Charakterystyka dziedzictwa anglikańskiego, przeżywanego w ordynariatach utworzonych na mocy Konstytucji Apostolskiej „Anglicanorum Coetibus”

Godność każdej osoby, rola piękna, bogactwo wyrazu liturgicznego, troska o ubogich i szacunek dla Kościoła domowego – oto kilka cech charakterystycznych dla duchowego i duszpasterskiego dziedzictwa Ordynariatów Personalnych dla byłych anglikanów. Podsumowane one zostały w opublikowanym przez Dykasterię ds. Nauki Wiary dokumencie „Charakterystyka dziedzictwa anglikańskiego, przeżywanego w ordynariatach utworzonych na mocy Konstytucji Apostolskiej «Anglicanorum Coetibus»”.

Charakterystyka dziedzictwa anglikańskiego, przeżywanego w ordynariatach utworzonych na mocy Konstytucji Apostolskiej „Anglicanorum Coetibus”

24 marca 2026 roku

Podczas Plenarnego Zebrania Biskupów Ordynariuszy Ordynariatów Personalnych, ustanowionych na mocy Konstytucji Apostolskiej „Anglicanorum Coetibus” (2009), które odbyło się w Dykasterii Nauki Wiary w dniach 1-3 marca 2026 roku, Jego Eminencja Kardynał Víctor Manuel Fernández, Prefekt, zaprosił biskupów do opisania doświadczenia dziedzictwa, które stanowi serce ich ordynariatów, w kontekście sposobu, w jaki przyjęli i zintegrowali elementy pochodzące z tradycji anglikańskiej.

Biskupi potwierdzili, że pomimo ogromnych odległości geograficznych, jakie obejmują ich ordynariaty – od Inverness do Devon, od Edmonton do Orlando, od Perth do Sydney, po Guam i dalej – rdzeń wspólnej tożsamości jest rzeczywiście widoczny wśród wspólnot ordynariatów, gdziekolwiek się znajdują.

Ta wspólna tożsamość jest zakorzeniona we wspólnej drodze naśladowania Chrystusa, która doprowadziła je do pełnej komunii z Kościołem katolickim. Wstępując do Kościoła, przynieśli ze sobą „godne dziedzictwo pobożności i obyczajów” [1], do którego nawiązywał papież Paweł VI, mówiąc o dziedzictwie anglikańskim. To właśnie po to, aby umożliwić tym grupom wspólne wejście do komunii katolickiej, przy jednoczesnym zachowaniu tego dziedzictwa, papież Jan Paweł II zatwierdził w 1980 roku Procedurę Duszpasterską, a papież Benedykt XVI promulgował później Konstytucję Apostolską „Anglicanorum Coetibus” w 2009 roku. Sama Konstytucja opisuje to dziedzictwo jako „cenny dar […] i skarb, którym należy się dzielić”. [2]

Rozważając znaczenie i miejsce tego dziedzictwa, biskupi przypomnieli homilię, którą kardynał Fernández wygłosił podczas święceń biskupich biskupa Davida A. Wallera w Katedrze Westminsterskiej 22 czerwca 2024 roku. W tym kontekście zauważył, że „istnienie Ordynariatu […] odzwierciedla głęboką i piękną rzeczywistość dotyczącą natury Kościoła i inkulturacji Ewangelii, jako bogatego angielskiego dziedzictwa. Kościół jest bowiem jeden i Ewangelia jest jedna, ale w procesie inkulturacji Ewangelia wyraża się w różnorodności kultur. W ten sposób Kościół zyskuje nowe oblicze […] W tym procesie Kościół nie tylko daje, ale także się ubogaca. Jak nauczał bowiem św. Jan Paweł II, „każda kultura oferuje pozytywne wartości i formy, które mogą ubogacić sposób głoszenia, rozumienia i przeżywania Ewangelii”. [3]

Ordynariat, jak potwierdził Prefekt, stanowi jeden ze szczególnych wyrazów tej rzeczywistości: „W przypadku Ordynariatu wiara katolicka jest inkulturowana wśród ludzi, którzy doświadczyli Ewangelii w kontekście Wspólnoty Anglikańskiej. Wraz z wejściem w pełną komunię z Kościołem katolickim, wiara ta uległa wzbogaceniu. Możemy zatem powiedzieć, że każdy Ordynariat reprezentuje jedno z oblicz Kościoła, który w tym przypadku przyjmuje pewne elementy bogatej historii tradycji anglikańskiej: elementy, które są obecnie przeżywane w pełni komunii katolickiej”. [4]

Dlatego, odpowiadając na zaproszenie Prefekta do opisania doświadczenia dziedzictwa, biskupi wskazali kilka cech, które uważają za charakterystyczne dla duchowego i duszpasterskiego dziedzictwa Ordynariatów.

1. Wyrazisty „etos kościelny”: Biskupi mówili najpierw o wyraźnym „etosie kościelnym”, charakteryzującym się szerokim udziałem zarówno duchowieństwa, jak i świeckich w życiu i zarządzaniu Kościołem. Ta kultura, zakorzeniona w relacjach kształtujących życie kościelne każdego Ordynariatu, ma z natury charakter konsultacyjny i oparty na współpracy. Charakteryzuje ją również zdolność do przyjmowania konwertytów do wspólnoty katolickiej, przy jednoczesnym zachowaniu wyjątkowości ich historii duchowej. Co więcej, koncentruje się na żywym poczuciu tradycji, które dąży do wierności temu, co zostało otrzymane, a jednocześnie uznaje rolę organicznego rozwoju.

2. Ewangelizacja poprzez piękno: Tematem, który wielokrotnie pojawiał się w dyskusji, było znaczenie piękna – nie jako celu samego w sobie, ale o tyle, o ile ma ono moc prowadzenia nas do Boga; ma zatem wrodzoną moc ewangelizacyjną. Dlatego też kult Boży, muzyka sakralna i sztuka sakralna są rozumiane zarówno jako środki prowadzące nas do komunii z Bogiem, jak i narzędzia misji. Piękno, które przekazują, ma na celu wciągnięcie jednostek i wspólnot do pełnego uczestnictwa, ciałem i duszą, w dziele Zbawiciela, który jest „obrazem Boga niewidzialnego” (Kol 1, 15) i „odblaskiem Jego chwały” (Hbr 1, 3).

3. Bezpośrednie zaangażowanie na rzecz ubogich: Biskupi uznali bezpośrednie zaangażowanie na rzecz ubogich za element definiujący dziedzictwo. W Ordynariatach piękno kultu i świętość życia znajdują odzwierciedlenie w konkretnych realiach sąsiedztwa. Odzwierciedla to głęboko wcieloną teologię: wyjść z kultu Bożego, aby szukać Jezusa wśród ubogich i potrzebujących (por. Mt 25, 40). [5] Praktycznym przykładem są tłumy, które zgromadziły się na ulicach Birmingham na pogrzebie św. Jana Henryka Newmana, nie tylko ze względu na jego uczoność, ale także dlatego, że był on kapłanem, który służył im w potrzebie.

4. Kultura duszpasterska: Ordynariaty promują kulturę duszpasterską, w której kult Boży i życie codzienne są głęboko ze sobą powiązane. Choć można to powiedzieć o wielu wspólnotach parafialnych, to w tym kontekście wyróżnia je liturgiczny, niemal monastyczny rytm zaczerpnięty z angielskiej tradycji duchowej. Nieodłącznym elementem jest wspólnotowa modlitwa Liturgii Godzin, rozumiana jako modlitwa całego Ludu Bożego (por. Ps 119, 164; Ef 5, 19). [6] To wspólne życie modlitewne kształtuje również specyficzne podejście do tworzenia i wspierania wspólnot parafialnych.

5. Rodzina i Kościół Domowy: Biskupi kładli silny nacisk na znaczenie rodziny i jej rolę jako „Kościoła Domowego”. [7] Zauważyli, że Sanktuarium w Walsingham jest często nazywane „angielskim Nazaretem”. Tak jak Nazaret, według papieża Pawła VI, jest „szkołą Ewangelii”, [8] gdzie uczymy się obserwować, słuchać, medytować i pojmować tajemnicę Syna Bożego w Świętej Rodzinie, tak również dom jest rozumiany jako pierwsze miejsce, gdzie uczymy się wiary i nią żyjemy. Centralne miejsce zajmuje tu docenianie sakramentu małżeństwa i roli rodziców jako pierwszych wychowawców swoich dzieci w wierze. [9] Życie parafialne w Ordynariatach dąży zatem do wspierania rodziców w tej świętej odpowiedzialności przekazywania wiary swoim dzieciom (por. Pwt 6, 6-7; Jl 1, 3) i towarzyszenia rodzinom we wspólnym wzrastaniu w Chrystusie. Wizja ta prowadzi do organicznego podejścia do formacji, skoncentrowanego na parafii i rodzinie, i stawiającego na pierwszym miejscu dożywotnią formację intelektualną wszystkich członków Ciała Chrystusowego.

6. Pismo Święte i przepowiadanie: Biskupi zauważyli ponadto, że dziedzictwo obejmuje silną tradycję przepowiadania opartą na Piśmie Świętym, uznając, że intelektualne karmienie ludzi jest integralną częścią karmienia ich dusz (por. Mt 4,4). Tutaj ponownie pojawia się temat piękna: spotkanie z Chrystusem w blasku liturgii i w głoszeniu Słowa nie są pojmowane jako odrębne rzeczywistości, lecz jako dwa wymiary tego samego spotkania. [10] We wspólnotach Ordynariatu jest to przeżywane z silnym oparciem w Tradycji (zwłaszcza w Ojcach Kościoła) i z uznaniem roli rozumu w harmonii z wiarą i w jej służbie.

7. Kierownictwo duchowe i sakrament pokuty: Na koniec biskupi podkreślili znaczenie kierownictwa duchowego i sakramentu pokuty. Wyjaśnili, że odziedziczyli podejście do tych elementów opieki duszpasterskiej, które stawia na pierwszym miejscu poświęcenie każdemu czasu i towarzyszenie mu w spotkaniu z Chrystusem Dobrym Pasterzem (por. J 10,11-16; Łk 15,4-7).

Rozpatrując te cechy razem, dostrzegamy, jak centralne miejsce w dziedzictwie zachowanym w Ordynariatach zajmuje tajemnica Wcielenia. Godność każdej osoby, rola piękna, bogactwo wyrazu liturgicznego, troska o ubogich i szacunek dla Kościoła domowego – wszystko to wypływa z tego samego źródła: Syna Bożego, naszego jedynego Zbawiciela (por. Dz 4,12) i Pośrednika przed Ojcem (por. 1 Tm 2,5), który wcielił się pośród nas (por. J 1,14), cierpiąc za nas (por. 1 P 2,21) i zmartwychwstając, otworzył nam drogę, „abyśmy i my postępowali w nowym życiu” (Rz 6,4).

Wreszcie, o ile to dziedzictwo jest sposobem przyjmowania i przeżywania wiary, duchowieństwo i wierni Ordynariatów uznają, że jest ono żywą rzeczywistością, która patrzy w przyszłość, przekazując wiarę kolejnym pokoleniom (por. Ps 22, 30-31; 78, 4-7; 102, 18). Dziedzictwo, które odziedziczyli, nie tylko przygotowuje Ordynariaty do przyjmowania wspólnot i jednostek do pełnej komunii, ale także nadal kształtuje ich szczególny udział w misji Kościoła w dalekiej przyszłości. W ten sposób, w miarę organicznego rozwoju Ordynariatów, oferują one wyjątkowe odbicie oblicza Kościoła i wyjątkowy wkład w żywe bogactwo jego tożsamości jako „jednego, świętego, powszechnego i apostolskiego”.

[1] Paweł VI, Homilia podczas kanonizacji 40 Męczenników Anglii i Walii (25 października 1970): AAS 62 (1970), 753.
[2] Benedykt XVI, Konst. Apost. „Anglicanorum Coetibus” (4 listopada 2009), III: AAS 101 (2009), 987.
[3] Kard. Victor Manuel Fernández, Homilia podczas święceń biskupich Davida A. Wallera (22 czerwca 2024), III, 8.
[4] Ibid., III, 9.
[5] Por. F. Weston, „Our Present Duty” (Kongres Anglo-Katolicki, Londyn, 12 lipca 1923).
[6] Por. Sobór Watykański II, Konst. „Sacrosanctum Concilium” (4 grudnia 1963), 100: AAS 56 (1964), 124.
[7] Por. Sobór Watykański II, Konst., Dogm. „Lumen Gentium” (21 listopada 1964), 11: AAS 57 (1965), 15-16.
[8] Paweł VI, Przemówienie w Bazylice Zwiastowania w Nazarecie (5 stycznia 1964): AAS 56 (1964), 167.
[9] Por. Sobór Watykański II, Dekl. „Gravissimum Educationis” (28 października 1965), 3: AAS 58 (1966), 731-732.
[10] Por. Sobór Watykański II, Konst. „Sacrosanctum Concilium” (4 grudnia 1963), 7, 48-51: AAS 56 (1964), 100-101, 113-114; Katechizm Kościoła Katolickiego, 1088, 1346.