Francuski sąd rozstrzyga spór o katedrę Notre-Dame: historyczne witraże zastąpią nowoczesne

Decyzja sądu jest odpowiedzią na wniosek o wstrzymanie trwających w katedrze prac nad demontażem i wymianą historycznych witraży. Apelowali o to konserwatorzy i przedstawiciele stowarzyszeń zajmujących się ochroną dziedzictwa kulturowego. Obrońcy witraży podkreślali, że skoro przetrwały one tragiczny pożar, to ich zachowanie powinno być naturalnym wyborem w procesie odbudowy.

Inicjatorem pomysłu wprowadzenie do odrestaurowanej katedry współczesnych witraży jest prezydent Francji Emmanuel Macron, który motywuje swą decyzję pragnieniem pozostawienia w bazylice „śladu XXI wieku”, który okazał się dla katedry tak bolesny poprzez wyniszczający pożar. Koszt przedsięwzięcia szacowany jest na około 4 mln euro. Ostateczna decyzja w sprawie urządzenia paryskiej katedry należy do państwa, które od 1905 roku jest jej właścicielem. 

Decyzja sądu

Sąd Administracyjny w Paryżu odrzucił 19 maja wniosek o wstrzymanie wymiany sześciu XIX–wiecznych witraży w katedrze Notre-Dame w Paryżu. Prace te obejmują montaż współczesnych witraży autorstwa artystki Claire Tabouret. Sąd stwierdził, że „warunek pilności, niezbędny do zawieszenia zezwolenia urbanistycznego wydanego przez prefekta regionu Île-de-France” nie został stwierdzony, ponieważ „zatwierdzone prace nie mają charakteru nieodwracalnego”. Sprawę wniosły na wokandę francuskie stowarzyszenia zajmujące się ochroną zabytków – Sites et monuments i SOS Paris. Petycję obrońców dziedzictwa podpisało około 340 tys. osób.

Nowy projekt

Sześć witraży wykonanych w 1864 roku stanowi część koncepcji architektonicznej opracowanej przez Eugène Viollet-le-Duc, który nadał katedrze obecny kształt. Przetrwały one pożar świątyni w 2019 roku i nie wymagają wymiany z powodów technicznych. Decyzja sądu potwierdza jednak, że zostaną zastąpione nowoczesnymi witrażami zaprojektowanymi przez artystkę Claire Tabouret, która została wyłoniona w 2024 roku w wyniku konkursu ogłoszonego przez państwo i diecezję paryską, i wykonanymi przez warsztat mistrzów szklarskich Simon-Marq. Prace te, zaplanowane na okres od czerwca do października 2026 r., zostały zatwierdzone w planach renowacji katedry po pożarze. Prezes stowarzyszenia Sites et Monuments, Julien Lacaze, zapowiada odwołanie, podkreślając, że walka nie jest zakończona, ponieważ „katedra Notre-Dame jest w całości wpisana na listę zabytków, witraże Viollet-le-Duca są zatem chronionym dziedzictwem”. Zauważa zarazem, że współczesne witraże mogłyby zostać zainstalowane w innych częściach katedry, które ich nie posiadają. 

Witraże – znacznie więcej niż ozdoba

W wielkich średniowiecznych katedrach witraż nie jest zwykłą dekoracją: niesie on głębokie przesłanie duchowe i liturgiczne. Witraże „przyczyniają się do tworzenia sensu”, czyniąc budynek „naczyniem światła, obrazem niebiańskiej Jerozolimy” – przypomina Konferencja Episkopatu Francji. Przefiltrowując i przemieniając boskie światło, zapraszają wiernych na prawdziwą wewnętrzną drogę: ścieżkę pokuty i nadziei, prowadzoną przez sceny biblijne i hagiograficzne, które rozgrywają się na witrażach. W Chartres, podobnie jak w katedrze Notre-Dame, witraże tworzą wraz z architekturą, rzeźbą i malarstwem spójną całość symboli i znaczeń, mającą na celu podniesienie duszy ku sacrum i uczynienie z każdej wędrówki ścieżką światła.