Górki Wielkie: urodziny Zofii Kossak z literaturą, teatrem i muzyką

Promocja najnowszej biografii Zofii Kossak autorstwa Czesława Ryszki, literacko-muzyczny spektakl z udziałem Laury Łącz oraz potańcówki w klimacie lat 20. i 30. XX wieku złożą się na obchody 137. rocznicy urodzin jednej z najwybitniejszych polskich pisarek. Dwudniowe wydarzenie odbędzie się 9 i 10 sierpnia br. w Centrum Edukacyjno-Kulturalnym „U Kossaków” w Górkach Wielkich, na terenie dawnej rodzinnej posiadłości Kossaków.

Obchody rozpoczną się 9 sierpnia o godz. 15.00 promocją książki „Historia i świętość. Zofia Kossak. Biografia ilustrowana”. Jej autorem jest Czesław Ryszka, dziennikarz, publicysta i pisarz katolicki. Spotkanie organizuje Muzeum Zofii Kossak-Szatkowskiej.

Jak podkreśla autor książki, kluczem do odczytania biografii Zofii Kossak jest zawarty w tytule motyw historii i świętości. Ryszka pokazuje, że pisarka nie tylko opisywała dzieje Polski i Europy, lecz także stawiała pytania o świętość rozumianą jako odpowiedź człowieka na Boże wezwanie w konkretnych okolicznościach historycznych. Jej bohaterowie – podobnie jak ona sama – mierzą się z wyborem między wiernością sumieniu a presją otoczenia. Autor przypomina również, że życie Zofii Kossak, naznaczone doświadczeniem wojny, Auschwitz, emigracji i powrotu do Górek Wielkich, pozostawało głęboko zakorzenione w wierze chrześcijańskiej, która wyznaczała kierunek jej twórczości i działalności społecznej.

Tego samego dnia zaplanowano spektakl literacko-muzyczny „Przenikania w salonie Kossaków”, podczas którego twórczość autorki „Pożogi” zabrzmi w interpretacji aktorki Laury Łącz oraz muzyków. Wieczór zakończy retro-potańcówka „Five’y u Kossaków – lata 20., lata 30.” z muzyką na żywo. Organizatorzy zachęcają uczestników do strojów nawiązujących do epoki.

Świętowanie będzie kontynuowane 10 sierpnia. Wieczorem odbędzie się koncert „Cóż bez miłości wart byłby świat?” w wykonaniu Vinyl Band, utrzymany w stylistyce przedwojennych przebojów, po którym zaplanowano kolejną potańcówkę z muzyką retro.

Urodzinowe spotkania są częścią letniego cyklu „Lato u Kossaków”, odbywającego się w malowniczych ruinach dawnego dworu rodziny Kossaków. Program tegorocznej edycji obejmuje koncerty, spektakle teatralne, spotkania literackie, warsztaty rodzinne oraz wydarzenia edukacyjne, skierowane zarówno do mieszkańców regionu, jak i turystów wypoczywających na Śląsku Cieszyńskim.

Wśród sierpniowych wydarzeń znalazły się także Otwarta Scena (15 sierpnia), koncert zespołu Aquartet „Legendy Rocka” (22 sierpnia) oraz finałowy występ szwajcarskiego kwintetu instrumentów dętych Alp’Penta Brass Band (5 września), w którym na waltorni zagra Pascal Rosset – prawnuk Zofii Kossak.

Przez całe wakacje odbywają się ponadto warsztaty dla dzieci i rodzin, zajęcia plastyczne oraz animacje inspirowane twórczością pisarki i kulturą Śląska Cieszyńskiego.

Zespół dworski w Górkach Wielkich był przed II wojną światową własnością rodziny Kossaków. Po wojnie zniszczony dwór nie nadawał się do zamieszkania, dlatego Zofia Kossak zamieszkała w dawnym domku ogrodnika. W 1973 r. utworzono tam Muzeum Zofii Kossak-Szatkowskiej, które dziś działa jako oddział Muzeum Śląska Cieszyńskiego. Zachowane ruiny dworu od kilku lat pełnią funkcję wyjątkowej letniej sceny kulturalnej, przyciągającej miłośników literatury, muzyki i historii z całego regionu.

Zofia Kossak-Szczucka była córką Tadeusza Kossaka (bliźniaka malarza Wojciecha). Urodziła się 8 sierpnia 1889 roku w Kośminie k. Lublina. Studiowała malarstwo w Szkole Sztuk Pięknych w Warszawie i rysunek w Ecole des Beaux Arts w Genewie.

W czasie II wojny światowej była współzałożycielką społeczno-katolickiej organizacji Front Odrodzenia Polski oraz Rady Pomocy Żydom „Żegota”. Jeszcze przed założeniem „Żegoty”, wystosowała publiczny apel przeciwko prześladowaniom Żydów pod tytułem „Protest”. Wyrażał on zdecydowaną niezgodę polskich środowisk katolickich wobec Holocaustu odbywającego się na terenie okupowanej Polski. Protest ten wydano w konspiracyjnym nakładzie 5 tys. sztuk w Warszawie.

Organizacja zajmowała się pomocą dla gett w postaci żywności, lekarstw oraz ubrań, organizowaniem z nich ucieczek, a także wyszukiwaniem kryjówek dla uciekinierów w postaci mieszkań oraz lokowanie ich w innych bezpiecznych miejscach. Ważną działalnością organizacji było wystawianie Żydom ok. 50 tys. dokumentów mających potwierdzać chrześcijańskie pochodzenie oraz świadectw chrztu. W pomoc zaangażował się także Władysław Bartoszewski, a kierowniczką referatu dziecięcego była Irena Sendlerowa. „Żegota” prowadziła szereg akcji zwalczających tzw. szmalcownictwo, czyli wydawanie Żydów Niemcom i czerpanie korzyści majątkowych.

W latach 1943-44 była więziona w KL Auschwitz, a po zidentyfikowaniu właściwego nazwiska została na Pawiaku skazana na śmierć, a następnie uwolniona dzięki akcji władz podziemnych.

Po wojnie Kossak zmuszono do opuszczenia Polski. Przez 12 lat gospodarowała na farmie w Kornwalii. W Polsce jej dzieła objęte zostały całkowitym „zapisem” cenzorskim i wycofane z bibliotek. Po powrocie do kraju (1957 r.) zamieszkała w Górkach Wielkich. Zmarła 9 kwietnia w 1968 roku w Bielsku-Białej.

W 1985 izraelski Instytut Pamięci Narodowej Yad Vashem w Jerozolimie pośmiertnie odznaczył Zofię Kossak medalem „Sprawiedliwy wśród Narodów Świata”.

Zofia Kossak napisała kilkadziesiąt powieści i opowiadań. Największą popularność zyskały takie tytuły, jak „Krzyżowcy”, „Błogosławiona wina”, „Suknia Dejaniry”, „Gość oczekiwany”. Jej największym osiągnięciem literackim jest tetralogia „Krzyżowcy” z 1936 roku. Była laureatką Złotego Wawrzynu Polskiej Akademii Literatury (1936 r.), damą Krzyża Oficerskiego OOP (1937 r.) oraz Wielkiego Krzyża Zasługi Rycerskiego i Szpitalnego Zakonu św. Łazarza z Jerozolimy.