Japoński rzeźbiarz, kontynuator Gaudiego: odnalazłem Boga w kamieniu Sagrada Família

Od 1978 roku japoński artysta Etsuro Sotoo pracuje na „świętym” placu budowy bazyliki Gaudiego w Barcelonie, która stała się miejscem jego nawrócenia. To właśnie on ozdobił wieżę Jezusa Chrystusa, którą dziś wieczorem zainauguruje Leon XIV. „Ta budowla jest dla mnie modlitwą, która uszlachetnia ludzkiego ducha” – podkreśla kontynuator dzieła Gaudiego.

„Wiem, że w Sagrada Família zawsze znajdę dom, powód, by iść naprzód, cel, który wypełnia moje serce” – podkreśla Etsuro Sotoo. Ten pochodzący z Kioto artysta od prawie pół wieku uczynił plac budowy bazyliki w sercu Barcelony sensem swojego życia. Przede wszystkim dlatego, że to miejsce zmieniło jego życie. 

Wejście w świat wiary „architekta Boga”

Był rok 1978, kiedy on, młody profesor sztuki, który właśnie przybył do Hiszpanii z Japonii, został olśniony rusztowaniami, które pozwalały domyślać się wizjonerskiego projektu Antonio Gaudiego i przekonały go do pozostania w katalońskim mieście, aby poświęcić się realizacji marzenia „architekta Boga”, zmarłego w 1926 roku. „Sagrada Família była jedynym miejscem na świecie, w którym czułem, że mogę znaleźć to, czego szukałem” – opowiada 73-letni artysta w wywiadzie dla dziennika „Avvenire”. „Gaudí był jedyną osobą, która zadawała sobie te same pytania, co ja. Z tą różnicą, że on znalazł odpowiedzi przede mną. Kiedy to zrozumiałem, powiedziałem sobie, że kontynuowanie jego dzieła naprawdę będzie tego warte”.

Również dlatego, że ten „sakralny monument”, który wciąż pozostaje niedokończony, był punktem zwrotnym w jego spotkaniu z Ewangelią. I w jego nawróceniu. „Zawsze twierdziłem: »Jeśli chcesz stworzyć wielkie dzieło, musisz być tam, gdzie jest mistrz. W przeciwnym razie nie możesz zobaczyć tego, co on widzi«. Bycie tam, gdzie był Gaudí, oznaczało również wejście w świat wiary” – mówi Etsuro Sotoo. Idąc za tą myślą, odnalazł Boga w kamieniu, który rzeźbił dla Sagrada Família. „Goethe powtarzał: »Jeśli naprawdę zrozumie się kulturę i sztukę, dotrze się do Boga«. Piękno bez ducha nie jest sztuką” – dodaje japoński rzeźbiarz.

Artysta doceniony Nagrodą Ratzingera

Ponad pięćset rzeźb w tej ogromnej świątyni nosi jego podpis i charakterystyczny styl. „Liczy się to, że każdą z nich wykonałem z taką samą uwagą, takim samym oddaniem i takim samym zaangażowaniem” – mówi główny rzeźbiarz bazyliki. „W kamieniu odkryłem również siebie. Bo, jak uczy sam Gaudí, to właśnie Sagrada Família ukształtowała Gaudíego”. Ręka japońskiego rzeźbiarza widoczna jest nawet w wieży Jezusa Chrystusa, głównej iglicy, która dzięki swojej wysokości 172,5 metra przekształciła arcydzieło Gaudiego w najwyższy budynek sakralny na świecie. Wieża, otoczona wieżami czterech Ewangelistów i Matki Bożej, zostanie dziś zainaugurowana przez Leona XIV, po uroczystej Mszy świętej. „Obecność papieża – mówi artysta – świadczy o głębokiej więzi między Sagrada Família a Stolicą Apostolską”. Rzeźbiarz jest również związany Benedyktem XVI, który w 2010 roku dokonał poświęcenia bazyliki. Fundacja nosząca imię niemieckiego papieża przyznała Etsuro Sotoo Nagrodę Ratzingera 2024. 

Kontynuator zamysłu Gaudiego

Na dzień wizyty w tym miejscu Leona XIV nieprzypadkowo wybrał 10 czerwca, tego dnia przypada stulecie śmierci Gaudiego, którego grób znajduje się w krypcie kościoła, gdzie będzie się modlił papież. „Uważam go za postać rewolucyjną w historii ludzkości, ponieważ w potężny sposób połączył naukę i duchowość. Jego podejście wykracza daleko poza architekturę. Reprezentuje sposób myślenia i życia, który uważam za niezbędny dla przyszłości ludzkości” – tak o „architekcie Boga” mówi japoński artysta.

Przypomina, że niektórzy widzą w Gaudim świętego, trwa jego proces beatyfikacyjny. Pytany o to, jak możliwe jest ukończenie tego monumentalnego arcydzieła Gaudiego bez Gaudiego, odpowiada: „To fundamentalny aspekt jego dziedzictwa. Nikt nie może naprawdę kontynuować intuicji geniusza wyłącznie poprzez własne ego lub naśladownictwo. Jego wielkość polega na tym, że nauczył nas patrzeć poza to, co sam stworzył. Ujawnił źródło swojej inspiracji, aby przyszłe pokolenia mogły rozwijać jego zamysł”. Etsuro Sotoo dodaje, że kontynuuję pracę, której Gaudí ani sobie do końca nie wyobraził sobie, ani jej nie zaprojektował. „Wyzwaniem jest – mówi rzeźbiarz – wymyślanie kolejnych symboli”. 

Czy świat potrzebuje dziś katedr?

Dzięki swojemu nowatorskiemu stylowi Sagrada Família przyciąga co roku pięć milionów osób, mimo trwających nieustannie prac. Czy to wciąż czas katedr? „Być może dzisiaj – mówi Etsuro Sotoo – stadion piłkarski jest katedrą par excellence. Jednak tym, co najbardziej niepokoi współczesnego człowieka, jest zrozumienie, co stanie się ze światem i tymi, którzy go zamieszkują. A miejscem, w którym te pytania naprawdę mają swoje miejsce, pozostaje zawsze przestrzeń kultu i modlitwy”.

Otwartym pozostaje wciąż pytanie, kiedy Sagrada Família będzie można uznać za ukończoną. „Bazylika – mówi kontynuator Gaudiego – ma służyć człowiekowi i prowadzić go do Boga. Dzień, w którym ludzkość osiągnie doskonałość, będzie dniem, w którym Sagrada Família zostanie ukończona”.