Audiencja generalna Ojca Świętego Leona XIV | 4 listopada 2026

Rok: 2026
Autor: leon XIV

Drodzy Bracia i Siostry, dzień dobry i witajcie!

Wymiar społeczny stanowi integralną część nie tylko natury ludzkiej, ale także naszej wiary w Jezusa Chrystusa, jako cenne dziedzictwo, które otrzymujemy dzięki Wcieleniu Syna Bożego. Konstytucja „Gaudium et spes” (GS) przypomina o tym w rozdziałach III i IV drugiej części, poświęconych życiu gospodarczo-społecznemu oraz życiu wspólnoty politycznej. Również w tych dziedzinach wiara chrześcijańska oferuje kryteria rozeznawania.

Ojcowie soborowi podkreślają przede wszystkim zagrożenie dla pokoju światowego, wynikające z nierównowagi związanej z rozwojem gospodarczym, który jest nierównomierny i nie szanuje stworzenia (por. GS, 63). Jest to dalekowzroczne spojrzenie, które niestety znalazło potwierdzenie pod koniec ubiegłego wieku i którą jeszcze wyraźniej dostrzegamy dzisiaj. Aby skorygować ten kierunek – ostrzega dokument – nie wystarczy sam rozwój techniczny, „potrzeba licznych zmian w życiu gospodarczo-społecznym oraz powszechnej zmiany mentalności i obyczajów” (tamże).

Dlatego „Gaudium et spes” przedstawia zwięźle chrześcijańską wizję rozwoju gospodarczego, który powinien zawsze służyć człowiekowi i pozostawać pod jego kontrolą (por. GS, 64-65). Już tutaj wyraźnie pojawia się koncepcja rozwoju integralnego, którą następnie św. Paweł VI umieści w centrum swojej Encykliki „Populorum progressio” (1967). Bardziej niż kiedykolwiek aktualne są również wezwania do podjęcia wysiłków na rzecz wyeliminowania dyskryminacji wobec najsłabszych grup społecznych i migrantów (por. GS, 66).

Sercem gospodarki jest praca. Poprzez nią człowiek rozwija się jako osoba, zaspokaja potrzeby rodziny, ujawnia swoje talenty, uczestniczy w życiu społecznym i buduje lepszy świat, współpracując w stwórczym dziele Boga. Praca nie może być nigdy wypaczana ze szkodą dla osób, dobra wspólnego czy stworzenia. Prawdziwym wyzwaniem jest zapewnienie wszystkim możliwości owocnego wykorzystania własnych zdolności: niedopuszczalne są bezrobocie, wyzysk oraz warunki pracy zagrażające zdrowiu i samemu życiu (por. GS, 67). Pracownicy mają prawo i obowiązek uczestniczyć w podejmowaniu decyzji dotyczących ich działalności, również w ramach zrzeszeń, rozwiązując konflikty poprzez dialog i działania bez użycia przemocy (por. GS, 68).

W tym kontekście Sobór przywołuje jedną z podstawowych zasad nauczania społecznego, a mianowicie powszechne przeznaczenie dóbr ziemskich (por. GS, 69), i odnosi ją do dziedziny finansów, stwierdzając: „Ktokolwiek decyduje o tych inwestycjach i o organizacji życia gospodarczego – jednostki, grupy czy też władze publiczne – powinien (…) uznawać swoje zobowiązanie z jednej strony do czuwania, aby zaspokojone zostały niezbędne potrzeby godnego życia tak jednostek, jak i całej wspólnoty, z drugiej zaś do przewidywania przyszłych potrzeb i stwarzania sprawiedliwej równowagi pomiędzy wymogami dzisiejszej konsumpcji, bądź to indywidualnej, bądź zbiorowej, a koniecznością inwestowania dóbr na rzecz przyszłego pokolenia” (GS, 70).

„Gaudium et spes” przechodzi następnie do omówienia wspólnoty politycznej, doceniając różne pozytywne zjawiska współczesności, a przede wszystkim fakt, że „z żywszej świadomości godności ludzkiej rodzi się dążenie do ustanawiania w różnych krajach porządku polityczno-prawnego, w którym lepiej byłyby chronione prawa osoby w życiu publicznym” (GS, 73).

Wspólnota polityczna istnieje dla dobra wspólnego, które „obejmuje sumę tych warunków życia społecznego, dzięki którym ludzie, rodziny i grupy społeczne mogą w pełniejszy i szybszy sposób osiągnąć swoją własną doskonałość” (GS, 74). Do dobra wspólnego musi zawsze dążyć sprawowanie władzy politycznej, która kształtuje się i działa zgodnie z lokalnymi i historycznymi uwarunkowaniami, ale zawsze mając na uwadze dobro całej rodziny ludzkiej (por. tamże).

„Gaudium et spes” potwierdza, że „wspólnota polityczna i Kościół są, każde na własnym terenie, od siebie niezależne i autonomiczne. Jednak i wspólnota polityczna, i Kościół, choć z różnego tytułu, służą osobistemu i społecznemu powołaniu tych samych ludzi. Służbę tę będą mogli pełnić dla dobra wszystkich tym skuteczniej, im lepiej prowadzić będą ze sobą zdrową współpracę” (GS, 76).

Najdrożsi, angażowanie się w gospodarkę i politykę zgodnie z tymi kryteriami jest sposobem budowania pokoju. Jak przypominał Papież Franciszek: „Wojna jest porażką polityki i ludzkości, haniebną kapitulacją, porażką w obliczu sił zła” (Enc. „Fratelli tutti”, 261). Natomiast polityka, która troszczy się o rany ludów i tych, którzy doświadczają niesprawiedliwości, daje powody do nadziei na przyszłość ludzkości.

Dlatego zachęcam młodych do naśladowania przykładu tych mężczyzn i kobiet, którzy w tych dziedzinach dali dobre świadectwo. Ponawiam również apel do wspólnot chrześcijańskich, aby ożywiały formację w zakresie nauki społecznej Kościoła.