Fraternia Świeckich Zakonu Kaznodziejskiego w Sofii obchodzi dwudziestolecie

Modlitwa, formacja duchowa, działalność wydawnicza, twórczość przekładowa doktorów Kościoła, organizacja Dominikańskiej Szkoły Wiary, prezentowanie nauczania Kościoła katolickiego w mediach, obrona życia, działalność charytatywna – to owoc obecności fraterni Świeckich Zakonu Dominikańskiego w Sofii. Pod koniec 2025 roku wspólnota obchodziła dwudziestolecie swojego istnienia.

Trudne wychodzenie z totalitaryzmu

Po przewrocie komunistycznym w Bułgarii we wrześniu 1944 roku nowi władcy zdecydowali: Kościół katolicki nie ma prawa istnieć. Niewielka, licząca kilkadziesiąt tysięcy wiernych wspólnota obu obrządków – łacińskiego i wschodniego – została poddana brutalnym represjom. Morderstwa sądowe po inscenizowanych procesach biskupa diecezji północnej Ewgeniego Bosiłkowa i księży Jozafata Sziszkowa, Kamena Wiczewa i Pawła Dżidżowa, wtrącenie do więzień dziesiątków duchownych, a także sióstr zakonnych i osób świeckich, grabież majątków kościelnych, zakaz ewangelizacji, przyjmowania do seminariów i nowicjatów to taktyka, mająca doprowadzić do unicestwienia katolickiej wspólnoty. Ukryta wiara stała się koniecznością wobec stałych represji i inwigilacji, szykan, zagrożenia utraty pracy czy zablokowania młodym katolikom możliwości studiowania na wyższych uczelniach. Jedynie nieliczna „stara gwardia” – księża po łagrach i więzieniach, którzy powracali po odsiedzeniu wyroków, trwała przy kościołach i plebaniach, pozostawionych z łaski przez komunistyczne władze.

Realizacja powołań kapłańskich i zakonnych w tych warunkach były praktycznie niemożliwe, jednak tylko ci, co wytrwali, byli szansą na uzyskanie pomocy i kontaktów z wolnym światem. To do nich pod koniec lat 80. zwracają się dwie młode kobiety, które odczytały swoje powołanie zakonne – do siostry Gabrieli Bosiłkowej ze Zgromadzenia Pro Oriente, bratanicy męczeńskiego biskupa, która pracowała w parafii pw. św. Józefa w Sofii. Siostra Gabriela skierowała Maję Begową („Czułam, że mam powołanie zakonne” – wyznaje w rozmowie z KAI) i jej towarzyszkę do Warszawy. Miały spotkać się z mieszkającą tam Bułgarką Mariną Kominek, należącą do III Zakonu św. Dominika. Właśnie ona rozpoczyna pracę formacyjną z młodymi kandydatkami do życia zakonnego, organizuje rekolekcje, wysyła materiały, poświęcone duchowości dominikańskiej.

Na początku lat 80. Wiara Małdżiewa, absolwentka Filologii Słowiańskiej i lektorka języka bułgarskiego na Uniwersytecie im. Adama Mickiewicza w Poznaniu poznaje o. Tomasza Alexiewicza OP. Ostatecznie te osoby spotykają się i odczytują swoje powołanie, rozpoczynają wspólną formację, która staje się pogłębiona i regularna po roku 1992, gdy już po upadku komunizmu do Bułgarii przybywają pierwsi dominikanie, a kontakty z Prowincją Polską stają się regularne. Wtedy też ówczesny promotor Świeckich Zakonu Kaznodziejskiego, o. Tomasz Alexiewicz OP przyjeżdża z rekolekcjami do Sofii, spotyka się z kształtującą się wspólnotą, zapoznaje z zasadami życia wspólnotowego i ustala dzień spotkań wspólnoty – środy – co jest aktualne do dziś. W pierwszą sobotę miesiąca wspólnota ma dzień skupienia, rekolekcje zamknięte – dwa razy do roku. Miejscem spotkań i dni skupienia jest parafia obrządku wschodniego dzięki opiece i życzliwości księdza, później biskupa Christo Projkowa.

Dwanaście osób

Dwa lata później, w 1994 roku, po raz pierwszy rekolekcje dla wspólnoty prowadzi o. Marek Grzelczak OP, delegowany przez Prowincjała Prowincji Polskiej, który regularnie głosi rekolekcje i przyjmuje przyrzeczenia kolejnych kandydatów.

Członkowie Świeckiego Zakonu Kaznodziejskiego gromadzili się i nadal gromadzą przy kościele katolików obrządku bizantyjskiego pw. Zaśnięcia Najświętszej Maryi Panny. – Nigdy nie było nas więcej niż dwanaście profesów – mówi w rozmowie z KAI prof. slawistyki na Uniwersytecie Mikołaja Kopernika, członek Komisji Języka Religijnego przy Międzynarodowym Komitecie Slawistyki Wiara Małdżiewa. Do „pionierskiej grupy” z czasem dołączają i składają przyrzeczenia osoby, pragnące się modlić i „szukać zrozumienia” dla swojej wiary. Kształtuje się grupa, składająca się, obok profesor slawistyki, profesor filologii klasycznej na Uniwersytecie Sofijskim, wykładowczyni matematyki i fizyki, profesor architektury, redaktorka, absolwentka filologii bułgarskiej, lekarz – reumatolog, doktor nauk medycznych. Trwa intensywna modlitwa, praca formacyjna, wydawnicza, translatorska.

W 2003 wspólnota liczy już osiem profesów wieczystych, dwa lata później generał Zakonu Kaznodziejskiego o. Carlos Aspiros Costa OP po rekomendacjach biskupa diecezji sofijsko-płowdiwskiej Georgi Jowczewa oraz biskupa – egzarchy katolików obrządku wschodniego Christo Projkowa – eryguje 25 listopada 2005 roku fraternię Świeckich Zakonu Kaznodziejskiego. Patronką wspólnoty zostaje patronka dnia – św. Katarzyna Aleksandryjska. – To w jej wspomnienie liturgiczne nastąpiło zatwierdzenie Fraterni. Poza tym święta męczennica prowadziła debaty z kilkunastoma pogańskimi filozofami i przekonała ich o prawdziwości wiary chrześcijańskiej. Jest również bardzo czczona w Cerkwi prawosławnej – wyjaśnia wybór św. Katarzyny na patronkę dr Bogdan Penew.

Podczas rekolekcji w 2009 mocne przeżycie – członkowie po raz pierwszy założyli habity, to było wielkie szczęście, jak również wzruszenie biskupa Projkowa, któremu się przedstawili. – Byliśmy bardzo szczęśliwi – wspominają ten moment. 30 maja 2014 Fraternia zostaje włączona do Polskiej Prowincji Zakonu Kaznodziejskiego.

Świeccy dominikanie aktywnie uczestniczą w życiu parafii obu obrządków, siostry codziennie prowadzą różaniec w kościele. Ich praca zbiorowa – wybór cytatów z Ewangelii, Księgi Izajasza, listów apostolskich, psalmów, Mszału, Akatystu ku czci Bogurodzicy jako rozważania do tajemnic Różańca św. ukazały się w języku polskim pod tytułem „Cały Twój” w dominikańskim Wydawnictwie W Drodze. Publikacja cieszy się dużą popularnością i co jakiś czas oficyna dodrukowuje kolejne partie egzemplarzy.

Świeccy dominikanie angażują się w inicjatywy, organizowane przez Centrum Kultury Egzarchii Katolickiej (jego kierowniczką jest obecnie profesor filologii klasycznej, Anna Nikołowa). Od 1994 włączyli się, wraz z ojcami kapucynami, posługującymi w parafii św. Józefa, w wydawanie miesięcznika „Dokosvane” (Dotyk). Angażują się w promocję Adopcji Dziecka Poczętego, propagowanie naprotechnologii, wraz z prawosławnymi i katolikami biorą udział w marszach obrony życia i rodziny, w mediach prezentują stanowisko Kościoła katolickiego. Na Facebooku prowadzą stronę „Domincani saeculares in Bulgaria”. Dokonali licznych przekładów na bułgarski, m.in. dzieł świętych dominikanów – św.  Tomasza z Akwinu, św. Katarzyny ze Sieny, o. Jacka Woronieckiego OP, o. Jacka Salija OP. Owoc działalności wydawniczej fraterni to ponad 20 książek.

– Ale najcenniejszą z tych prac jest przekład Brewiarza na bułgarski – podkreśla w rozmowie z KAI prof. Małdżiewa. – A także najobszerniejszego, jak dotychczas, modlitewnika – dodaje. Prace te ułatwia, poza znajomością łaciny, znajomość polskiego – prawie wszyscy członkowie fraterni znają język przynajmniej biernie.

Bułgarscy tercjarze biorą także udział w jego międzynarodowych strukturach. Doktor Penew jest członkiem Europejskiej Rady Laikatu Dominikańskiego. Prof. Małdżiewa jest członkiem Rady Prowincjalnej Świeckich Zakonu Kaznodziejskiego Prowincji Polskiej.

Dekada Dominikańskiej Szkoły Wiary – czyli „studium teologii w pigułce”

To nie wszystko. Od dekady członkowie fraterni Świeckich Zakonu Kaznodziejskiego organizują Veritas – Dominikańską Szkołę Wiary.

– Dominikańska Szkoła Veritas została pomyślana jako „studium teologii w pigułce”, którego program ma za podstawę ratio studiorum, jednak zasadniczo bez cyklu obejmującego filozofię. Brak bowiem w Bułgarii jakiegokolwiek studium teologii katolickiej, brak także znajomości tradycji tomistycznej. Są prawosławne wydziały teologiczne, ale jest też, powstałe parę lat temu, studium teologii protestanckiej – wyjaśnia odpowiedzialna za projekt prof. Małdżiewa.

Wykłady Szkoły odbywają się cztery razy do roku w soboty w Pastoralnym Centrum ojców kapucynów przy parafii św. Józefa w Sofii .Tłumaczenie jest synchroniczne i jest to zadanie Eleny Penewej, z zawodu architekta i profesora architektury. Gospodarze parafii zapewniają wykładowcom nocleg i wyżywienie. Sesje są transmitowane na żywo na stronie Facebooka, nagrania przygotowywane są później do udostępnienia na Youtube, tekst spisany z nagrań prezentacji jest udostępniany chętnym. W sesjach uczestniczy ok. 20 osób, są to głównie katolicy z parafii rzymskokatolickiej i greckokatolickiej w Sofii oraz nieliczni niekatolicy w wieku od 20 do 70 lat. W czasie sesji w Pastoralnym Centrum odbywa się też kiermasz książek w języku bułgarskim autorów dominikańskich oraz książek innych autorów tłumaczonych i redagowanych przez członków Fraterni. Informacje o sesjach podaje się na plakatach i folderach, w ogłoszeniach parafialnych, a także na stronie facebooka „Domincani saeculares in Bulgaria”.

W ciągu dekady funkcjonowania Szkoły odbyły się wykłady: z wprowadzenia do teologii i religiologii, teologii fundamentalnej; wprowadzenia do Pisma Świętego; filozofii Boga, metafizyki, teologii moralnej, teologii duchowości, teologii liturgii oraz historii świątyni chrześcijańskiej; z dogmatyki, egzegezy Starego i Nowego Testamentu, historii Kościoła. W ramach Szkoły organizowano wykłady i warsztaty dla kapłanów i świeckich nt. sekt; z tomizmu, z ekumenizmu, z apologetyki, muzyki kościelnej i in. – Naszymi wykładowcami byli m.in. tak wybitni specjaliści jak ojcowie z Instytutu Tomistycznego i École Biblique et Archéologique Française de Jérusalem, Papieskiego Uniwersytetu św. Tomasza z Akwinu Angelicum, KUL oraz z Dominikańskiego Centrum Informacji o Nowych Ruchach Religijnych i Sektach. Są wśród nich m. in. o. prof. Thomas J. White, o. prof. Bogusław Kochaniewicz OP, o. prof. Marek Blaza SJ, prof. Krzysztof Mielcarek, dr Danuta Piekarz – informuje prof. Małdżiewa.

Fraternia Świeckich Dominikanów w Sofii upatruje w tym projekcie sposób realizacji Dominikańskiej Misji w Bułgarii, która nie wymaga stałej obecności braci, a zarazem spełnia potrzebną dla Kościoła w Bułgarii misyjną posługę, z wykorzystaniem potencjału naukowego i doświadczenia organizacyjnego Polskiej prowincji – podkreśla prof. Małdżiewa. Dominikańska szkoła Veritas została pomyślana jako „studium teologii w pigułce”. Jest finansowana przez Polską Prowincję Zakonu Kaznodziejskiego jako jej dzieło misyjne.

Wspólnota dominikańska patronuje także Stowarzyszeniu „Usardie” (Gorliwość), w ramach którego pomaga się osobom z niepełnosprawnościami, nie tylko w ich integracji z otoczeniem, ale również dając wsparcie w otwarciu na Boga i wzroście w wierze chrześcijańskiej. Wśród założycieli stowarzyszenia są Maja Begowa, członkini Fraterni oraz o. Błagowest Wangełow, ksiądz, posługujący w parafii obrządku wschodniego pw. Zaśnięcia Najświętszej Maryi Panny. Obecność katolickiego księdza w środowisku osób z niepełnosprawnościami jest pewnym wyzwaniem, gdyż podopieczni są różnych wyznań, są też niewierzący, jednak w Usardie o. Błagowest, który co tydzień przychodzi w wykładami, znalazł drogę, która buduje wzajemne zaufanie i przekazuje wiedzę o chrześcijańskiej teologii, która również chroni przed wpływem sekt, działających w kraju. Maja Begowa, prezes Stowarzyszenia: – To mobilizacja potencjału naszych podopiecznych, a nasz klub, który mieści się w bloku w dzielnicy Świętej Trójcy jest miejscem spotkań osób, pragnących coś dać z siebie – wyjaśnia. W pracę angażują się wolontariusze i sympatycy. Członkowie klubu wykonują przedmioty codziennego użytku (to artterapia), które sprzedawane są w prywatnych galeriach i na jarmarkach, co wspomaga budżet Stowarzyszenia. Organizowane są wycieczki, wyjazdy, pielgrzymki do Lourdes.

Problemy

Jakie są problemy nielicznej Wspólnoty pw. św. Katarzyny Aleksandryjskiej? – Brak powołań. To ogólny problem całej wspólnoty katolickiej w Bułgarii, także do kapłaństwa i życia konsekrowanego. Mimo to biskup Projkow patrzy z ufnością w przyszłość. Czas po upadku komunizmu był dobrze wykorzystany przez bułgarskich katolików, reszta należy do przyszłości.

– Wy wykształcicie inteligencję katolicką w Bułgarii – stwierdził kiedyś kapucyn, o. Marcin Grec. Członkowie fraterni Świeckich Zakonu Kaznodziejskiego pozostają wierni tradycji idą w ślady bułgarskich katolików, którzy od wieków byli „kreatywną mniejszością”, posługującą wszystkim rodakom, niezależnie od wyznania i światopoglądu.