Hiszpańscy biskupi ostrzegają przed nadużywaniem emocji w ruchach chrześcijańskich

Komisja Episkopatu ds. Nauki Wiary Hiszpańskiej Konferencji Biskupów opublikowała notę doktrynalną na temat roli emocji w akcie wiary, zatytułowaną Cor ad cor loquitur — „Serce przemawia do serca”. Dokument został zatwierdzony do publikacji przez Komisję Stałą podczas posiedzenia w dniach 24 i 25 lutego w Madrycie, a wcześniej został przyjęty przez biskupów będących członkami Komisji 20 lutego.

Nota opiera się na kardynalskim motto Cor ad cor loquitur, związanym ze św. Janem Henrykiem Newmanem – wspomnianym w tekście jako „niedawno ogłoszony doktor Kościoła” – i wykorzystuje je do sformułowania swojej głównej tezy: życie duchowe i spotkanie z Bogiem wpływają na człowieka „we wszystkich jego wymiarach: emocjonalnym, intelektualnym i wolitywnym”. Wychodząc z tego założenia, biskupi podkreślają, że wiara dotyczy „całej ludzkiej egzystencji” i że obok zaufania Bogu i elementów poznawczych właściwych dla przynależności i wyznania wiary pojawiają się również emocje i uczucia, takie jak radość duchowa, miłość czy pokój.

Dokument ma wyraźnie motywację duszpasterską. Według Komisji w ostatnich latach widoczne są oznaki „odrodzenia wiary chrześcijańskiej”, zwłaszcza wśród młodych Hiszpanów z tzw. pokolenia Z, oraz pojawiają się inicjatywy „pierwszego głoszenia”, które ułatwiają spotkanie z Chrystusem lub ożywienie wiary. W dokumencie stwierdzono, że Kościół docenia kreatywność tych metod, ale ostrzega przed ryzykiem, że doświadczenie chrześcijańskie zostanie zredukowane do „emocjonalności”, która zamieni ludzi w konsumentów wrażeń i poszukiwaczy duchowej przyjemności. W tym kontekście podkreślono, że głoszenie Chrystusa nie ma na celu wywoływania uczuć, ale świadczenie o wydarzeniu zdolnym do przemiany życia.

W swojej analizie kulturowej tekst opisuje „absolutyzację afektywności” w postmodernizmie, wraz z przejściem od „myślę, więc jestem” do „czuję, więc jestem”, i twierdzi, że dynamika ta może powodować fragmentację i dezorientację, również na płaszczyźnie religijnej. W tekście wskazano również, że osoba skoncentrowana na emocjach jest bardziej podatna na manipulację i ostrzegano przed możliwymi formami „bombardowania emocjonalnego” w kontekście duchowym, wspominając nawet o „wykorzystywaniu duchowym” i presji grupowej w celu ujednolicenia uczuć, a także o wykorzystywaniu fałszywych doświadczeń mistycznych w celu zdominowania świadomości lub ułatwienia innych form wykorzystywania.

Jednocześnie Komisja unika antyemocjonalnej interpretacji życia chrześcijańskiego i potwierdza, że uczucia odgrywają ważną rolę i nie można ich ignorować. W oparciu o Pismo Święte i tradycję zaznacza, iż Bóg dociera do człowieka również w jego wewnętrznej sferze uczuciowej, przypominając biblijne fragmenty o miłości Boga i uczuciach Chrystusa w Ewangeliach. Kluczem, jak stwierdzono, jest zintegrowanie emocji w harmonii z rozumem i wolą, unikając zarówno sentymentalizmu, jak i redukcjonizmu, który oddziela uczucia od prawdy i dobra.

W drugiej części nota przedstawia teologiczno-pastoralne kryteria rozeznania ukierunkowane na nowe inicjatywy ewangelizacyjne. Wśród nich wyróżnia się trynitarną tożsamość wiary, osobisty wymiar spotkania z Chrystusem, potrzebę formacji doktrynalnej, aby ugruntować doświadczenie w obiektywnej prawdzie kerygmatu, oraz eklezjalny wymiar aktu wiary, podkreślając, że „wierzę” jest również „wierzymy” i że różnorodność charyzmatów powinna służyć jedności. Tekst wskazuje kryteria etyczne i charytatywne – wiarę przekładającą się na uczynki i służbę potrzebującym – oraz kryteria celebrowania, ostrzegając przed „efektownymi” celebracjami lub kultem eucharystycznym poza Mszą św., wyrwanym z kontekstu, i podkreślając centralne znaczenie niedzielnej Eucharystii i wierność normom liturgicznym.

Notatka kończy się wezwaniem do przyjęcia wiary w całym jej wymiarze i uznania uzasadnionego miejsca emocji i uczuć w ramach zdrowej afektywności, jako drogi do przemieniającego spotkania z Chrystusem „z serca do serca”, proponując Maryję Dziewicę jako wzór aktu wiary.