nie jest związany z Kościołem, nie jest jego oficjalnym, urzędowym przedstawicielem! Jest bardziej autentyczny w tym, co mówi. No bo ksiądz tak musi mówić, a ten gość mówi od siebie…”.

Ale, z drugiej strony, towarzyszenie więźniowi przez świeckiego z zewnątrz wymaga bardzo często dużej roztropności ze strony kapelana. Takiego człowieka trzeba sprawdzić, musi być niekarany, a także musi być człowiekiem rozsądnym. Jako kapelan więzienny miałem kontakt z wieloma ludźmi, którzy mi w jakiś sposób pomagali. Na przykład pani Alina, która teraz jest już staruszką i przebywa w domu pomocy społecznej, czy pan Józef, który zginął w wypadku samochodowym, czy pan Damian, który ożenił się i już do więzienia nie przychodzi.

W każdym razie wiem, że działa Bractwo Więzienne i że w niektórych jednostkach i okręgach takie zorganizowane wsparcie dla więźniów cały czas funkcjonuje.

KAI: Czy wśród współbraci w kapłaństwie widzi ksiądz dziś zainteresowanie posługą w więzieniach?

Oprócz tego, że jestem kapelanem w jednostce, w której pracuję, pełnię posługę diecezjalnego duszpasterza więziennictwa oraz – nieformalnie, bo oficjalnie nie ma takiego stanowiska w służbie więziennej – okręgowego kapelana Służby Więziennej w Inspektoracie Katowickim. Czyli, praktycznie rzecz biorąc, koordynuję pracę wszystkich kapelanów w kilku województwach. Dziś widzę, że jeżeli jakiś ksiądz dostaje dekret na kapelana albo jest mu taka funkcja proponowana, to w zdecydowanej większości przypadków księża to rozumieją to tak: „Aha, czyli Pan Bóg posyła mnie do więzienia”. Myślę więc, że jest już zdecydowanie lepiej niż te 25 lat temu.

KAI: Bo już nie jest to traktowane jako zsyłka?

Dokładnie tak. Ale opory bywają różne, bo mogą wynikać z jakichś barier psychicznych danego człowieka. W jednej z naszych jednostek był na przykład ksiądz, który po prostu panicznie bał się osadzonych i nie był w stanie tego lęku przełamać. Na tej samej zasadzie ludzie, którzy cierpią na klaustrofobię, nie potrafią znieść trzasku zamykanych drzwi i krat: „Jestem zamknięty w pomieszczeniu, jest mi duszno, zaczynam się pocić, wypuśćcie mnie stąd…”. Trzeba mieć zatem pewnego rodzaju predyspozycje, które umożliwiają pełnienie konkretnej posługi.

KAI: Co roku 26 marca Kościół wspomina Dobrego Łotra. O co przede wszystkim powinniśmy prosić Boga w Dniu Modlitw za Więźniów. 

Żeby wyszli na prostą. Czego się życzy w więzieniu? Wolności. I to jest bardzo dobre życzenie. Z tym, że oni rozumieją wolność w sensie: brak krat. A powinni rozumieć ją jako wolność do dobrego rozumienia swojego życia. A więc nie jako wolność od ograniczeń, tylko wolność do konkretnych zobowiązań. Niemniej, życząc sobie wolności, życzą sobie dobrze. My, którzy żyjemy na wolności, też powinniśmy jej sobie życzyć, ale właściwie ją rozumiejąc.

KAI: Jak długo jeszcze chciałby ksiądz być więziennym kapelanem?

Często śmiejemy się z moimi osadzonymi, kiedy mówię: ja jeszcze nie mam końca kary, a wy macie.  Bo oni wiedzą, kiedy wyjdą na wolność.

Mam 58 lat. Myślę, że będę kapelanem jeszcze z siedem lat, to znaczy do wieku emerytalnego. Ale księży jest coraz mniej, dlatego w naszej diecezji coraz częściej mówi się raczej o siedemdziesiątce, w myśl słów Psalmisty, że kresem naszych lat jest siedemdziesiąt lub osiemdziesiąt, gdy jesteśmy mocni… To wszystko od Pana Boga zależy.

KAI: Czy zastanawiając się nad życiem, pyta ksiądz Boga o to, co chciał księdzu powiedzieć, wsadzając go, jako kapelana oczywiście, do więzienia?

Oczywiście, że tak.

KAI: I?

Jeszcze nie usłyszałem odpowiedzi.

KAI: Ufa ksiądz, że odpowiedź nadejdzie? 

Tak. Być może w ostatnim momencie. Chciałbym wtedy usłyszeć: „Sługo dobry i wierny, wejdź do radości twego Pana”.

***

Ks. Tomasz Sękowski (ur. 1968) święcenia kapłańskie przyjął w 1993 roku. Jest  proboszczem parafii św. Jadwigi w Zabrzu, kapelanem Zakładu Karnego w Zabrzu, diecezjalnym duszpasterzem więziennictwa i kapelanem okręgowym Służby Więziennej w Katowicach.

Drogi Czytelniku,
cieszymy się, że odwiedzasz nasz portal. Jesteśmy tu dla Ciebie!
Każdego dnia publikujemy najważniejsze informacje z życia Kościoła w Polsce i na świecie. Jednak bez Twojej pomocy sprostanie temu zadaniu będzie coraz trudniejsze.
Dlatego prosimy Cię o wsparcie portalu eKAI.pl za pośrednictwem serwisu Patronite.
Dzięki Tobie będziemy mogli realizować naszą misję. Więcej informacji znajdziesz tutaj.
Wersja do druku
Nasza strona internetowa używa plików cookies (tzw. ciasteczka) w celach statystycznych, reklamowych oraz funkcjonalnych. Możesz określić warunki przechowywania cookies na Twoim urządzeniu za pomocą ustawień przeglądarki internetowej.
Administratorem danych osobowych użytkowników Serwisu jest Katolicka Agencja Informacyjna sp. z o.o. z siedzibą w Warszawie (KAI). Dane osobowe przetwarzamy m.in. w celu wykonania umowy pomiędzy KAI a użytkownikiem Serwisu, wypełnienia obowiązków prawnych ciążących na Administratorze, a także w celach kontaktowych i marketingowych. Masz prawo dostępu do treści swoich danych, ich sprostowania, usunięcia lub ograniczenia przetwarzania, wniesienia sprzeciwu, a także prawo do przenoszenia danych. Szczegóły w naszej Polityce prywatności.