Jak tworzyć środowisko przyjazne dzieciom? Forum społeczno-pastoralne w Katowicach

O kryzysie demograficznym, kondycji małżeństwa i rodziny, odpowiedzialności za wychowanie najmłodszego pokolenia oraz miejscu dzieci w życiu Kościoła rozmawiali uczestnicy forum społeczno-pastoralnego „Środowisko przyjazne dziecku”, które 13 i 14 listopada odbyło się na Wydziale Teologicznym Uniwersytetu Śląskiego w Katowicach.

Pierwszy dzień forum miał charakter naukowy. Przedstawiciele różnych dziedzin wiedzy podejmowali refleksję nad tym, jak tworzyć społeczeństwo, w którym dzieci są oczekiwane, chronione i otoczone troską, a rodzicielstwo znajduje odpowiednie wsparcie. Abp Andrzej Przybylski, metropolita katowicki, zwrócił uwagę, że podstawowym środowiskiem rozwoju dziecka pozostaje rodzina. Inne instytucje i wspólnoty mogą ją wspierać, ale nie są w stanie zastąpić jej zasadniczej roli w wychowaniu.

Wśród podejmowanych zagadnień znalazła się sytuacja demograficzna Polski. Bartosz Marczuk z Instytutu Sobieskiego przedstawił propozycje przeciwdziałania kryzysowi demograficznemu, wskazując, że decyzje o posiadaniu dzieci zależą nie tylko od warunków materialnych, ale również od aspiracji rodzicielskich, relacji społecznych, kultury i poczucia bezpieczeństwa. O współczesnych wyzwaniach rodzicielstwa, między innymi w kulturze nadmiaru, mówiła dr Paulina Puszcz. Dr Aleksandra Kłos-Skrzypczak, prof. Uniwersytetu Śląskiego, zaprezentowała natomiast wstępne wyniki badań dotyczących planów prokreacyjnych osób w wieku od 18 do 35 lat.

Pierwszy dzień sympozjum zakończyła sesja poświęcona małżeństwu i rodzinie jako fundamentom społeczeństwa przyjaznego dziecku. Rafał Dorosiński z Instytutu na rzecz Kultury Prawnej Ordo Iuris zwrócił uwagę na znaczenie trwałości małżeństwa, obecności matki i ojca oraz więzi rodzinnych dla rozwoju dzieci. Przedstawił małżeństwo jako instytucję chroniącą dobro najmłodszych, wskazując na znaczenie monogamii, komplementarności i trwałości związku. „Jeśli chcemy budować społeczeństwo przychylne dziecku, musimy odbudować społeczeństwo przychylne małżeństwu” – podkreślił.

O wyzwaniach demograficznych i postawach młodego pokolenia mówił dr Szymon Grzelak z Instytutu Profilaktyki Zintegrowanej. Przywołał wyniki badań wskazujące na spadek deklarowanej przez nastolatków liczby wymarzonych dzieci. W latach 2014-2016 wynosiła ona średnio 2,1, natomiast po 2020 roku spadła do 1,6. Prelegent zauważył, że uznawanie rodziny za ważną wartość nie musi automatycznie oznaczać gotowości do jej założenia. Wskazał na potrzebę rozmowy z młodymi o ich aspiracjach, pokazywania dobrych przykładów życia małżeńskiego oraz wychowywania do odpowiedzialności i służby drugiemu człowiekowi.

Z kolei dr hab. Mieczysław Guzewicz zwrócił uwagę na potrzebę szerszego wykorzystania nauczania św. Jana Pawła II o małżeństwie i rodzinie, szczególnie teologii ciała. Dziedzictwo papieskiego nauczania powinno znaleźć bardziej konkretne przełożenie na programy duszpasterskie i edukacyjne. „Mamy bronić małżeństwa i rodziny. Ale jak bronić, jeśli nie rozpoznajemy zagrożenia?” powiedział.

Drugi dzień forum przebiegał pod hasłem „Pozwólcie dzieciom przychodzić do Mnie”. Słowo wprowadzające wygłosił bp Adam Wodarczyk, który zwrócił uwagę na potrzebę dostrzegania podmiotowości dzieci w życiu Kościoła. „Często pojawia się określenie, że dzieci i młodzi są przyszłością Kościoła. Ja powiem, że są jego teraźniejszością, bo dzieci są dziećmi właśnie teraz” – podkreślił. Najmłodsi nie są jedynie odbiorcami działań duszpasterskich, ale również mają wiele do zaoferowania wspólnocie. Ich ufność i sposób przeżywania wiary mogą być dla dorosłych inspiracją do ponownego odkrywania bliskości Boga.

O miejscu dziecka w rodzinie mówił dr hab. Marek Wójtowicz, prof. UŚ. Odwołując się do badań i doświadczeń rodzin, wskazał na obawy, które wpływają na decyzje o rezygnacji z rodzicielstwa. Wśród nich wymienił: pragnienie zachowania komfortu i swobody, lęk przed ograniczeniem możliwości samorealizacji oraz obawy ekonomiczne. Rodzicielstwo wiąże się z wysiłkiem, odpowiedzialnością i koniecznością rezygnacji z części dotychczasowych przyzwyczajeń, ale jest również doświadczeniem, którego nie można zastąpić innymi formami realizacji życiowych planów.

Podkreślił, że dziecko nie powinno być postrzegane w kategoriach ekonomicznego rachunku ani jako przeszkoda w rozwoju dorosłych. Przeciwnie, rodzicielstwo może stać się szkołą dojrzałości, miłości i odpowiedzialności. Dziecko nie jest zagrożeniem dla małżeństwa, ale może pomóc mu rozkwitnąć, stawiając przed małżonkami nowe zadania.

Kolejne wystąpienia dotyczyły obecności dzieci we wspólnocie parafialnej i sposobów towarzyszenia im w rozwoju duchowym. O miejscu najmłodszych w życiu parafii mówił ks. dr Marek Studenski, wikariusz generalny diecezji bielsko-żywieckiej. Z kolei s. Paulina Łuba SCB podjęła temat obecności dzieci w małych grupach oraz możliwości wspierania ich rozwoju i zaangażowania we wspólnotę.

Forum „Środowisko przyjazne dziecku” zorganizowane przez archidiecezję katowicką i Wydział Teologiczny UŚ, wpisało się w przeżywany w archidiecezji Rok Dzieci.