Abp Przybylski: Kościół katowicki ma w sobie wiele piękna, ale stoi przed nim wiele wyzwań

Wielkie dziedzictwo wiary, ofiarnej pracy i żywej wspólnoty, a obok tego poważne wyzwania współczesności składają się na obraz Kościoła w archidiecezji katowickiej. Mówi o tym w wywiadzie dla Katolickiej Agencji Informacyjnej abp Andrzej Przybylski, od 4 października 2025 roku ósmy biskup katowicki.

O. Stanisław Tasiemski OP, KAI – Księże Arcybiskupie, od ponad pół roku kieruje Ksiądz Arcybiskup Archidiecezją Katowicką. Jak Ksiądz Arcybiskup przeżywa te pierwsze miesiące posługi?

Abp Andrzej Przybylski: Myślę o tym przede wszystkim z ogromną wdzięcznością, ponieważ przez te pół roku mogłem poznać wielu oddanych księży, zobaczyć wielki potencjał Kościoła na Górnym Śląsku oraz wejść – choć trochę – w jego stuletnią, a właściwie jeszcze dłuższą tradycję. Archidiecezja Katowicka powstała sto lat temu, ale przecież Kościół jest tu obecny od wieków.

Urzeka mnie wiele aspektów życia na Górnym Śląsku i funkcjonowania tutejszego Kościoła. Nie oznacza to jednak, że w obecnych czasach diecezja nie mierzy się z licznymi wyzwaniami i problemami — to przecież naturalna część rzeczywistości. Na tym etapie czuję się jednak otoczony wsparciem i życzliwie przyjęty.

W kazaniu podczas ingresu wspomniał Ksiądz Arcybiskup między innymi o zagrożeniach związanych z ludzkimi słabościami, w tym brakiem przejrzystości czy błędami. Co należałoby zmienić, żeby tym problemom zaradzić?

– Doświadczenie biskupie podpowiada mi, że aby coś zmienić, potrzeba czasu i dobrego poznania rzeczywistości. Jeśli w diecezji dokonuję jakichś zmian, nie są one nagłe, choć istnieją sprawy i problemy, które wymagają szybkich decyzji. Na razie wciąż uczę się tej archidiecezji.

Gdybym miał pogrupować wyzwania, przed którymi stoję jako biskup katowicki, wskazałbym najpierw na problemy zewnętrzne, dotyczące całego regionu, a więc Górnego Śląska. Są to przede wszystkim procesy transformacji przemysłowej. Mówi się u nas, że na Śląsku jest już więcej informatyków niż górników. Wciąż jednak istnieją miejsca, gdzie ludzie żyją z górnictwa i pracy w kopalniach.

Mam na myśli choćby okręg jastrzębski, gdzie problem związany z zagrożeniem zamykania kopalń jest wciąż bardzo poważny. Widzę, jak region i aglomeracja katowicka są zróżnicowane i spolaryzowane. Dostrzegam pięknie rozwijające się środowisko uniwersyteckie, nowoczesne części miast, z nowymi biurowcami – ale widzę również dużą grupę ludzi ubogich, którzy w czasie tej transformacji znaleźli się na jej peryferiach. Śląsk bardzo się zmienia, a te procesy w pewnym stopniu polaryzują społeczeństwo. Z jednej strony mamy bogaty Śląsk, z drugiej zaś dużą wspólnotę osób potrzebujących wsparcia duchowego i materialnego.

A jakie wyzwania stoją przed samym Kościołem katowickim?

–  Zmaga się on – podobnie jak inne diecezje – z wyzwaniami takimi jak spadek liczby powołań, co przekłada się na mniejszą liczbę kapłanów i ich posługę. Dotyczy to nie tylko duszpasterstwa parafialnego, ale również posługi w szpitalach i dużych placówkach medycznych, których na Śląsku jest wiele. Opieka nad chorymi wymaga odpowiedniej liczby kapłanów. Cieszy jednak fakt, że przy niedoborze księży coraz liczniej angażują się świeccy, którzy wspierają misję Kościoła. Mamy dużą grupę nadzwyczajnych szafarzy Komunii Świętej, którzy nie tylko pełnią funkcję liturgiczną, ale również biorą współodpowiedzialność za Kościół. Wspierają nas także diakoni stali oraz wiele innych osób świeckich.

Dużym wyzwaniem jest również troska o duszpasterstwo młodzieży. Bardzo się cieszę, że w tym kontekście możemy sięgać do dziedzictwa sługi Bożego ks. Franciszka Blachnickiego. Jego wizja Kościoła i parafii jako wspólnoty diakonijnej pozostaje nadal bardzo aktualna i inspirująca również w naszych czasach.

Dokonujące się transformacje mają też wpływ na życie rodzin. Jak wygląda ich duszpasterstwo rodzin w archidiecezji katowickiej?

– Rodzinę — trwałe małżeństwo kobiety i mężczyzny, otwarte na przyjmowanie życia — postrzegamy jako zadanie całego lokalnego środowiska, Kościoła i innych wspólnot działających na Śląsku. Rozmawiamy o tym z prezydentami miast, burmistrzami, wójtami oraz przedstawicielami powiatów. Wspólnie staramy się podejmować dialog na temat kondycji i przyszłości rodziny.

Na przełomie maja i czerwca organizujemy duże, metropolitalne święto rodziny. Partnerami Kościoła są w tym przedsięwzięciu miasta śląskie oraz różne instytucje świeckie. Naszym celem jest stworzenie — mówiąc językiem dnia powszedniego — pewnej „mody na rodzinę”.

Dostrzegamy bowiem, że trzeba wspierać rodziny finansowo, budować dla nich nowe mieszkania, ale wiemy, że to nie wszystko. Na Śląsku mówi się, że nie wystarczy wybudować wielki komin — musi być w nim życie, musi być tchnienie – zug. Dlatego cieszy nas, że wspólnie z samorządami wielu miast naszej aglomeracji podejmujemy konkretne inicjatywy.

Jako Kościół staramy się przede wszystkim spojrzeć na rodzinę w perspektywie duchowej i duszpasterskiej. W ramach Wydziału Duszpasterstwa Rodzin, który stanowi autonomiczną strukturę naszej Kurii, podejmujemy liczne aktywności — organizujemy sympozja, spotkania i różne inicjatywy formacyjne.

W tym roku w Katowicach szczególną uwagę poświęcamy dzieciom. Napisałem list do dzieci, a przed nami konferencja poświęcona duszpasterskiej trosce o najmłodszych. Podejmujemy także temat demografii, który jest dziś niezwykle istotny. Rodzina bowiem to również otwartość na życie, a Śląsk coraz wyraźniej odczuwa skutki kryzysu demograficznego.

Ta troska o rodzinę — zarówno w wymiarze duszpasterskim, jak i społecznym — znajduje swoje szczególne miejsce także w przepowiadaniu i wspólnych wydarzeniach. Wierzę, że uda nam się jeszcze mocniej wyeksponować te tematy podczas ważnych pielgrzymek integrujących Kościół katowicki.

Szczególne znaczenie mają tu pielgrzymki do Piekar Śląskich. W maju odbywa się wielka pielgrzymka mężczyzn i młodzieńców, podczas której podejmujemy temat odpowiedzialności za rodzinę. Z kolei w sierpniu ma miejsce duża pielgrzymka kobiet, która również wpisuje się w tę refleksję nad rodziną.

Śląsk to region tradycji, ale też nowoczesności. Jak łączyć te dwa wymiary w duszpasterstwie?

Uważam, że w Kościele niezwykle ważna jest ciągłość — z tego, co tradycyjne, można wydobyć i wypracować wiele dobrych rzeczy. Na Śląsku wciąż silna jest tradycja wiary i przywiązania do Kościoła, ale potrzebuje ona nie tylko wzmocnienia i zachowania, ale wzbogacenia o nowe doświadczenia i nowe impulsy duchowe i duszpasterskie. Mówiąc w dużym skrócie „tradycyjna” ewangelizacja potrzebuje nowej ewangelizacji, a ta nowa nie może odciąć się od tradycji, a niekiedy nawet mogłaby na niej budować i wiele z niej zaczerpnąć.

Również na Śląsku zmienia się świat i mentalność ludzi, dlatego chcemy odpowiadać także na nowe potrzeby poprzez różnorodne inicjatywy duszpasterskie. Dzieje się to głównie poprzez działanie wielu wspólnot — zwłaszcza ewangelizacyjnych, których na Śląsku nie brakuje. Wydaje mi się, że wspólnoty są najlepszą syntezą więzi i formacji. Kiedy myślę o katechezie parafialnej to łączę ją z konkretnymi wspólnotami parafialnymi i diecezjalnymi, które są zdecydowanie najlepszym i najbardziej integralnym środowiskiem poznania i doświadczenia Boga.

Jaką rolę odgrywa w wypracowaniu „strategii duszpasterskich” Wydział Teologiczny Uniwersytetu Śląskiego?

– Najpierw chciałbym serdecznie zaprosić wszystkich do studiowania teologii – nie tylko ze względu na potrzeby zawodowe, ale przede wszystkim po to, by dogłębnie poznawać swoją wiarę. Wydział Teologiczny Uniwersytetu Śląskiego w Katowicach ma już 25 lat. Podobnie jak wiele wydziałów w Polsce maleje w nim liczba studiujących, co trochę zdumiewa biorąc pod uwagę wzrastająca liczbę świeckich zaangażowanych w życie Kościoła. Wydaje się, że studia teologiczne mogłyby im jeszcze bardziej pomóc w ich posłudze. Pracownicy naukowi i dydaktyczni Wydziału przygotowują do posługi przyszłych kapłanów, katechetów i świeckich, co już jest wielkim wkładem w duszpasterstwo.

Już w zamyśle arcybiskupa Damiana Zimonia, który w znaczący sposób przyczynił się do powstania i rozwoju wydziału oraz nadal otacza go troską, było to, aby uprawiano tu rzetelną teologię – zgodną z Magisterium Kościoła – a jednocześnie silnie podkreślano jej wymiar społeczny. Chodzi zwłaszcza o katolicką naukę społeczną. Chciałbym, aby teologia ze Śląska dawała odpowiedzi na współczesne zagadnienia społeczne w świetle wiary. Mamy tyle pytań dotyczących zmian cywilizacyjnych, technologicznych, kulturowych czy etycznych.

Dobrym przykładem poszukiwań w tym zakresie była ostatnio konferencja zorganizowana wspólnie z Apostolstwem Chorych, którego polską kolebką są Katowice. W jej trakcie wiele uwagi poświęcono rodzinie, a także zagadnieniom opieki nad osobami chorymi i cierpiącymi. Poruszano również istotne kwestie moralne, takie jak obrona życia czy towarzyszenie osobom umierającym. Podkreślano, jak ważne jest wspieranie tych osób w sposób, który może przeciwdziałać zjawiskom takim jak eutanazja, a szerzej – budować kulturę szacunku dla życia.

Obejmując rządy w archidiecezji, bardzo wyraźnie nakreślił Ksiądz Arcybiskup perspektywę roku jubileuszowego 2033, jubileusz odkupienia. Jak będą wyglądały przygotowania do tego roku?

–  Przybyłem do archidiecezji w roku podwójnego jubileuszu — zarówno Kościoła Powszechnego – Roku Nadziei, jak i w czasie jubileuszu stulecia naszej archidiecezji. Ten jubileuszowy początek wyznaczył mi drogę ku jubileuszowi odkupienia w 2033 roku. Mam wrażenie, że wciąż zbyt słabo odczuwamy jego znaczenie. Przecież jest to jubileusz największych wydarzeń zbawczych — największych dzieł, których Bóg dokonał dla człowieka. Jubileusz, który przeżywaliśmy w ubiegłym roku dotyczył Bożego Narodzenia, natomiast jubileusz 2033 roku będzie związany z odkupieniem — czyli ze śmiercią i zmartwychwstaniem Chrystusa. Pomiędzy tymi wydarzeniami rozciąga się cała droga wzrastania w mądrości i łasce naszego Pana Jezusa Chrystusa.

Tą właśnie drogą — drogą rozwoju ludzkiego i jego kolejnych etapów — pragnę poprowadzić Kościół katowicki. Dlatego pierwszy rok, który obecnie przeżywamy, poświęcamy duszpasterstwu dzieci. Skupiamy się na ich obecności w Kościele — począwszy od refleksji nad godnością dziecka, aż po konkretne formy duszpasterstwa. Przyglądamy się sposobom przygotowania dzieci do Pierwszej Komunii Świętej oraz rozwijamy wspólnoty dziecięce. W archidiecezji działają już m.in. Oaza Dzieci Bożych, Ruch Dzieci Maryi oraz służba liturgiczna — chcemy w tym roku szczególnie podkreślić ich znaczenie od strony duszpasterskiej i ewangelizacyjnej.

W kolejnych latach planujemy skupić się na duszpasterstwie młodzieży, rodzin, seniorów, a następnie osób ubogich i potrzebujących. Całość chcemy zwieńczyć refleksją nad wspólnotą parafialną — tak, aby wszystkie te „stany” Kościoła lokalnego mogły się jeszcze bardziej zintegrować przed Rokiem Jubileuszowym.

Będziemy oczywiście realizować program wyznaczony przez Kościół powszechny i Kościół w Polsce, ale jednocześnie chcemy spojrzeć na niego w perspektywie duszpasterstw stanowych — tak, aby dostrzec Kościół obecny na wszystkich etapach rozwoju człowieka.

***

Arcybiskup Andrzej Przybylski urodził się 26 listopada 1964 roku w Łowiczu. Ukończył I LO im. Mikołaja Kopernika w Łodzi oraz studia pedagogiczne w Częstochowie, uzyskując tytuł magistra. W 1988 roku wstąpił do Wyższego Seminarium Duchownego Diecezji Częstochowskiej, a święcenia kapłańskie przyjął 30 maja 1993 roku z rąk abp. Stanisława Nowaka.

Po święceniach pracował jako wikariusz i sekretarz arcybiskupa, pełnił także liczne funkcje kurialne i duszpasterskie. Od 1998 roku był duszpasterzem akademickim, a następnie rektorem personalnej parafii akademickiej w Częstochowie. W 2006 roku uzyskał stopień doktora nauk humanistycznych w zakresie pedagogiki.

W latach 2008–2015 był rektorem Wyższego Seminarium Duchownego Archidiecezji Częstochowskiej, a następnie proboszczem w Zawierciu. W 2017 roku został mianowany biskupem pomocniczym archidiecezji częstochowskiej.

29 sierpnia 2025 roku papież Leon XIV mianował go arcybiskupem metropolitą katowickim. Ingres do katedry Chrystusa Króla w Katowicach odbył się 4 października 2025 roku.

Autor książek i artykułów naukowych oraz publicystycznych, współpracownik „Niedzieli”. Członek Konferencji Episkopatu Polski, m.in. Komisji ds. Duchowieństwa, Komisji Wychowania Katolickiego i Rady ds. Społecznych. Jest delegatem KEP ds. Powołań oraz ds. Duszpasterstwa Nauczycieli.