Drukuj Powrót do artykułu

Białoruś: szansa na zamianę w relacjach Kościoła z państwem?

21 listopada 2026 | 22:44 | The Pillar, st, red. jw | Mińsk Ⓒ Ⓟ

Sample Abp Józef Staniewski Fot. Paval Hadzinski Catholic Belarus Photo, CC BY-SA 4.0, https://commons.wikimedia.org/wiki/Special:Redirect/page/112153457 (skadrowane)

Spotkanie arcybiskupa Józefa Staniewskiego z Mińska-Mohylewa z nowym komisarzem ds. wyznaniowych i etnicznych Olegiem Diaczenką może mieć istotne znaczenie dla relacji między Kościołem katolickim a państwem białoruskim. Podczas rozmów 18 listopada poruszono m.in. kwestie odbudowy narodowego sanktuarium maryjnego w Budsławiu, budowy nowych świątyń oraz powołań kapłańskich. Wobec narastających w ostatnich latach ograniczeń dotyczących działalności religijnej spotkanie to zasługuje na szczególną uwagę – stwierdza na łamach portalu The Pillar Luke Coppen.

Kościół w warunkach zaostrzającej się kontroli państwa

Białoruś, licząca około 9 mln mieszkańców, od 1994 r. rządzona jest przez Aleksandra Łukaszenkę, określanego często jako przywódca ostatniej dyktatury w Europie. Większość społeczeństwa – ok. 57 proc. stanowią prawosławni, natomiast katolicy, których jest około miliona, są największą mniejszością religijną w kraju.

Po wyborach prezydenckich w 2020 r., których wyniki zostały powszechnie uznane na arenie międzynarodowej za sfałszowane, w kraju wybuchły masowe protesty. Władze brutalnie je stłumiły przy wsparciu Rosji. Białoruś jeszcze bardziej uzależniła się od swojego wschodniego sąsiada, a w 2022 r. Łukaszenka zezwolił rosyjskim wojskom na rozpoczęcie inwazji na Ukrainę z terytorium swojego państwa.

Po protestach władze znacząco zaostrzyły kontrolę nad społeczeństwem obywatelskim, ograniczając możliwość wyrażania sprzeciwu. Represje dotknęły również Kościół katolicki. Kilku księży zostało uwięzionych pod zarzutem „działalności wywrotowej” lub posiadania „materiałów ekstremistycznych”. W praktyce określenie to obejmowało także publikacje drukowane i internetowe krytykujące Łukaszenkę, jego rząd lub rosyjską agresję na Ukrainę.

Dodatkowe ograniczenia przyniosła nowelizacja ustawy, która weszła w życie w 2024 r. Zobowiązała ona wszystkie organizacje religijne do ponownej rejestracji w państwowych urzędach i rozszerzyła nadzór władz nad ich działalnością.

Polscy księża pod szczególną presją

Białoruskie przepisy wymagają, aby zagraniczni duchowni uzyskiwali państwowe zezwolenia na pełnienie posługi duszpasterskiej. Regulacje te szczególnie dotykają Kościół katolicki, ponieważ znaczna część pracujących w kraju księży przybyła z Polski.

Po 2020 r., wraz z pogorszeniem stosunków między Warszawą a Mińskiem, białoruskie władze zaczęły traktować polskich duchownych z większą podejrzliwością. W ostatnich latach kilkunastu kapłanom, którzy przez długi czas pracowali na Białorusi, odmówiono przedłużenia zezwoleń na posługę.

Mimo napięć z miejscowym Kościołem katolickim władze Białorusi starają się utrzymywać dobre relacje ze Stolicą Apostolską, postrzeganą jako potencjalnie ważny partner dyplomatyczny.

Istotne zmiany dotyczą również instytucji odpowiedzialnych za kontakty państwa ze wspólnotami religijnymi. W lipcu 2026 r. Łukaszenka zatwierdził nowelizację przepisów regulujących pełnomocnika komisarza ds. religijnych i etnicznych. Zgodnie z nowymi zasadami osoba pełniąca tę funkcję jest mianowana bezpośrednio przez prezydenta i jemu podlega, a nie – jak wcześniej – rządowi. Ogólny nadzór nad urzędem sprawuje administracja prezydencka.

Media państwowe przedstawiały tę zmianę jako podniesienie rangi urzędu i wzmocnienie współpracy z zagranicznymi wspólnotami religijnymi. Inaczej oceniał ją Pawieł Siewiaryniec, założyciel opozycyjnej Białoruskiej Partii Chrześcijańsko-Demokratycznej, który wskazywał, że jej celem jest ściślejsza kontrola państwa nad wspólnotami chrześcijańskimi.

We wrześniu 2026 r. Łukaszenka mianował na stanowisko komisarza Olega Diaczenkę, wcześniej wiceprzewodniczącego komisji spraw międzynarodowych białoruskiego parlamentu.

Budsław, nowe kościoły i powołania kapłańskie

Do spotkania arcybiskupa Józefa Staniewskiego z Olegiem Diaczenką doszło 18 listopada. Rozmowy rozpoczęły się w archikatedrze Najświętszego Imienia Najświętszej Maryi Panny w Mińsku, będącej siedzibą archidiecezji mińsko-mohylewskiej. Jej rektor przedstawił historię świątyni, sięgającą 1710 r., oraz jej współczesną działalność.

Następnie rozmówcy udali się do kurii archidiecezjalnej. Jak poinformował oficjalny portal Kościoła katolickiego na Białorusi Catholic.by, spotkanie miało „otwarty i konstruktywny” charakter. Omówiono najpilniejsze problemy stojące przed miejscowym Kościołem.

Jednym z głównych tematów była odbudowa Narodowego Sanktuarium Matki Bożej w Budsławiu, które odgrywa ważną rolę w jednoczeniu katolików z całego kraju. Świątynia, położona około 110 km na północ od Mińska, została poważnie uszkodzona podczas pożaru w maju 2021 r.

Arcybiskup Staniewski, który od 2024 r. jest również przewodniczącym Konferencji Biskupów Białorusi, poinformował w lipcu 2026 r., że koszty renowacji są pokrywane po połowie przez Kościół i państwo. Jest to przykład współpracy obu stron w przedsięwzięciu o dużym znaczeniu religijnym i narodowym.

Kolejną kwestią była budowa nowych kościołów katolickich w Mińsku i innych miastach archidiecezji. Rozmówcy poruszyli również problem powołań kapłańskich, przygotowania przyszłych księży oraz formacji miejscowego duchowieństwa.

Temat ten nabiera szczególnego znaczenia wobec zmniejszającej się liczby kapłanów pochodzenia polskiego i potrzeby rozwijania rodzimych powołań. Kandydaci do kapłaństwa z archidiecezji mińsko-mohylewskiej kształcą się przede wszystkim w Międzydiecezjalnym Wyższym Seminarium Teologicznym w Grodnie. Jesienią tego roku formację rozpoczęło tam pięciu nowych alumnów z różnych części Białorusi. Łącznie w seminarium studiuje obecnie 42 kleryków.

Według Catholic.by komisarz Diaczenko podkreślił pozytywny charakter stosunków między państwem a Kościołem katolickim, wskazując na znaczenie wzajemnego zrozumienia i konstruktywnej współpracy. Zadeklarował również gotowość udzielenia pomocy w rozwiązywaniu bieżących problemów wspólnoty katolickiej.

Czy nastąpi poprawa stosunków Kościoła z państwem?

Coppen zwraca uwagę, iż w kontekście napięć między władzami Białorusi a Kościołem katolickim, narastających szczególnie od 2020 r., spotkanie z 18 listopada zwraca uwagę zarówno ze względu na jego atmosferę, jak i poruszane tematy.

Istotne jest przede wszystkim to, że arcybiskup Staniewski, jeden z najważniejszych przedstawicieli Kościoła katolickiego w kraju, mógł bezpośrednio rozmawiać z urzędnikiem podlegającym administracji prezydenckiej. Nie wiadomo jednak, czy deklaracje o gotowości do współpracy przełożą się na konkretne decyzje.

W najbliższych miesiącach warto obserwować przede wszystkim postępy prac przy odbudowie sanktuarium w Budsławiu. Ważnym sprawdzianem współpracy będzie również ewentualne zakończenie renowacji i udział przedstawicieli władz państwowych w uroczystościach związanych z ponownym otwarciem świątyni.

Nie mniej istotne pozostają plany budowy nowych kościołów. Pytanie, czy archidiecezja uzyska potrzebne pozwolenia i będzie mogła rozpocząć inwestycje, pokaże, na ile deklarowana współpraca ma wymiar praktyczny.

W szerszej perspektywie znaczenie będą miały także ewentualne zmiany w traktowaniu duchownych. Czy zmniejszy się liczba aresztowań księży? Czy polscy kapłani, którzy od lat pracują na Białorusi, będą mogli przedłużać pozwolenia na posługę? Ważnym sygnałem byłyby również kolejne bezpośrednie spotkania przedstawicieli Kościoła z pełnomocnikiem.

Dopiero konkretne działania pokażą, czy listopadowe rozmowy staną się początkiem rzeczywistej poprawy relacji między Kościołem katolickim a państwem białoruskim, czy pozostaną jedynie dyplomatycznym gestem – stwierdza publicysta.

Drogi Czytelniku,
cieszymy się, że odwiedzasz nasz portal. Jesteśmy tu dla Ciebie!
Każdego dnia publikujemy najważniejsze informacje z życia Kościoła w Polsce i na świecie. Jednak bez Twojej pomocy sprostanie temu zadaniu będzie coraz trudniejsze.
Dlatego prosimy Cię o wsparcie portalu eKAI.pl za pośrednictwem serwisu Patronite.
Dzięki Tobie będziemy mogli realizować naszą misję. Więcej informacji znajdziesz tutaj.
Wersja do druku
Nasza strona internetowa używa plików cookies (tzw. ciasteczka) w celach statystycznych, reklamowych oraz funkcjonalnych. Możesz określić warunki przechowywania cookies na Twoim urządzeniu za pomocą ustawień przeglądarki internetowej.
Administratorem danych osobowych użytkowników Serwisu jest Katolicka Agencja Informacyjna sp. z o.o. z siedzibą w Warszawie (KAI). Dane osobowe przetwarzamy m.in. w celu wykonania umowy pomiędzy KAI a użytkownikiem Serwisu, wypełnienia obowiązków prawnych ciążących na Administratorze, a także w celach kontaktowych i marketingowych. Masz prawo dostępu do treści swoich danych, ich sprostowania, usunięcia lub ograniczenia przetwarzania, wniesienia sprzeciwu, a także prawo do przenoszenia danych. Szczegóły w naszej Polityce prywatności.