Ekspert KEP: formacja w wierze to nie realizowanie harmonogramów

„Człowiek jest drogą Kościoła” – słowa św. Jana Pawła II przywołuje ks. dr Marek Studenski, wskazując, że wychowanie i formacja we wspólnocie wiary nie mogą sprowadzać się do realizowania programów i harmonogramów. Rozpoczynający się 13 września XVI Tydzień Wychowania przebiega pod hasłem „Wychowanie i formacja we wspólnocie wiary”. W specjalnej konferencji dla rodziców, nauczycieli, katechetów i duszpasterzy Konsultor Komisji Wychowania Katolickiego KEP proponuje siedem zasad, które mogą pomóc budować parafię jako wspólnotę wychowującą.

Duchowny zwraca uwagę, że tegoroczne hasło kieruje uwagę nie tyle na to, czego należy uczyć, ile na sposób życia i działania wspólnoty, która podejmuje zadanie wychowania. „Formacja, która nie realizuje się we wspólnocie, nigdy nie będzie formacją pełną i w pełni owocną” – podkreśla.

Pierwszą z proponowanych zasad jest proaktywność, czyli świadome podejmowanie inicjatywy zamiast biernego oczekiwania na sprzyjające okoliczności. Ks. Studenski przytacza historię św. Maksymiliana Kolbego, który po odmowie spotkania przez księcia Jana Druckiego-Lubeckiego poszukał innej drogi dotarcia do niego. W odniesieniu do parafii proaktywność oznacza m.in. rozpoznawanie talentów i charyzmatów osób już zaangażowanych oraz docieranie do ludzi znajdujących się na peryferiach wspólnoty.

Druga zasada to „zaczynanie z wizją końca”. Chodzi o pytanie, jaką wspólnotę chce się pozostawić za dziesięć lat i czy obecna katecheza, grupy oraz działania formacyjne rzeczywiście prowadzą do tego celu. Ks. Studenski ostrzega przed perspektywą ograniczoną wyłącznie do jednego roku duszpasterskiego.

Trzecia zasada brzmi: „rzeczy najważniejsze na pierwszym miejscu”. W praktyce duszpasterskiej oznacza ona, że osoba powinna być ważniejsza od realizowanego planu. Program ma służyć człowiekowi, a nie odwrotnie. „Lepiej zrobić mniej rzeczy, ale naprawdę wysłuchać konkretnego rodzica czy młodego człowieka, niż wykonać cały plan formacyjny, ale po łebkach” – zauważa duchowny.

Czwarta zasada to myślenie w kategoriach „wygrana-wygrana”, czyli poszukiwanie dobra wspólnego zamiast forsowania własnego stanowiska. Jest to szczególnie istotne w parafiach, gdzie spotykają się różne pokolenia, grupy i style pobożności. Według ks. Studenskiego wspólnym celem powinno być takie działanie, w którym sukces jednej grupy służy również pozostałym częściom wspólnoty.

Piąta zasada to „najpierw zrozumieć, potem być zrozumianym”. Ks. Studenski podkreśla, że zanim wspólnota zacznie kogoś formować, powinna go wysłuchać i poznać jego sytuację oraz świat wartości – także wtedy, gdy nie jest on zgodny z wartościami wspólnoty. „Słuchanie poprzedza przekonywanie” – przypomina.

Szósta zasada to synergia, czyli współpraca osób posiadających różne dary i kompetencje. Ks. Studenski odwołuje się do biblijnej relacji Mojżesza i Aarona, a także do badań Meredith Belbina nad pracą zespołową. Wychowanie we wspólnocie wiary nie dokonuje się, jego zdaniem, przez jednego, nawet najbardziej charyzmatycznego duszpasterza, ale przez współpracę duszpasterzy, katechetów, animatorów, rodziców i innych członków wspólnoty.

Siódma zasada, określona obrazowo jako „ostrzenie piły”, przypomina o potrzebie odpoczynku i odnowy. Dotyczy ona wymiaru fizycznego, duchowego, umysłowego i społeczno-emocjonalnego. Ks. Studenski przestrzega, że wspólnota, która bez przerwy „produkuje” wydarzenia formacyjne, może doprowadzić do wypalenia zarówno osób zaangażowanych, jak i tych, których chce formować. Potrzebne są czas modlitwy, odpoczynku i rozeznawania.

Ks. Studenski wskazuje, że siedem zasad nie jest techniką zarządzania parafią. Ich wspólnym mianownikiem jest postawienie człowieka w centrum duszpasterskiego działania. „Wychowanie i formacja we wspólnocie wiary” – podkreśla – są kwestią tego, czy w centrum duszpasterstwa znajduje się Bóg i człowiek.

XVI Tydzień Wychowania potrwa od 13 do 19 września. Przygotowane materiały obejmują m.in. konferencję formacyjną dla nauczycieli i wychowawców, rozważania i modlitwy wiernych na każdy dzień tygodnia oraz katechezy dla poszczególnych grup wiekowych. Ich celem nie jest dostarczenie gotowych odpowiedzi, lecz zaproszenie do wspólnego stawiania pytań dotyczących dzieła wychowania. Materiały są dostępne na ‚stronie Tygodnia Wychowania – https://tydzienwychowania.pl/materialy/xvi-tydzien-wychowania-2026/