Czy staniemy się „biochemicznymi algorytmami”? Media w dobie rewolucji AI

Jak nie utracić samodzielnego myślenia w epoce sztucznej inteligencji i nie podsycać konfliktów słowem? W podcaście Vatican News, przygotowanym z okazji Dnia Radia, przedstawiciele polskich rozgłośni zastanawiali się nad przyszłością mediów w świetle słów Papieży Franciszka i Leona XIV o potrzebie „rozbrojenia komunikacji”. Dziennikarze argumentowali, że AI może wspierać media, ale nie może zastąpić człowieka, relacji i odpowiedzialności za słowo.

Apel u progu pontyfikatu

Inspiracją do debaty były słowa Papieża, skierowane do dziennikarzy w kilka dni po wyborze na Stolicę Piotrową. „Nie potrzeba głośnej, brutalnej komunikacji, lecz raczej komunikacji, która potrafi słuchać, zbierać głos słabych, którzy nie mają głosu. Rozbrójmy słowa, a przyczynimy się do rozbrojenia Ziemi” – mówił Leon XIV 12 maja, powtarzając słowa Franciszka na Światowy Dzień Środków Społecznego Przekazu.

Weryfikacja przede wszystkim

W kontekście wojny na Ukrainie oraz konfliktów przenoszonych do świata cyfrowego pytanie o odpowiedzialność za słowo nabiera szczególnej wagi. Najmocniej wybrzmiała kwestia sprawdzania informacji. „Weryfikacja, weryfikacja i zawsze weryfikacja” – podkreślił Krzysztof Kiryczuk, sekretarz newsroomu Radia Zet. Przypomniał zasadę podwójnego sprawdzania źródeł i konieczność ostrożności w epoce mediów społecznościowych i fałszywych kont.

Z kolei ks. Mariusz Wedziuk, szef Radia Warszawa i dyrektor Forum Niezależnych Rozgłośni Katolickich, zwrócił uwagę na wypieranie pracy reporterskiej w terenie przez tzw. „dziennikarstwo zza biurka”. Przywołał papieskie słowa: „Brak weryfikacji źródeł w połączeniu z kryzysem dziennikarstwa terenowego (…) może tworzyć jeszcze bardziej podatny grunt do dezinformacji”. Jego zdaniem obecność reportera na miejscu wydarzeń pozostaje kluczowa w walce z dezinformacją.

AI jako „wyrocznia”?

Szef Radia Lublin Mirosław Kasprzak ostrzegał przed bezkrytycznym podejściem do nowych technologii. Jak przypomniał, Papież Leon XIV mówił o sztucznej inteligencji jako o „wszechwiedzącej przyjaciółce” i wyroczni. Takie podejście może prowadzić do „utraty samodzielnego myślenia” i w efekcie do tego, że staniemy się „biochemicznymi algorytmami”.

„Zarówno odbiorcy, jak i my musimy nauczyć się wzajemnie krytycznego podejścia do źródeł” – zaznaczył. Szef Radia Lublin akcentował też konieczność rozwoju edukacji medialnej i skupienia się na kwestiach etycznych. Jego zdaniem, powinny one iść w parze z rozwojem technologii.

Człowiek czy algorytm?

Dyrektor zarządzająca Radia Plus Patrycja Michońska oceniła, że choć AI może usprawniać produkcję radiową i obniżać koszty, istnieje realna pokusa zastępowania ludzi algorytmami. Podkreśliła, że radio powinno pozostać medium relacji. „My wtedy pewnie będziemy trochę dinozaurami, ale ja dobrze się czuję na tym stanowisku i jestem za tym, żeby żywy człowiek mówiący do żywego człowieka był podstawą radia” – argumentowała.

Mirosław Kasprzak podkreślił, że żadne narzędzie nie zastąpi relacji międzyludzkich. Goście podcastu Vatican News zgodzili się, że sztuczna inteligencja ma poprawiać funkcjonowanie redakcji, ale nie może zastąpić empatii i odpowiedzialności. Krzysztof Kiryczuk, nawiązując do papieskiego orędzia na 60. Dzień Środków Społecznego Przekazu, zwrócił uwagę na jeszcze jeden wymiar – emocje i ludzką intuicję, których nie da się zaprogramować. „Świat internetu tych zwykłych ludzkich emocji, tego poczucia serca, że coś jest nie tak z daną informacją, nie zastąpi” – podkreślił.

Ks. Mariusz Wedziuk przypomniał również, że „AI nie może zwalniać z twórczego, krytycznego myślenia” oraz że treści generowane przez algorytmy powinny być jasno oznaczane.

Przyszłość radia 

Z okazji Światowego Dnia Radia, obchodzonego 13 lutego i 95. rocznicy powstania Radia Watykańskiego, która przypadła dzień wcześniej, papieska rozgłośnia przygotowała siedem podcastów, pod wspólnym tytułem: „AI is a tool, not a voice – sztuczna inteligencja jest narzędziem, nie głosem”. Hasło to jest też tematem tegorocznych obchodów Światowego Dnia Radia. Podcasty te są próbą odpowiedzi na pytanie, czy w epoce algorytmów radio pozostanie głosem człowieka dla człowieka.