Izrael zawiesza restrykcje wobec organizacji humanitarnych: mogą pozostać w Strefie Gazy

W obliczu katastrofalnej sytuacji w Strefie Gazy pilnie potrzebna jest ogromna pomoc humanitarna. Jej dalsze niesienie stanęło pod znakiem zapytania po tym, jak Izrael wprowadził restrykcje wobec organizacji pozarządowych, grożąc za ich niewypełnienie wyrzuceniem NGO ze Strefy Gazy, co równałoby się pozostawieniu Palestyńczyków na łaskę losu.

Pod koniec lutego Sąd Najwyższy Izraela zawiesił czasowo te restrykcje i 37 zagranicznych organizacji humanitarnych nadal może nieść pomoc, jednak ich przedstawiciele podkreślają, że rząd premiera Binjamina Netanjahu ma jeszcze wiele możliwości, aby uniemożliwić im pracę.

Izrael dokręca śrubę w Strefie Gazy

Pierwotnie 1 marca był ostatecznym terminem, jaki władze Izraela dały organizacjom pozarządowym na dostosowanie się do nowych izraelskich przepisów dotyczących rejestracji. Niewywiązanie się z tego obowiązku miało skutkować zaprzestaniem ich działalności i nakazem opuszczenia Strefy Gazy i Zachodniego Brzegu przez personel zagraniczny NGO. Przeciwko tym restrykcjom 17 organizacji pozarządowych złożyło petycję do Sądu Najwyższego, który tymczasowo zawiesił decyzję izraelskich władz. Pod koniec grudnia rząd dał organizacjom międzynarodowym 60 dni na dostarczenie szczegółowej listy pracowników, a także danych dotyczących finansowania. Według Izraela miało to na celu umożliwienie legalnej pracy humanitarnej, a jednocześnie zapobieganie wykorzystywaniu struktur humanitarnych do działań wrogich i terroryzmu. W praktyce nowe restrykcyjne wymogi rejestracyjne, wykorzystywane były jako pretekst do utrudniania pomocy.

Oddech nadziei

„Dzisiaj Sąd Najwyższy dał mieszkańcom Gazy i Zachodniego Brzegu trochę oddechu. Organizacje humanitarne, które pracują dzień i noc, aby choć częściowo złagodzić zniszczenia, jakie Izrael codziennie zadaje na terytoriach pod swoją okupacją, nie będą na razie zmuszone do opuszczenia tych terenów” – podkreślili Alva Kolan i Yotam Ben Hillel, izraelscy prawnicy, którzy zajmowali się petycją 17 organizacji złożoną w Sądzie Najwyższym. Wskazali zarazem, że „prawdziwy przełom nastąpi, gdy Izrael uzna swoje zobowiązania wynikające z prawa międzynarodowego, pozwoli organizacjom działać i świadczyć pomoc, tak jak robią to w pozostałych częściach świata, i przestanie traktować je jak wrogów”.

Ponad 580 zabitych pracowników humanitarnych

Argumenty prawne, które doprowadziły do tymczasowego zawieszenia restrykcji, zarzucają rządowi Netanjahu strategiczne ignorowanie wniosków organizacji pozarządowych o wyjaśnienia, podkreślają, że rozpowszechnianie danych dotyczących personelu naruszałoby prawo europejskie i międzynarodowe oraz że władza wykonawcza nie ma uprawnień do interweniowania na terytoriach powierzonych Autonomii Palestyńskiej na mocy porozumień z Oslo. Prawnicy powołali się też na Konwencję Genewską, która nakłada na siły okupacyjne obowiązek nieutrudniania działań humanitarnych.

W petycji organizacje pozarządowe deklarują, że wydały ponad 500 milionów dolarów na żywność, wodę i opiekę zdrowotną. Według Biura Narodów Zjednoczonych ds. Koordynacji Pomocy Humanitarnej (OCHA), w okresie od 7 października 2023 r. do „zawieszenia broni” 10 października 2025 r., Izrael zabił ponad 580 pracowników humanitarnych. Palestyńska agencja ONZ do spraw uchodźców, UNRWA, stwierdziła, że „zdecydowana większość” jej pracowników, którzy zginęli, została zabita przez siły izraelskie.

Ogrom potrzeb i potrzeba świadków

Mimo że „rozejm” w Strefie Gazy przyniósł pewną poprawę, to sytuacja pod względem potrzeb trudna jest do opisania. „Myślę tylko o działaniach, które nadzorowałem: 1500 pacjentów dziennie plus oddział z 40 łóżkami do zaawansowanej opieki nad rannymi, którzy pozostaliby bez pomocy, gdyby operacje zostały przerwane” – podkreśla Roberto Scaini z organizacji Lekarze bez Granic. Pomimo planu pokojowego zainicjowanego przez Stany Zjednoczone władze izraelskie nadal znacznie ograniczają, a nawet odmawiają ludziom w Strefie Gazy dostępu do wody, schronienia i opieki medycznej. Warunki życia są utrzymywane na upokarzającym poziomie, a przemoc nadal codziennie zabija i rani Palestyńczyków. W ostatnich tygodniach znacznie zmniejszyła się pomoc humanitarna docierająca do Strefy Gazy. Na Zachodnim Brzegu potrzeby medyczne i humanitarne nadal rosną w obliczu alarmującego wzrostu przemocy, przymusowych wysiedleń, zbrojnych ataków osadników, wyburzeń domów, rozbudowy osiedli i utrudnień w dostępie do opieki zdrowotnej.

Jest też drugi aspekt obecności NGO w Strefie Gazy. Jak podkreśla Christopher Lockyear, sekretarz generalny Lekarzy bez Granic „w sytuacji, gdy dziennikarze międzynarodowi mają zakaz wstępu, a dziennikarze palestyńscy są regularnie zabijani, dalsze ograniczanie dostępu organizacjom pozarządowym grozi wyeliminowaniem kolejnej grupy świadków trwającej przemocy i jej trwałego wpływu na ludzi”.