Coraz więcej katolików przyjmuje Komunię, spada liczba księży i zakonnic

W Polsce wzrasta liczba katolików, którzy przyjmują Komunię św. w czasie niedzielnych Mszy świętych, zmniejszają się zaś liczby księży, zakonników i zakonnic – wynika z najnowszego rocznika statystycznego Kościoła katolickiego w Polsce. O ponad 11. proc. w stosunku rok do roku spadła liczba zawartych w Polsce małżeństw sakramentalnych. Rocznik, który zaprezentowano dziś w Warszawie, przygotowuje pallotyński Instytut Statystyki Kościoła Katolickiego (ISKK).

Najnowsze dane ukazują m.in. dwie tendencje przemian Kościoła w Polsce. Pierwszy trend potwierdzony przez statystyki z roku 2024 to zmniejszanie się liczby księży, zakonników i zakonnic. W latach 2018 – 2024 liczba księży inkardynowanych zmniejszyła się o 6,4%, a posługujących duszpastersko w parafiach o 11,7%. Z kolei, liczba alumnów diecezjalnych w porównaniu do ostatniego roku zmniejszyła się o 5,3%, ale od 2018 już o ponad 50%. W tym czasie (od 2018 roku) liczba sióstr w zgromadzeniach czynnych zmniejszyła się o ponad 2 tys. Jednocześnie widoczny jest wzrost liczby diakonów stałych – w 2022 było ich 99, a w 2024 – 109.

Druga tendencja potwierdzona przez statystyki z 2024 roku dotyczy społeczeństwa – stabilizują się statystyki dotyczące praktyk religijnych. Wskaźnik dominicantes (uczestników niedzielnych Mszy św.)  w roku 2024 roku wyniósł 29,6%, zaś communicantes  (przyjmujących w niedzielę Komunie św.) 14,6%. W stosunku do 2023 roku oznacza to wzrost wskaźnika dominicantes o 0,57 p. proc. oraz wzrost communicantes o 0,64 p. proc. Zdaniem autorów opracowania oznacza to, że spadek praktyk wywołanych ograniczeniami epidemicznymi zatrzymał się (przed pandemią COVID-19 wskaźnik dominicantes wynosił bowiem 36,9%, a communicantes 16,7%).

Aby precyzyjniej przedstawić przemiany polskiej religijności, po raz drugi zaprezentowano także wskaźnik communicantes względny. Jest to statystyczny wskaźnik informujący o procencie osób przyjmujących Komunię św. w trakcie niedzielnych Mszy św. względem liczby osób obecnych na Mszy św. W perspektywie ostatnich lat widać, że rośnie w Polsce liczba katolików, którzy przyjmują Komunię św. w czasie niedzielnych Mszy świętych. Communicantes względny w 2024 roku potwierdza tendencję wzrostową, przyjmując wartość 49,5%. Oznacza to, że obecnie prawie co druga osoba obecna na Mszy św. przyjmuje Komunię świętą, podczas gdy w 2015 roku było to 43%.

Religijność Polaków różnicuje się geograficznie, w czym widać wpływ procesów historycznych. Najwyższy wskaźnik dominicantes,  odnotowano w diecezjach: tarnowskiej (62,3%), rzeszowskiej (52,4%) i przemyskiej (50,0%). Najwyższy wskaźnik communicantes odnotowano w diecezjach: tarnowskiej (26,2%), zamojsko-lubaczowskiej (21,8%) oraz białostockiej (21,2%). Niższe wartości wskaźniki uzyskują na zachodzie kraju,  w niektórych diecezjach wskaźnik dominicantes wynosi nie przekracza 18 proc – tak jest w diecezji koszalińsko-kołobrzeskiej (17,53)  i archidiecezji szczecińsko-kamieńskiej (17,59).

W 2024 roku sakrament Chrztu św. udzielono 247,2 tys. osobom, czyli o 7,5 p. proc. mniej niż w roku poprzednim. Natomiast, jak zaznaczył dyrektor ISKK Marcin Jewdokimow, spośród urodzonych dzieci, sakrament chrztu otrzymało do 1 roku życia 87 proc.

Do I Komunii św. przystąpiło prawie 320 tys. osób (spadek o 1,5 p. proc.).

Sakrament bierzmowania przyjęło blisko 213 tys. osób (spadek o  27,6 proc.). Jak wskazywano podczas prezentacji, nie oznacza to jednak spadku o taki wskaźnik w stosunku rok do roku, ponieważ w niektórych diecezjach biskupi łączą roczniki osób przyjmujących ten sakrament, dlatego interpretując te wskaźniki trzeba na nie spojrzeć w szerszej perspektywie czasowej.

Sakrament małżeństwa został udzielony 68,3 tys. parom (spadek o 11,6 proc.).  “Liczby dotyczące sakramentów ilustrują tendencję demograficzną i przemiany kulturowe polskiego społeczeństwa – zmiany wyznawanych wartości” – stwierdzają autorzy opracowania. Dodają, że na poziomie sakramentów zauważalne są przemiany demograficzne i kulturowe. Spadki liczby chrztów i ślubów związane są bowiem ze zmianami demograficznymi (spadek liczby urodzeń), natomiast spadek liczby zawieranych sakramentalnych małżeństw jest skutkiem zmian kulturowych.

“To rzeczywiście mocny spadek” – przyznał podczas konferencji ks. dr hab. Wojciech Sadłoń SAC, wicedyrektor ISKK dodając, że podobny trend dotyczy ślubów  cywilnych. Zaznaczył też, że udział liczebny małżeństw sakramentalnych w stosunku do liczby wszystkich małżeństw zawieranych w Polsce w okresie od 2014 roku do 2024 wynosi od 50 do 70 proc. Uśredniając, sakramentalny charakter ma dziś około połowa zawieranych u nas małżeństw.

Zdaniem prof. Krzysztofa Koseły statystyki dotyczące małżeństw dowodzą, że Polski nie omijają trendy światowe. “Związki sformalizowane, gdzie składa się solenne obietnice – są niewygodne i ludzie wybierają wygodę. Tak świat się zmienia. Jak długo jeszcze będzie zmieniał się w tym kierunku, nie wiadomo, ale to grozi zapaścią” – powiedział socjolog UW.

W roczniku pokazano również, że Kościół w Polsce to też olbrzymia liczba inicjatyw i instytucji społecznych. Liczba zabytków nieruchomych pod opieką parafii katolickich w 2024 roku wynosiła ponad 40,5 tys. Według informacji zebranych w parafiach w ubiegłym roku blisko 60% kościelnych obiektów zabytkowych zostało udostępnionych dla zwiedzających, zaś ponad połowa z nich (24,1 tys.) znajdowała się w rejestrze zabytków.

Socjologowie z ISKK zwracają uwagę, że powyższe zmiany w Polsce należy rozpatrywać na tle szerszych procesów globalnych – widać wówczas podobną dynamikę. Począwszy od roku 1970, o ponad 12 tys. zmniejszyła się liczba księży ogółem na świecie (z prawie 420 tys. do prawie 408 tys.), z tym że liczba księży diecezjalnych wzrosła o blisko 8 tys. (do 279,2 tys.), a księży zakonnych zmniejszyła się o blisko 20 tys.

W danym okresie znacząco spadła również liczba sióstr zakonnych – o 400 tys., z ponad 1 miliona do prawie 600 tys., jak również liczba braci zakonnych o 30 tys. – z 79 tys. do 49 tys.

Obecnie na świecie jest niespełna 49,5 tys. diakonów stałych, gdy jeszcze w latach 70. XX wieku było ich jedynie 309.

O ile liczba katolików na świecie wzrosła w ostatnich pięćdziesięciu latach z ponad 650 milionów do 1 405 milionów, to procent katolików w globalnej populacji jest względnie stały i wynosi ok. 18%.