Gregoriańskie Muzeum Etruskie. Nie tylko pokazuje przeszłość, ale uczy, jak ją rozumieć

Gregoriańskie Muzeum Etruskie w Muzeach Watykańskich od lat pozostaje jednym z najważniejszych punktów odniesienia dla badań nad kulturami przedrzymskiej Italii. Niedawna konferencja zorganizowana w tej części watykańskiego kompleksu muzealnego przypomniała, że nie chodzi tu wyłącznie o unikatowe zabytki, ale o sposób ich rozumienia i prezentowania.

Idea muzeum 

Utworzone w 1837 roku przez Papieża Grzegorza XVI muzeum było jednym z pierwszych na świecie poświęconych w całości Etruskom. Od początku miało jasno określony cel: nie gromadzić wszystkiego, lecz wybierać obiekty, które pozwalają zrozumieć kulturę, sztukę i duchowość starożytnej Italii.

Ciągłość koncepcji 

Ten sposób patrzenia na muzeum rozwijali kolejni badacze. Na początku XX wieku kluczową rolę odegrał Bartolomeo Nogara, a później Filippo Magi i Francesco Roncalli, przez lata związany z Gregoriańskim Muzeum Etruskim. Ich praca ukształtowała naukowy profil kolekcji, który dziś kontynuuje Maurizio Sannibale, kustosz działu starożytności etrusko-italskich.

Nie wykopaliska

Jak podkreśla Roncalli, Gregoriańskie Muzeum Etruskie nie powstało jako watykańskie muzeum wykopalisk. „Nie jest to muzeum topograficzne, w którym prezentuje się jednolite konteksty pochodzące z badań terenowych. To muzeum tematyczne” – mówi. Jak dodaje, obiekty wybierano według kryteriów estetycznych, artystycznych, kulturowych, ich wyjątkowości i wartości. Taki wybór – tłumaczy – sprzyja „lekturze historyczno-artystycznej”.

Zabytki, które mówią

Wśród eksponatów znajdują się świadectwa od epoki żelaza po okres archaiczny, w tym bogate zespoły z Cerveteri oraz słynny Grób Regolini-Galassi, uznawany za jeden z kluczowych monumentów VII wieku przed Chrystusem. Szczególne miejsce zajmuje także Mars z Todi, przykład twórczego przyswojenia klasycznego ideału w Etrurii.

Aktualne przesłanie

To właśnie konsekwencja w doborze i interpretacji obiektów sprawia, że Gregoriańskie Muzeum Etruskie pozostaje żywym miejscem refleksji naukowej. Jego doświadczenie pokazuje, że muzeum może nie tylko chronić przeszłość, ale także uczyć, jak ją rozumieć.