Drugie życie sakralnych perełek w Olsztynie

Biblioteka Wyższego Seminarium duchownego „Hosianum” w Olsztynie ma powody do dumy. Światło dzienne ujrzały kolejne nuty, którymi ostatnio zajął się konserwator. To utwory sakralne, grane na Warmii nawet 250 lat temu. – Jestem bardzo wdzięczny, że mamy możliwość ożywić i udostępnić to bogactwo naszej historii – mówił podczas konferencji prasowej abp Józef Górzyński, metropolita warmiński. Utwory będzie można usłyszeć w piątek i w sobotę, 21 i 22 sierpnia.

„Musica Warmiensis” to projekt, który zakłada odkrycie, opracowanie i artystyczną prezentację zapomnianych dzieł związanych z wielowiekowym dziedzictwem muzycznym Warmii. Celem przedsięwzięcia jest ukazanie, że region ten nie stanowił w minionych wiekach „białej plamy” na muzycznej mapie Polski, lecz był istotnym ośrodkiem życia muzycznego i kulturalnego w granicach dawnej Rzeczypospolitej. W ramach projektu uporządkowano unikatową – w skali regionu, a być może i całego kraju – kolekcję rękopiśmiennych zapisów nutowych z XVIII i pocz. XIX wieku.

Zbiory te zostały wydobyte z zabytkowej kolekcji Biblioteki Wyższego Seminarium Duchownego Metropolii Warmińskiej „Hosianum” w Olsztynie. – Ta muzyka była w sumie zapomniana, a dzięki temu projektowi została wydobyta. Rękopisy muzyczne zostały opracowane pod względem muzykologicznym. Został wydany katalog, zostały one wprowadzone do międzynarodowej bazy utworów muzycznych. Poddano je też konserwacji. Projekt trwa od 2019, a tu prezentujemy kolejne, wydobyte nuty – podkreśla ks. Tomasz Garwoliński, dyrektor biblioteki olsztyńskiego Hosianum, koordynator i pomysłodawca pomysłu projektu Musica Varmiensis.

Wyjątkowa wartość artystyczna i historyczna tych materiałów została potwierdzona przez prof. dr hab. Danutę Popinigis, muzykolog z Gdańska, która wraz z zespołem badawczym opracowała katalog tematyczny rękopisów muzycznych Biblioteki „Hosianum” w Olsztynie. W dokumentowanej kolekcji rękopisów muzycznych przechowywanych w Bibliotece „Hosianum” znajduje się 59 rękopisów, w tym 42 pojedyncze (30 autorskich i 12 anonimowych twórców) oraz 17 zbiorczych. Największą grupę stanowią rękopisy związane z kolegiatą w Dobrym Mieście. Liczą 25 wyodrębnionych rękopisów pojedynczych i zbiorczych oraz cztery luźne karty i okładki. – Te rękopisy poświadczają praktykę muzyczną regionu. Naszym zadaniem było też sprawdzenie, jaki jest związek poszczególnego rękopisu z tym co się działo obok w Rzeczypospolitej i do tego służą elementy tego opisu – mówi dr. hab. Danuta Popinigis.

Rękopisy to bardzo różnorodne formy muzyczne – od prostych antyfon po bardziej rozbudowane dzieła, z których jednym z największych jest „Requiem” Józefa Kozłowskiego. Wśród zbiorów znajdują się również msze, nieszpory, litanie oraz symfonie. Zostały one poddane pracom konserwatorskim i zabezpieczającym. – Z jednej strony jest radość z tego, że mamy możliwość udostępnić i ożywić to bogactwo, a z drugiej strony wdzięczność za to, że ten projekt został przeprowadzony; że zrobili to ludzie, którzy wiedzą, z czym mają do czynienia kompetentnie, zarówno konserwacja, jak i opracowanie naukowe, krytyczne opracowanie, a później także odtworzenie tych dzieł. To jest dla nas duża radość i chcę w tym miejscu wyrazić wdzięczność wszystkim, którzy w tym projekcie wzięli udział – dodaje abp Józef Górzyński, metropolita warmiński.

Od 2019 r. odbywają się koncerty w dwóch najbardziej reprezentatywnych kościołach historycznej Warmii: bazylice kolegiackiej w Dobrym Mieście oraz bazylice archikatedralnej we Fromborku. Na potrzeby koncertów powstają specjalne opracowania nutowe przygotowane na podstawie oryginalnych rękopisów. Wydano również cztery płyty, które utrwalają wykonywaną muzykę. Materiał do piątej płyty nagrywany jest w tym roku. W latach 2020-2026 projekt uzyskał dofinansowanie Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego i Samorządu Województwa Warmińsko-Mazurskiego.