Caritas Ukraina wspiera ewakuowanych z Oleszek: każde uratowane życie ma znaczenie

„Każde uratowane życie ma znaczenie” – mówi w rozmowie z włoską agencją SIR Tetiana Stawnychy, kierująca Caritas Ukraina. Ekipy Caritas Ukraina, Caritas Kijów i Caritas Czernihów były obecne wśród osób witających mieszkańców Oleszek, którzy przybyli 31 października na granicę z Białorusią w ramach ewakuacji z okupowanego przez Rosję miasta na terytorium kontrolowane przez Ukrainę. „To był dzień pełen emocji” – opowiada Stawnychy i ujawnia, że „wśród przesiedleńców byli ludzie w różnym wieku, ale wielu z nich było starszych i potrzebowało pomocy w poruszaniu się; byli wyczerpani nie tylko podróżą, ale wszystkim, co znieśli w ciągu ostatnich miesięcy i lat”.

SIR: Jakie były warunki życia w Oleszkach?

Tetiana Stawnychy: Od początku roku Oleszki zmagały się z poważnym kryzysem humanitarnym: praktycznie nie było dostępu do żywności, opieki medycznej, drony stale latały nad okolicą, a miny były wszędzie. Po zniszczeniu tamy Kachowka w 2023 roku znaczna część miasta została pozbawiona prądu, wody i ogrzewania. Ludzie przetrwali dzięku temu, co udało im się wyhodować, racjonując niewielkie porcje na kilka dni i dzieląc je między kilka osób. Ci, którzy byli wystarczająco silni, przedostawali się pieszo lub rowerem 20 km wąską ścieżką przez pola minowe, aby kupić jedzenie w pobliskiej wiosce. Niektórzy jednak nigdy nie wrócili. A ci, którzy nie mogli się ruszyć, pozostali w pułapce.

Co najbardziej uderzyło panią w tych ludziach, gdy ich pani witała?

Nakładające się na siebie traumy. Pomagaliśmy mężczyźnie włożyć ukraińską kartę SIM do jego starej Nokii. Kiedy zapytaliśmy go, jak wygląda życie w Oleszkach, zaczął swoją opowieść od powodzi w 2023 roku: ratowania ludzi z wody i w końcu wydobywania ciał tych, którzy utonęli. Dopiero później wspomniał o zamordowanym sąsiedzie, jego zniszczonym domu, dronach i minach. Powtarzał: „To było takie piękne miasteczko, a teraz wszystko spłonęło”.

Jak zareagowali, kiedy wysiedli z autobusów?

Panowała autentyczna radość. Gdy autobusy podjechały, twarze za oknami rozświetliły się, a ludzie machali do czekających na zewnątrz. Niedaleko naszego namiotu mężczyzna rozpoznał przez szybę swoją siostrę; gdy tylko drzwi się otworzyły, omal nie wypadła z samochodu i wpadła mu prosto w ramiona. Kilkakrotnie byliśmy świadkami podobnych scen, gdy rodziny się łączyły. Ludzie byli przepełnieni radością z powrotu na wolną ukraińską ziemię.

Co zrobiły ekipy Caritas?

W namiocie Caritasu oferowaliśmy gorącą herbatę, kawę, przekąski i dostęp do Wi-Fi; rozdawaliśmy również ukraińskie karty SIM potrzebującym. Caritas Kijów wysłała rodziny osób przesiedlonych, aby mogły być przy nich, gdy ich bliscy wysiadali z autobusu. Caritas Ukraina, Caritas Kijów i Caritas Czernihów działały razem jak jeden zespół. Nasza pomoc nie kończy się na granicy: zapewniliśmy pościel i ciepłe posiłki osobom hospitalizowanym w Kijowie, a nasz personel i psychologowie są do dyspozycji każdego, kto potrzebuje dodatkowego wsparcia. Ludzie nie przyjechali sami: przyjechała również cała ciężarówka zwierząt uratowanych z okupowanego rejonu Oleszek. To również głęboko mnie poruszyło. Było to człowieczeństwo wyrażone w trosce o stworzenie, w miłości ludzi do swoich zwierząt: to było naprawdę piękne.

W ciągu ostatniego tygodnia pracownicy Caritas Ukraina pracowali w Biurze Rzecznika Praw Obywatelskich Ukrainy, przyjmując prośby o pomoc od mieszkańców Oleszek, identyfikując ich potrzeby i chęć wyjazdu na terytorium kontrolowane przez Ukrainę. To nie była prosta operacja?

Przygotowania trwały całą dobę, ponieważ telefony w biurze Rzecznika Praw Obywatelskich dzwoniły bez przerwy. Tak więc był to wyścig z czasem, aby ludzie jasno rozumieli, co się dzieje i wiedzieli, jak w tym uczestniczyć. Cała misja humanitarna miała zostać ukończona w ciągu zaledwie kilku dni. 23 października oficjalnie potwierdzono misję humanitarną i tymczasowe zawieszenie broni w Oleszkach. 27 października wprowadzono „reżim milczenia”. 29 października drogi zostały oczyszczone z min, a pomoc została załadowana. 30 października ukraińska delegacja dotarła do Oleszek, dostarczyła pomoc i rozpoczęła ewakuację ludności cywilnej. 31 października przesiedleńcy dotarli do Kijowa. 1 listopada zakończyło się zawieszenie broni.

Czy ktoś nadal chce wyjechać? Jaka jest obecnie sytuacja w Oleszkach?

Nie opublikowano oficjalnych danych dotyczących liczby osób nadal przebywających w Oleszkach ani liczby osób, które wyjechały. Wiemy jednak, że niektórzy zostali, każdy z własnych powodów. Jeśli chodzi o tych, którzy przybyli na Ukrainę w sobotę, jedna z kobiet wysiadających z autobusów podsumowała sytuację w prosty sposób: „Wyszliśmy z piekła”.

Misja zdołała dostarczyć do miasta niezbędną żywność i leki tym, którzy pozostali. Biuro Rzecznika Praw Obywatelskich współpracuje obecnie z partnerami międzynarodowymi w celu stworzenia stałego mechanizmu i otwarcia nowych korytarzy humanitarnych do innych zablokowanych miejsc.

Jakie są państwa nadzieje i oczekiwania na przyszłość?

Mam nadzieję, że to dopiero początek. Oleszki pokazały, że jest to możliwe: nawet ograniczone, lokalne zawieszenie broni okazało się możliwe. Opinie na temat niektórych aspektów operacji mogły być różne, ale to, co utkwiło mi w pamięci, to prosty fakt: setki osób ewakuowano z niezwykle trudnej sytuacji. Ten epizod pokazał, że zwrócenie uwagi na konkretną sytuację i praca nad jej rozwiązaniem może przynieść rezultaty. Pokazuje, że gdy jest wola, można ugasić pożar. Dla mnie Oleszki były jak płonąca świeca; modlę się, aby poszło za nim wiele innych.

Dlaczego? Proszę o wyjaśnienie.

Oleszki to tylko mały fragment czegoś o wiele większego. Około 20 proc. Ukrainy znajduje się pod okupacją rosyjską, poza zasięgiem ukraińskich władz i agencji międzynarodowych, takich jak ONZ. Nie wiemy, ile osób tam mieszka, ani w jakim są stanie fizycznym i psychicznym. Informacje, które posiadamy, pochodzą od tych, którym udało się już uciec. Caritas Ukraina i Caritas Wołyń, wraz z innymi organizacjami humanitarnymi, działają również na innym przejściu granicznym z Białorusią, gdzie codziennie przyjmujemy osoby uciekające z okupowanych terytoriów. Każde uratowane życie ma znaczenie. Kto ratuje jedną osobę, ratuje cały świat; a w zeszły weekend razem uratowaliśmy setki światów. Wyrażam głęboką wdzięczność wszystkim, którzy podjęli działania, zabrali głos w sprawie sytuacji w Oleszkach i przyczynili się do zwiększenia świadomości społecznej. Szczególne podziękowania należą się również wszystkim pracownikom sieci Caritas, którzy niestrudzenie pracowali, aby zapewnić powodzenie misji.