Historia wykuta w kamieniu. Co kryją inskrypcje nagrobne duchowieństwa gnieźnieńskiego?

Bogactwo form, głęboka intymność, świadectwo wiary, pamięci i wdzięczności – kryją inskrypcje sepulkralne dawnego duchowieństwa archidiecezji gnieźnieńskiej, które właśnie doczekały się monografii. W sobotę, 7 listopada, w Muzeum Archidiecezji Gnieźnieńskiej odbyła promocja książki dr Aleksandry Losik pt. „Nowożytne inskrypcje sepulkralne duchowieństwa gnieźnieńskiego”.

Wydarzenie, zorganizowały wspólnie Archiwum Archidiecezjalne w Gnieźnie i Muzeum Archidiecezji Gnieźnieńskiej.

Wydana nakładem Wydawnictwa Naukowego FNCE publikacja to imponująca monografia, będąca owocem czterech lat skrupulatnych badań. Autorka, adiunkt w Zakładzie Archiwistyki Wydziału Historii Uniwersytetu im. Adama Mickiewicza w Poznaniu oraz zastępca dyrektora PAN Biblioteki Kórnickiej, poddała analizie aż 113 obiektów: nagrobków, płyt nagrobnych i epitafiów. Upamiętniają one arcybiskupów, sufraganów, członków kapituł, proboszczów i wikariuszy związanych z archidiecezją gnieźnieńską w latach 1510-1821.

Badania objęły m.in. katedrę gnieźnieńską oraz bazylikę Wniebowzięcia Najświętszej Maryi Panny w Łowiczu, będącą historyczną nekropolią prymasów Polski. Co ciekawe sam tytuł prymasa Polski pojawia się w inskrypcjach dopiero od 1553 roku (arcybiskupi gnieźnieńscy noszą go od 1417).

Odpowiadając na pytanie, dlaczego nagrobki i płyty z miejsc położonych tak daleko od Gniezna znalazły się w polu zainteresowań badaczki, dr Losik wyjaśniła, że w przeszłości wiele z nich leżało w dawnych, rozległych granicach archidiecezji gnieźnieńskiej.

Autorka podkreślała specyfikę i niezwykłe bogactwo inskrypcji, zwłaszcza wyjątkowy ich zbiór zgromadzony w katedrze gnieźnieńskiej. Pytana o ulubione wskazała fundację abp. Jana Łaskiego (1456–1531) oraz inskrypcje wystawione przez Kapitułę Gnieźnieńską, z których przebija intymność i poczucie, że zmarły był dla wystawiających rzeczywiście kimś bliskim. Za niezwykle wzruszającą uznała  inskrypcję upamiętniająca pewnego kapłana – ks. Aleksego, którą w dowód pamięci wystawili mu parafianie, wdzięczni za jego posługę i to, że został z nimi w czasie zarazy, od której zresztą zmarł. Wspomniana inskrypcja to jedyny ślad po tym kapłanie.

Warta szczególnej uwagi jest także Kaplica Kołudzkich w katedrze gnieźnieńskiej, która jest swoistym mauzoleum w charakterystycznych dla baroku kontrastowych barwach czerni i bieli.

Ogromnym walorem wydanej publikacji jest bogaty materiał ilustracyjny – książka zawiera zdjęcie każdego ze 113 opisywanych obiektów, co pozwala czytelnikowi odbyć pełną podróż przez przemiany języka kościelnej pamięci, od zwięzłych formuł renesansowych po rozbudowany barok. Kwerenda do książki zajęła autorce cztery lata, w czasie których pokonała setki kilometrów, by dotrzeć i zbadać wspomniane obiekty.