13. Dni Tischnerowskie

„Chrześcijaństwo w swojej argumentacji odwołuje się nie tylko do objawienia, ale również do rozumu. Dlatego chrześcijanin ma prawo uczestniczenia w dyskursie ustanawiającym normy publiczne” – mówił prof. Joseph Weiler, wykładowca New York University Law School, współtwórca prawa Unii Europejskiej. Profesor przybył do Krakowa z okazji odbywających się tam 13. Dni Tischnerowskich. Wydarzenie przebiega pod hasłem „Szukając nadziei” i potrwa do 27 kwietnia.

Joseph Weiler wygłosił w Auli Auditorium Maximum Uniwersytetu Jagiellońskiego wykład pt. „Od Ratyzbony do Bundestagu: Chrześcijaństwo (i inne religie) w sferze publicznej – refleksje na temat tez Benedykta XVI”.

Profesor przypomniał o swoich korzeniach. Jego dziadek pochodził z Rygi, ale jego babka była córką wielkiego rabina Zamościa. „Dlatego Polska zawsze zajmuje specjalne miejsce w moim sercu” – zapewnił. Wspomniał też o spotkaniu całej swojej rodziny z Janem Pawłem II, 3 maja 2003 roku. Pod koniec spotkania papież zapytał, czy może wszystkich pobłogosławić i wypowiedział żydowskie błogosławieństwo w języku hebrajskim. „Wszyscy się rozpłakaliśmy” – mówił prof. Weiler.

W swoim wystąpieniu nawiązał on do dwóch słynnych wystąpień papieża Benedykta XVI – przemówień wygłoszonych w Ratyzbonie i w Bundestagu. Centralnym motywem pierwszego wystąpienia była sprawa wolności religijnej, natomiast wystąpienie w Bundestagu dotyczyło prawa chrześcijan do zabierania głosu w debacie o normach regulujących życie publiczne. Profesor podkreślił, że w naszych czasach papieże mówią już nie tylko o wolności do religii, ale również o wolności od religii, podkreślając, że nikt nie może być zmuszany przez prawo do wyznawania czy praktykowania określonej religii.

„Chrześcijanie – kiedy włączają się w dyskurs nad wspólnymi normami – nie powinni się jednak powoływać na argumenty płynące z objawienia, bo w ten sposób zmuszaliby innych uczestników debaty do podzielenia ich religijnego poglądu na świat. Mogą natomiast odwołać się do „powszechnego rozumu” – argumentów racjonalnych, zrozumiałych dla wszystkich uczestników debaty” – mówił gość specjalny tegorocznych Dni Tischnerowskich.

Według niego nie znaczy to, że chrześcijanie nie mogą mówić publicznie o swoich religijnych przekonaniach. „Nie można twierdzić, że to, co zasadza się na wyborze religijnym, nie może być obecne w przestrzeni publicznej. Nie powinienem tego wnosić do przestrzeni normatywnej, ale nie powinienem też wstydzić się tych przekonań. Moje świadectwo jest ważne, może ono wpłynąć na postawę innych” – zaznaczył. „Przesłanie świętości, które jest w każdej religii, także w chrześcijaństwie, może kogoś zainspirować” – dodał.

„Mam wrażenie, że dziś w Europie mamy do czynienia z procesem zatracania naszej tożsamości: nie możemy nic powiedzieć na temat jej religijnych korzeni, bo to naruszy neutralność światopoglądową, na której części elit bardzo zależy” – mówił podczas spotkania prof. Andrzej Zoll.

Z kolei dr Jarosław Kuisz z "Kultury Liberalnej" podkreślił, że obserwuje proces odwrotny: kryzys laickości. „To sekularyzm jest w tej chwili w defensywie” – przekonywał.

Prof. Weiler podkreślił zaś, że wiele spraw kontrowersyjnych musi być rozstrzygana „w dobrej wierze”. „Ten konsensus nigdy nie będzie dla wszystkich zadowalający, bo oznaczać może poświęcenie jednych wartości na rzecz innych” – mówił. Według niego pozostawienie krzyża na ścianie szkoły czy usunięcie go nigdy nie będzie neutralne. Zdaniem profesora, ściany w laickiej Francji nie są puste, ale mają swoją symbolikę. „Pytanie – jaki będzie temu towarzyszył komentarz? Czego będzie się uczyć w tej szkole? Byłoby niedobrze, gdyby dzieci nie dowiadywały się, że pusta szkolna ściana nie oznacza niechęci wobec religii” – powiedział.

Głównym organizatorem tegorocznych Dni Tischnerowskich jest Uniwersytet Jagielloński, a współorganizatorami – Fundacja dla UJ, Wydawnictwo Znak, Państwowa Wyższa Szkoła Teatralna, Uniwersytet Papieski Jana Pawła II oraz Instytut Myśli Józefa Tischnera.

Ks. prof. Józef Tischner (1931-2000), kapłan archidiecezji krakowskiej, był uznawany za jednego z najwybitniejszych współczesnych europejskich filozofów chrześcijańskich. Był dziekanem Wydziału Filozoficznego Papieskiej Akademii Teologicznej, wykładowcą filozofii dramatu w Państwowej Wyższej Szkole Teatralnej w Krakowie.

Był szeroko znany poza granicami kraju jako autor licznych książek, tłumaczonych na wiele języków. Był założycielem i prezesem Instytutu Nauk o Człowieku w Wiedniu. Wśród jego osobistych przyjaciół znaleźli się m.in.: kard. Franz König, Hans Georg Gadamer, Paul Ricoeur, Leszek Kołakowski i Emmanuel Levinas. W 1999 r. otrzymał Order Orła Białego – najwyższe polskie odznaczenie.