Drukuj Powrót do artykułu

„Czterdzieści Razy Czterdzieści”: prawosławni ultratradycjonaliści na straży Kremla i patriarchy Cyryla

21 listopada 2026 | 16:47 | Asianews, st, red. jw | Moskwa Ⓒ Ⓟ

Sample Fot. Троице-Сергиева Лавра, CC BY-SA 2.0, https://commons.wikimedia.org/wiki/Special:Redirect/page/123051973

Ruch „Czterdzieści Razy Czterdzieści” („Dviženie Sorok Sorokov”), którego członkowie towarzyszą patriarsze Moskwy Cyrylowi podczas uroczystości religijnych, łączy radykalny patriotyzm, kult Władimira Putina i przywiązanie do skrajnie konserwatywnej wizji prawosławia. Początkowo jego działacze angażowali się w konflikty związane z budową nowych cerkwi, obecnie koncentrują się na zwalczaniu osób i środowisk uznawanych za przeciwników „tradycyjnych wartości” – pisze na łamach agencji Asianews ks. Stefano Caprio, wykładowca Papieskiego Instytutu Wschodniego.

Gwardia patriarchy

Podczas uroczystości liturgicznych patriarsze Cyrylowi, który 20 listopada obchodził 80. urodziny, towarzyszą nie tylko funkcjonariusze służb bezpieczeństwa, lecz także krzepcy mężczyźni w charakterystycznych czerwono-czarnych mundurach. To działacze ruchu „Czterdzieści Razy Czterdzieści”, powstałego w pierwszych latach patriarchatu Cyryla.

Początkowo organizacja angażowała się w spory z mieszkańcami Moskwy sprzeciwiającymi się budowie  cerkwi w parkach i na placach. Z czasem jej aktywność przesunęła się na front ideologiczny. Działacze uczestniczą w procesjach religijnych, organizują protesty i składają skargi na osoby uznawane za przeciwników prawosławia.

Publiczną twarzą ruchu jest jego założyciel i przywódca Andriej Kormuchin. Pozostali zwolennicy, których liczbę lider szacuje na tysiące, pozostają w cieniu. Kanał organizacji na Telegramie w większości poświęcony jest wystąpieniom Kormuchina, jego podróżom po rosyjskich regionach i spotkaniom z wpływowymi osobistościami.

Kormuchin jest także kompozytorem. Napisał muzykę do kilku utworów swojej siostry Olgi Kormuchiny, znanej piosenkarki, określanej jako „Wybitna Artystka Rosji” i powiernica Władimira Putina. Artystka została objęta sankcjami przez kilka państw za poparcie rosyjskiej inwazji na Ukrainę.

Od Komsomołu do prawosławnego radykalizmu

Andriej Kormuchin urodził się w 1970 roku w Niżnym Nowogrodzie. Jego rodzina nie była religijna, ale – jak sam opowiada – dzięki babciom został ochrzczony dwukrotnie: w Kościele staroobrzędowym oraz w Rosyjskiej Cerkwi Prawosławnej.

Karierę rozpoczynał w Komsomole i był bliski wstąpienia do Komunistycznej Partii Związku Radzieckiego. Upadek ZSRR pokrzyżował te plany. Dziś wspomina tamten okres z nostalgią. – Projekt radziecki był znacznie głębszy niż ta powierzchowna wersja, którą próbują nam narzucić – twierdzi. Łączy również upadek Związku Radzieckiego z zanikiem prawosławia, wskazując, że wraz z odejściem pokolenia wychowanego w wierze osłabły fundamenty państwa.

Początki DSS wiążą się z kryzysem wizerunkowym patriarchy Cyryla w 2012 roku. Duchowny poparł wówczas powrót Władimira Putina na urząd prezydenta. Niedługo potem wybuchły skandale dotyczące jego luksusowej rezydencji nad rzeką w pobliżu Kremla i zegarka marki Breguet, który próbowano usunąć ze zdjęć opublikowanych przez służby prasowe patriarchatu. Dodatkowo kontrowersje wywołała akcja zespołu Pussy Riot w moskiewskim soborze Chrystusa Zbawiciela. Cyryl osobiście domagał się surowego ukarania jej uczestniczek.

Mobilizację prawosławnych i radykalnych środowisk patriotycznych w obronie patriarchy zorganizował wówczas protojerej Wsiewołod Czaplin, ówczesny szef departamentu ds. kontaktów społecznych Patriarchatu Moskiewskiego.

Kormuchin przyznaje, że jego organizacja powstała w odpowiedzi na „ataki informacyjne przeciwko patriarsze”. Początkowo nosiła nazwę nawiązującą do jego pseudonimu „Młot”. Wśród założycieli znaleźli się m.in. mistrz boksu Władimir Nosow i ciężarowiec Aleksandr Michajłowicz. W gronie współzałożycieli i liderów poszczególnych przedsięwzięć wymieniano także zapaśnika sambo Fiodora Jemieljanienkę oraz innych utytułowanych sportowców.

Po zmianie nazwy w 2014 roku Cyryl zaczął nazywać aktywistów „strażnikami”. Utrzymywał regularne kontakty z Kormuchinem i publicznie wyrażał uznanie dla jego ludzi. – Bardzo lubię odprawiać nabożeństwa w otoczeniu wolontariuszy. Pieszczotliwie nazywam ich moją strażą – mówił patriarcha. W lutym 2015 roku, z okazji 45. urodzin Kormuchina, osobiście złożył mu życzenia i podarował ikonę.

Konflikty o cerkwie i „wojna hybrydowa”

Jednym z najbardziej gwałtownych konfliktów z udziałem DSS była sprawa parku Torfianka w północno-wschodniej Moskwie. W połowie ubiegłej dekady mieszkańcy, wspierani przez szerokie spektrum środowisk politycznych – od liberalnej partii Jabłoko po komunistów – sprzeciwiali się budowie cerkwi w zielonej przestrzeni rekreacyjnej. Innego zdania byli działacze „Czterdzieści Razy Czterdzieści”.

Komunistyczny deputowany Walerij Raszkin skierował nawet do szefa Federalnej Służby Bezpieczeństwa (FSB) oficjalne wystąpienie, w którym określił DSS jako organizację „neonazistowską”, nielegalnie wykorzystującą swoje powiązania z Rosyjską Cerkwią Prawosławną. Skargi przeciwko ruchowi, także te składane przez znane osobistości, pozostały jednak bez odpowiedzi.

Podobne starcia z mieszkańcami Moskwy miały miejsce w co najmniej 14 innych lokalizacjach. Kormuchin określał taktykę swojej organizacji mianem „wojny hybrydowej”, przedstawiając przeciwników budowy cerkwi jako część opozycji wobec Putina.

Nazwa ruchu nawiązuje do dawnego określenia nieskończonej liczby świątyń w średniowiecznej Moskwie. Kormuchin interpretuje ją jednak dosłownie: jego zdaniem w stolicy Rosji powinno powstać 1600 cerkwi (40 razy 40). Obecnie jest ich 1232. Do realizacji tego celu od dawna dąży również patriarcha Cyryl.

„Prawosławny szariat” w obronie tradycyjnych wartości

Stopniowo działalność DSS zaczęła koncentrować się na zwalczaniu osób i środowisk uznawanych za przeciwników tradycyjnych wartości. W 2017 roku aktywiści uczestniczyli w protestach przeciwko filmowi Aleksieja Uczitiela „Matylda”, opowiadającemu o romansie przyszłego cara Mikołaja II z baletnicą Matyldą Krzesińską.

Dwa lata później ruch zaangażował się w kampanię przeciwko projektowi ustawy o przeciwdziałaniu przemocy domowej, przedstawionemu w Dumie Państwowej. DSS i sprzymierzone z nim organizacje argumentowały, że przepisy zagrażają autorytetowi rodziców. Swoją wizję porządku społecznego określały mianem „prawosławnego szariatu”.

Pandemia Covid-19, związana z nią izolacja, a następnie wojna przeciwko Ukrainie zmieniły charakter organizacji. Z ruchu bezpośredniej akcji, którego działalność wiązała się niekiedy z użyciem siły, przekształciła się ona w dużej mierze w stowarzyszenie funkcjonujące w przestrzeni internetowej. Jej aktywność opiera się przede wszystkim na sporach ideologicznych i nagłaśnianiu przypadków uznawanych za przejawy obrazy prawosławia.

Artyści na celowniku aktywistów

Na początku 2020 roku Kormuchin i jego współpracownicy zaatakowali prezentera telewizyjnego Iwana Urganta za żartobliwą karykaturę przedstawiającą scenę Bożego Narodzenia. Urgant został zmuszony do przeprosin.

Później zarzuty kierowano pod adresem piosenkarza Filipa Kirkorowa, któremu wypominano taniec na krzyżu, rapera Morgensterna za teledysk zawierający wizerunki duchownych, komika Gurama Demidowa i piosenkarki Instasamki. Na celowniku aktywistów znaleźli się również uczestnicy imprezy określanej jako „bal nudystów”.

Na początku 2023 roku Kormuchin podjął próbę utworzenia własnego ruchu politycznego pod nazwą „Za Rodzinę!”. Ministerstwo Sprawiedliwości odmówiło jednak jego rejestracji z przyczyn formalnych. Wśród założycieli znalazły się bowiem osoby, które wcześniej ogłosiły upadłość.

Kult Putina i walka o wpływy

Obecnie DSS łączy radykalny patriotyzm, podsycany przede wszystkim przez wojnę, z kultem Władimira Putina i patriarchy Cyryla. Na rosyjskiej scenie ultrakonserwatywnej ruch został jednak przyćmiony przez większą i bardziej kontrowersyjną „Rosyjską Wspólnotę”, z którą Rosyjska Cerkiew Prawosławna zaczęła intensywniej współpracować.

„Czterdzieści Razy Czterdzieści” pozostaje organizacją coraz bardziej zmarginalizowaną, podobnie jak jej przywódca, ale nadal zabiega o rozgłos i wpływy. Z okazji urodzin Putina Kormuchin i jego współpracownicy opublikowali pełne pochwał przesłanie pod adresem prezydenta, dziękując mu za przekształcenie postulatów rosyjskich tradycjonalistów w politykę państwową.

„Kiedy Rosja została wezwana do wyrzeczenia się siebie i życia zgodnie z zasadami obcego porządku światowego, Putin powiedział «nie», wziął na siebie odpowiedzialność za kraj i naród oraz bronił prawa Rosji do pozostania sobą” – napisali.

W jednym z wywiadów Kormuchin poszedł jeszcze dalej, sugerując, że chciałby widzieć Putina w roli cara i założyciela nowej dynastii. „Naród musi głosować na cara, a Putin jest dziś jedynym politykiem, który podziela większość naszych wartości i który zapewni stabilność oraz suwerenność Rosji” – stwierdził.

Drogi Czytelniku,
cieszymy się, że odwiedzasz nasz portal. Jesteśmy tu dla Ciebie!
Każdego dnia publikujemy najważniejsze informacje z życia Kościoła w Polsce i na świecie. Jednak bez Twojej pomocy sprostanie temu zadaniu będzie coraz trudniejsze.
Dlatego prosimy Cię o wsparcie portalu eKAI.pl za pośrednictwem serwisu Patronite.
Dzięki Tobie będziemy mogli realizować naszą misję. Więcej informacji znajdziesz tutaj.
Wersja do druku
Nasza strona internetowa używa plików cookies (tzw. ciasteczka) w celach statystycznych, reklamowych oraz funkcjonalnych. Możesz określić warunki przechowywania cookies na Twoim urządzeniu za pomocą ustawień przeglądarki internetowej.
Administratorem danych osobowych użytkowników Serwisu jest Katolicka Agencja Informacyjna sp. z o.o. z siedzibą w Warszawie (KAI). Dane osobowe przetwarzamy m.in. w celu wykonania umowy pomiędzy KAI a użytkownikiem Serwisu, wypełnienia obowiązków prawnych ciążących na Administratorze, a także w celach kontaktowych i marketingowych. Masz prawo dostępu do treści swoich danych, ich sprostowania, usunięcia lub ograniczenia przetwarzania, wniesienia sprzeciwu, a także prawo do przenoszenia danych. Szczegóły w naszej Polityce prywatności.