Kard. Grzegorz Ryś do liderów ruchów katolickich: bez prawdziwej wspólnoty nasze sieci pozostaną puste

– Nie chodzi o to, żebyśmy sprawnie działali, ale żebyśmy byli prawdziwą wspólnotą, rzeczywistym ciałem. Dopóki nie będziemy taką wspólnotą, nasze sieci pozostaną puste. Będzie nam się wydawało, że wszystko robimy dobrze, a mimo to nie będziemy widzieć owoców naszej pracy – powiedział kard. Grzegorz Ryś podczas Forum Ruchów Katolickich, które odbyło się w parafii św. Brata Alberta w Krakowie na osiedlu Dywizjonu 303.

Na początku spotkania ks. Mariusz Susek, przewodniczący Rady Ruchów, Stowarzyszeń i Organizacji Katolickich, powitał kardynała oraz przedstawicieli wspólnot. Zaznaczył, że spotkanie jest wyrazem troski i odpowiedzialności za Kościół oraz okazją do dzielenia się doświadczeniem synodalności.

Rozpoczynając konferencję, kard. Grzegorz Ryś wyjaśnił, że jego wystąpienie będzie komentarzem do trzeciego rozdziału dokumentu końcowego Synodu o synodalności, poświęconego reformie procesów. Zauważył, że jest to część bardzo konkretna, ale jej podtytuł może prowadzić do błędnego rozumienia synodalności. Przypomniał, że każdy rozdział dokumentu synodalnego rozpoczyna się fragmentem Pisma Świętego, który stanowi podstawę dalszej refleksji.

Metropolita krakowski przywołał fragment 21. rozdziału Ewangelii według św. Jana, opisujący spotkanie zmartwychwstałego Jezusa z uczniami. Apostołowie, którzy przez całą noc bezskutecznie łowili ryby, na polecenie Jezusa ponownie zarzucili sieci. – Celem jest ciągle połów. Celem jest misja. Celem jest ewangelizacja – podkreślił kardynał, wyjaśniając, że synodalność nie służy sporom o władzę, lecz ma prowadzić Kościół do skutecznego głoszenia Ewangelii.

Zwrócił uwagę na doświadczenie bezowocności, które stało się udziałem apostołów, chociaż byli zawodowymi rybakami i doskonale znali swoją pracę. Wskazał, że słowa Jezusa o zarzuceniu sieci po prawej stronie łodzi można rozumieć również jako wezwanie do łowienia po stronie właściwej. – To znaczy, być może jest tak, że ta strona łodzi, po której do tej pory łowiliśmy, była stroną niewłaściwą. Źle łowiliśmy – zauważył.

Kardynał odniósł tę sytuację do współczesnego Kościoła. Wspomniał o spadku liczby seminarzystów, braku kandydatów do święceń kapłańskich oraz malejącej liczbie wiernych w kościołach. – Wszystko robimy dobrze. Staramy się, pracujemy. Znamy się na tym – powiedział, wskazując na podobieństwo między doświadczeniem apostołów a sytuacją Kościoła.

Zaznaczył, że przyczyną bezowocności może być nieskuteczność metod, które jeszcze kilkanaście lat temu przynosiły dobre rezultaty. Wskazał jednak również na możliwość istnienia bardziej fundamentalnej przeszkody, która uniemożliwia owocowanie misji.

Następnie powrócił do ewangelicznego obrazu sieci, która mimo wielkiej liczby i różnorodności złowionych ryb nie rozerwała się. Zauważył, że ten szczegół był przedmiotem szczególnej refleksji ojców synodalnych. – To jest dar Boży. To jest właśnie działanie Ducha Świętego, że ta sieć się nie rozrywa – podkreślił.

Metropolita krakowski wyjaśnił, że skuteczność ewangelizacji nie zależy przede wszystkim od narzędzi duszpasterskich, ale od stanu kościelnej wspólnoty. Przypomniał refleksję Synodu o nowej ewangelizacji, zgodnie z którą ewangelizacja jest najpierw kwestią eklezjologiczną. Oznacza to, że ewangelizuje cały Kościół, a owoce głoszenia Ewangelii zależą od tego, jakim jest Kościołem. – Musimy się przyjrzeć temu, jakim jesteśmy Kościołem, co w nim należy zmienić, żeby wreszcie ewangelizacja mogła być skuteczna – powiedział.

W tym kontekście kardynał przeszedł do dokumentu synodalnego. Zwrócił uwagę na niebezpieczeństwo utożsamiania rozeznawania z indywidualnymi przekonaniami i osobistymi doświadczeniami. Wskazał, że powoływanie się wyłącznie na własne rozeznanie może prowadzić do przekonania o posiadaniu szczególnej wiedzy pochodzącej od Boga, której nie mają inni.

Podkreślił, że w Kościele powinno występować tylko wspólnotowe rozeznanie. – Gdzie jest Kościół, który z tobą mógłby pracować? Gdzie jest ta wspólnota, w której to rozeznanie się dokonało? Gdzie? Gdzie ty przynależysz? Jaki Kościół tworzysz? Z jakim Kościołem rozeznajesz w Duchu Świętym? – zapytał. – To wspólnotowe rozeznanie nie polega na tym, że ja mam swój pomysł i go przeforsuję, tylko że mamy wspólnie to samo pytanie i próbujemy słuchać Pana Boga, co nam na ten temat powie – dodał.

Przywołał doświadczenie prac synodalnych i spotkanie europejskich delegatów przed pierwszą sesją synodu. Opowiedział o prośbie jednego z biskupów greckokatolickich, aby przedstawiciele tego Kościoła mogli zasiąść przy jednym stole i w ten sposób skuteczniej przedstawić swoje stanowisko. Kard. Mario Grech nie zgodził się na takie rozwiązanie, wyjaśniając, że uczestnicy przyjeżdżają na synod przede wszystkim po to, by słuchać, a nie forsować własne przekonania. – Głos każdego ma być słyszalny. Przede wszystkim ty musisz słuchać głosu każdego. Wtedy jest szansa na rozeznanie – podkreślił metropolita krakowski.

Następnie wskazał na drugi fundamentalny warunek rozeznawania, którym jest odniesienie do słowa Bożego. Wyjaśnił, że nie wystarczy dzielić się własnymi przemyśleniami, przeżyciami i doświadczeniami bez odwołania do Bożego słowa. W tym kontekście zwrócił uwagę na praktykę lectio divina. – Lectio divina różni się od wszystkich innych sposobów czytania Pisma Świętego tym, że to nie my czytamy słowo, tylko słowo czyta nas – powiedział kardynał.

Zaznaczył również, że konieczna jest umiejętność właściwej interpretacji Pisma Świętego, aby nie szukać w nim potwierdzenia wcześniej przyjętych przekonań. – Wychodzisz od Pisma. Pismo ci podpowiada. Pismo cię czyta. Pismo wskazuje kierunki – podkreślił.

– Jesteśmy na misji w rozeznawaniu wspólnym w oparciu o Słowo. Tylko wtedy mamy pewność jakąś moralną, że to, co będziemy robić, to są czyny Boże, a nie czyny dla Boga – podkreślił kardynał. Wyjaśnił, że pierwsze są działaniami podejmowanymi przez samego Boga, do których zaprasza On człowieka. Drugie natomiast mogą być wyłącznie ludzkimi pomysłami realizowanymi w przekonaniu, że służą Bogu. Zauważył, że historia Kościoła zna sytuacje, w których konieczne było przepraszanie za działania podejmowane w imię Boga. Dlatego podkreślił potrzebę wspólnotowego rozeznawania opartego na słowie Bożym.

Przechodząc do kolejnego zagadnienia, metropolita krakowski przypomniał, że Kościół jest ciałem złożonym z różnorodnych członków. Wskazał, że każdy z nich ma odpowiedzialność, której nie można go pozbawiać. Przywołał pisma św. Bernarda skierowane do papieża Eugeniusza III, w których święty przestrzegał przed takim rozumieniem wspólnoty, w którym tylko jedna osoba myśli i podejmuje decyzje, a pozostali wykonują polecenia.

– Jesteśmy różnorodni, jesteśmy różnymi członkami w jednym ciele. Choćby dlatego to rozeznawanie powinno być wspólnotowe. Wyrazem takiego rozumienia Kościoła jest taka zasada, którą na synodzie przywoływano wielokrotnie. Ona jest zapisana w dokumencie. To jest takie potrójne „nic bez”. Nic bez biskupa, nic bez rady prezbiterów i nic bez zgody całego ludu – powiedział kardynał i wyjaśnił, że Kościół pozostaje hierarchiczny, ale sprawowanie odpowiedzialności wymaga słuchania całej wspólnoty. Zaznaczył, że zasadę tę można odnieść również do ruchów i stowarzyszeń katolickich.

Następnie kardynał omówił rozróżnienie między dochodzeniem do decyzji, a jej podejmowaniem. Wskazał, że w pierwszym etapie powinni uczestniczyć wszyscy członkowie wspólnoty, natomiast odpowiedzialność za ostateczną decyzję należy do osoby, która sprawuje władzę. Wyjaśnił, że na poziomie całego Kościoła jest nią papież, w diecezji biskup, a w parafii proboszcz.

– Staram się bardzo uważnie was słuchać, ale decyzje są moje. Staram się, żeby w procesie słuchania nikt nie został wyłączony – powiedział metropolita krakowski, odnosząc się do swojej odpowiedzialności za archidiecezję. Zaznaczył, że również w parafii rada ekonomiczna nie może zastępować proboszcza w podejmowaniu decyzji, ponieważ to on ponosi za nie odpowiedzialność.

Kardynał zwrócił następnie uwagę, że decyzja osoby odpowiedzialnej może różnić się od stanowiska wypracowanego przez większość wspólnoty. Zaznaczył, że osoba sprawująca władzę powinna wyjaśnić jej swoje motywy. – Wspólnota ma prawo wiedzieć dlaczego. To jest takie minimum uczciwego traktowania siebie – podkreślił.

Wskazał, że warunkiem takiego sposobu działania jest wzajemne zaufanie między osobami uczestniczącymi w rozeznawaniu a tymi, które podejmują decyzje. Wyjaśnił, że zaufanie to oznacza poważne traktowanie siebie nawzajem i wyraża się w trzech postawach opisanych w dokumencie synodalnym: przejrzystości, odpowiedzialności rozumianej również jako sprawozdawczość oraz ewaluacji.

Odnosząc się do przejrzystości, zaznaczył, że osoby odpowiedzialne za wspólnotę nie powinny ukrywać informacji dotyczących podejmowanych działań, również finansowych. Z kolei odpowiedzialność oznacza gotowość do przedstawienia wspólnocie uzasadnienia własnych decyzji i zdania sprawy z ich realizacji. Kardynał podkreślił, że ma ona charakter dwustronny – podobnie jak biskup może domagać się sprawozdania od kapłanów, tak oni mają prawo pytać go o podejmowane działania.

Trzecim elementem jest ewaluacja, czyli wspólna ocena realizowanych przedsięwzięć. Metropolita krakowski wskazał na potrzebę powracania po określonym czasie do przyjętych programów i sprawdzania, czy przynoszą oczekiwane rezultaty, a jeśli nie, to z jakich powodów.

Następnie kard. Grzegorz Ryś przeszedł do ostatniego zagadnienia trzeciego rozdziału dokumentu synodalnego, dotyczącego organów uczestnictwa i reprezentacji we wspólnocie Kościoła. Zaznaczył, że synod nie proponuje tworzenia nowych struktur, ale zachęca do rzeczywistego wykorzystywania tych, które już istnieją.

Przypomniał, że parafialna rada ekonomiczna jest obowiązkowa na mocy prawa kanonicznego, natomiast dokument synodalny wskazuje również na potrzebę obowiązkowego funkcjonowania rad duszpasterskich. Podzielił się doświadczeniem z archidiecezji łódzkiej, gdzie podczas procesu synodalnego doprowadził do powstania rad duszpasterskich we wszystkich parafiach. Wyjaśnił, że to właśnie rady, a nie wyłącznie proboszczowie, miały prowadzić proces synodalny na poziomie parafialnym.

Metropolita krakowski zaznaczył, że zamierza sprawdzić, jak wygląda funkcjonowanie rad duszpasterskich w archidiecezji krakowskiej. Zwrócił jednak uwagę, że samo ich istnienie nie jest wystarczające. Istotne pozostają sposób wyłaniania członków oraz ich rzeczywista reprezentatywność.

Kardynał podkreślił, że podobne zasady dotyczą struktur funkcjonujących na poziomie diecezji, w tym rad ekonomicznych, duszpasterskich i kapłańskich. Zaznaczył, że znaczenie tych organów zależy przede wszystkim od tego, w jaki sposób funkcjonują.

Kard. Grzegorz Ryś wskazał na synod diecezjalny jako najpełniejszą formę spotkania Kościoła lokalnego z biskupem. Przypomniał, że dokument końcowy Synodu o synodalności proponuje organizowanie synodów diecezjalnych w regularnych odstępach, nawet co trzy do pięciu lat. Zauważył, że dla archidiecezji krakowskiej byłaby to znacząca zmiana, ponieważ ostatni synod, zwołany przez kard. Karola Wojtyłę w 1972 r., zakończył się w 1979 r.

Metropolita krakowski przypomniał jednak, że w historii Kościoła regularne zwoływanie synodów nie było niczym niezwykłym. Wyjaśnił, że częstsze spotkania pozwalałyby wspólnocie podejmować konkretne zagadnienia, wspólnie je rozeznawać i stopniowo pogłębiać refleksję nad życiem Kościoła.

Podsumowując konferencję, kard. Grzegorz Ryś zaznaczył, że wszystkie opisane w trzecim rozdziale postawy i struktury służą nie tyle sprawniejszemu zarządzaniu, ile budowaniu prawdziwej wspólnoty. – Nie chodzi o to, żebyśmy sprawnie działali, ale żebyśmy byli prawdziwą wspólnotą, rzeczywistym ciałem. Dopóki nie będziemy taką wspólnotą, nasze sieci pozostaną puste. Będzie nam się wydawało, że wszystko robimy dobrze, a mimo to nie będziemy widzieć owoców naszej pracy – podkreślił kard. Grzegorz Ryś.

Wyraził przekonanie, że Duch Święty pokazuje Kościołowi, czego potrzebuje, aby jego misja przynosiła owoce. Przestrzegł jednocześnie przed indywidualizmem, w którym własne przekonania i pomysły stają się ważniejsze od wspólnego rozeznawania.

Po zakończeniu konferencji ks. Mariusz Susek podziękował metropolicie krakowskiemu za przedstawioną refleksję.

W dalszej części spotkania uczestnicy mieli możliwość zadawania pytań kard. Grzegorzowi Rysiowi. W czasie dyskusji uczestnicy poruszyli kwestię znaczenia struktur kościelnych oraz ich roli w ewangelizacji. – Kościół jest hierarchiczny i jednocześnie jest kolegialny, i jednocześnie jest synodalny – podkreślił kard. Grzegorz Ryś, wyjaśniając, że te trzy cechy wzajemnie się uzupełniają. Zaznaczył, że celem synodalności nie jest spór o podział władzy.

Odpowiadając na pytanie dotyczące przywództwa we wspólnotach, metropolita krakowski wskazał na odpowiedzialność liderów za formowanie i posyłanie ludzi. – A jak są posłani, to nie będą robić wszystkiego po mojej myśli – zauważył, przestrzegając przed traktowaniem członków wspólnot wyłącznie jako wykonawców poleceń.

Kolejnym zagadnieniem była rola Wydziału Duszpasterstwa Młodzieży we wspieraniu działalności poszczególnych ruchów. – To nie jest struktura władzy, tylko struktura pomocniczości – wyjaśnił kardynał, wskazując, że zadaniem wydziału jest zapewnianie wspólnotom pomocy, której same nie są w stanie sobie zorganizować. – Oaza musi zostać oazą. KSM musi zostać KSM – zaznaczył, podkreślając konieczność zachowania odrębnych charyzmatów.

W dalszej części rozmowy podjęto temat współpracy między wspólnotami i wzajemnego poznawania ich działalności. Kardynał wskazał na znaczenie wspólnych spotkań, w tym Dnia Wspólnoty Krakowskiego Kościoła, które pozwalają nie tylko wymieniać informacje, ale przede wszystkim razem się modlić i wyznawać wiarę.

Przedstawicielka Domowego Kościoła zwróciła uwagę na potrzebę większej współpracy między ruchami, możliwości przedstawiania swojego charyzmatu młodym ludziom oraz trudności w relacjach z niektórymi duszpasterzami. Kard. Grzegorz Ryś wskazał na możliwość stworzenia w Krakowie diecezjalnej struktury CHARIS, służącej jedności i współpracy wspólnot związanych z odnową charyzmatyczną. – Żeby wspólnoty się znały, spotykały, wiedziały o sobie, wiedziały o swoich inicjatywach – wyjaśnił.

Metropolita krakowski wspomniał również o przygotowaniach do spotkania młodych, w które zaangażowało się 61 wspólnot młodzieżowych. Zapowiedział targi wspólnot oraz katalog prezentujący ich charyzmaty i działalność. Zaznaczył, że celem tych inicjatyw jest pokazanie różnorodności Kościoła i ułatwienie młodym ludziom odnalezienia właściwej dla siebie wspólnoty.

Kolejne pytanie dotyczyło osiągania konsensusu podczas wspólnotowego rozeznawania. Kardynał wyjaśnił, że rozmowa w Duchu Świętym może zakończyć się zgodą, stwierdzeniem rozbieżności albo uznaniem, że na dany moment brakuje wiedzy potrzebnej do podjęcia rozstrzygnięcia.

Następnie jedna z uczestniczek nawiązała do obrazu ewangelicznej sieci, która mimo wielkiej liczby różnorodnych ryb nie rozerwała się. – Różnorodność jest błogosławieństwem w Kościele. Nie jednolitość, tylko różnorodność – podkreślił kard. Grzegorz Ryś, zaznaczając, że jedność nie wymaga jednakowych form działania i przeżywania wiary. – Jest przestrzeń, gdzie się spotykamy, jest przestrzeń, w której się kompletnie nie spotykamy. Jesteśmy w jednym Kościele. Trzeba się nawzajem uszanować – podkreślił, przypominając zasadę jedności w sprawach zasadniczych, różnorodności w drugorzędnych i miłości we wszystkich.

Na zakończenie metropolita krakowski opowiedział o kazaniu bp. Józefa Guzdka, który podczas spotkania z dziećmi stopniowo obcinał papierowemu orłowi dziób, skrzydła i szpony, upodabniając go do kury. W ten sposób zobrazował niebezpieczeństwo pozbawiania innych ich odrębności i sprowadzania wszystkich do jednego wzorca.