Dr Jóźwik: katecheza parafialna winna być przestrzenią formacji i odnowy wspólnoty

Katecheza parafialna powinna być rozumiana nie tylko jako przekaz treści religijnych, lecz przede wszystkim jako instytucjonalne wsparcie chrześcijańskiej formacji człowieka – stwierdziła wprowadzając pracę biskupów w grupach dr Magdalena Jóźwik. Zaznaczyła, że jej celem jest pomoc parafii w stawaniu się rzeczywistą „wspólnotą wspólnot”, zdolną do nieustannej odnowy. Ta odnowa dokonuje się przede wszystkim poprzez życie wiarą osób tworzących wspólnotę parafialną. Fundamentem tego życia jest osobista relacja z Jezusem Chrystusem – wskazała członek Zespołu ds. przygotowania wskazań dla formacji stałej prezbiterów przy Komisji ds. Duchowieństwa KEP. Biskupi uczestniczący w 405 Zebraniu Plenarnym Konferencji Episkopatu Polski omawiają między innymi działania parafii w wymiarze katechetyczno-ewangelizacyjnym.

Dr Jóźwik zauważyła, że w dyskusjach dotyczących nowych propozycji katechezy parafialnej często pojawia się oczekiwanie stworzenia jednego uniwersalnego programu możliwego do wdrożenia w każdej parafii. Tymczasem proponowane rozwiązania mają raczej charakter zestawu narzędzi i kierunków działania niż gotowego modelu organizacyjnego. Wynika to z faktu, że parafie w Polsce bardzo się od siebie różnią — są większe i mniejsze, bardziej tradycyjne lub bardziej otwarte na nowe formy duszpasterstwa. Nawet parafie znajdujące się obok siebie mogą mieć zupełnie odmienną specyfikę.

Dlatego celem nie jest realizacja jednolitego programu, lecz wspieranie ludzi tworzących parafię w dojrzewaniu do wiary. Ekspertka zaznaczył, że wśród proponowanych narzędzi znajdują się między innymi rozmowa duszpasterska, towarzyszenie duchowe oraz metody formacyjne oparte na aktywnym uczestnictwie, a nie wyłącznie na przekazie wiedzy. Szczególny nacisk położony jest na odbiorcę katechezy — człowieka i jego konkretne potrzeby.

W proponowanej wizji katecheza parafialna obejmuje wszystkich: od dzieci w wieku przedszkolnym aż po osoby starsze. Człowiek przez całe życie pozostaje bowiem w procesie formacji i nieustannie odpowiada na Boże wezwanie do relacji. Z tego względu przez całe życie potrzebuje wsparcia wspólnoty Kościoła, której najbardziej podstawowym doświadczeniem pozostaje parafia.

Proponowane przez dr Jóźwik podejście zakłada zmianę sposobu myślenia o katechezie. Nie chodzi jedynie o organizowanie spotkań czy realizowanie programu, lecz o towarzyszenie człowiekowi w jego drodze wiary. Oczywiście katecheza posiada również wymiar organizacyjny — odbywa się w określonym miejscu, czasie i formie — jednak najważniejsze pozostaje skoncentrowanie się na człowieku: jego potrzebach duchowych, życiowych, a także zdrowotnych. Katecheza ma być dostępna również dla osób ze szczególnymi potrzebami. Najpierw trzeba więc rozpoznać, gdzie znajduje się człowiek i jaką formę towarzyszenia można mu adekwatnie zaproponować.

W ramach podstawowej oferty katechetycznej parafii proponuje się kilka głównych obszarów: katechezę ewangelizacyjną, chrzcielną, eucharystyczną, przygotowanie do bierzmowania oraz katechezę dorosłych.

Katecheza ewangelizacyjna skierowana jest do osób poszukujących, przeżywających ożywienie wiary lub dopiero odkrywających swoją relację z Chrystusem. Może być także propozycją dla rodziców przygotowujących dzieci do sakramentów, którzy sami pozostają daleko od życia religijnego. Jej celem jest prowadzenie do osobistego doświadczenia wiary.

Katechezy chrzcielna, eucharystyczna i do bierzmowania są związane z przygotowaniem do sakramentów, jednak sakrament nie stanowi końca formacji, lecz jeden z jej etapów. Dlatego ważne jest objęcie troską nie tylko dzieci i młodzieży, ale także ich rodziców i całych rodzin – wskazała dr. Jóźwik. Jak zaznaczyła, istotnym elementem jest również katecheza dorosłych. Dorosłość przynosi nowe pytania i doświadczenia, a wiele problemów egzystencjalnych oraz pytań dotyczących wiary pojawia się dopiero w późniejszych etapach życia. Właśnie wtedy potrzebne jest wsparcie wspólnoty Kościoła.

Katecheza parafialna nie może ograniczać się do indywidualnego towarzyszenia – uważa dr Jóźwik. Jej zadaniem jest także tworzenie środowiska rozwoju wiary — przestrzeni, w której można wspólnie się modlić, dzielić doświadczeniem wiary i budować relacje. Oznacza to odejście od modelu opartego wyłącznie na wykładzie czy konferencji na rzecz metod angażujących uczestników: dialogu, pracy w grupach, pytań problemowych czy dzielenia się doświadczeniem.

Ważne jest również, aby katecheza miała wymiar przeżyciowy. Powinna uczyć modlitwy i relacji z Bogiem w praktyce życia codziennego. Każde spotkanie powinno zawierać odniesienie do konkretnego doświadczenia życia oraz świadectwo pokazujące, w jaki sposób treści wiary przekładają się na codzienność.

Całość proponowanej katechezy ma mieć charakter kerygmatyczny. Oznacza to nieustanne odwoływanie się do podstawowego orędzia Ewangelii i prowadzenie człowieka do osobistej odpowiedzi na Boże działanie. Nie chodzi o mechaniczne powtarzanie kerygmatu, lecz o ukazywanie wiary jako żywej relacji z Bogiem, który przychodzi do człowieka i objawia się w jego życiu.

Pojawia się również pytanie o osoby zdolne do prowadzenia takiej katechezy. W wielu diecezjach od kilku lat rozwijają się centra formacji, szkoły katechistów i różnego rodzaju studia wiary. Istnieje już grupa osób przygotowanych do tej posługi. Obecnie największym wyzwaniem jest jednak współpraca tych osób z duszpasterzami parafialnymi. Tylko wspólne działanie może prowadzić do tworzenia autentycznych wspólnot wiary – stwierdza dr Magdalena Jóźwik.

Zaznaczy, iż w przygotowanych wytycznych podkreśla się konieczność integralnej formacji osób prowadzących katechezę. Obejmuje ona przygotowanie pedagogiczne, duchowe, ludzkie i intelektualne. Dotychczas często akcentowano głównie aspekt intelektualny, tymczasem równie ważne są kompetencje interpersonalne, zdolność pracy z grupą oraz dojrzałość duchowa i ludzka.

Proponowane wytyczne nie są kopią jednego konkretnego modelu funkcjonującego w określonej parafii. Powstały raczej na podstawie analizy różnych doświadczeń obecnych w polskich diecezjach. Dostrzegano zarówno mocne strony poszczególnych inicjatyw, jak i ich braki — na przykład niedostatek formacji duchowej, ludzkiej lub intelektualnej. Na tej podstawie zaproponowano kierunki uzupełnienia i rozwoju katechezy parafialnej – powiedziała KAI dr Magdalena Jóźwik.