Kard. Parolin: pokusa totalitaryzmu nie zniknęła wraz z upadkiem dawnych reżimów

Historyczne reżimy totalitarne, takie jak nazizm, komunizm i faszyzm, zostały pokonane, ale nie zniknęła pokusa podporządkowania człowieka ideologii – powiedział kard. Pietro Parolin, sekretarz stanu Stolicy Apostolskiej. W środę na Papieskim Uniwersytecie Gregoriańskim w Rzymie otworzył on międzynarodową konferencję poświęconą stosunkom Stolicy Apostolskiej z systemami totalitarnymi w XX wieku.

Pokusa „bycia jak Bóg”

Kard. Parolin zwrócił uwagę, że nadal istnieją ludzie, którzy chcą „kontrolować sposób życia i myślenia ludzkości” oraz narzucać jej swoje przekonania ideologiczne. Jak podkreślił, źródłem tego zjawiska jest ludzka pokusa, aby „być jak Bóg”.

Nawiązując do encykliki Leona XIV „Magnifica humanitas”, najbliższy współpracownik Ojca Świętego przypomniał, że wolność i demokracja wymagają nie tylko odpowiednich zasad i procedur, lecz także szacunku dla prawdy oraz troski o dobro ludzi i wspólnot.

Konferencja zatytułowana „Stolica Apostolska w obliczu systemów totalitarnych w XX wieku. Nowe spojrzenia i perspektywy badawcze” została zorganizowana przez Papieski Uniwersytet Gregoriański i Papieski Komitet Nauk Historycznych. Obrady zakończą się 29 października.

Od porozumienia do sprzeciwu

Sekretarz stanu przedstawił politykę Stolicy Apostolskiej wobec totalitaryzmów, począwszy od pontyfikatu Piusa XI. Papież ten początkowo próbował chronić katolików poprzez porozumienia z władzami Związku Sowieckiego, faszystowskich Włoch i nazistowskich Niemiec. Wobec narastających prześladowań w marcu 1937 r. ogłosił encykliki potępiające narodowy socjalizm i komunizm, a także antykatolicką politykę władz Meksyku.

Pius XII kontynuował tę linię, podkreślając znaczenie prawa naturalnego, uniwersalnych norm moralnych i chrześcijańskich podstaw pokoju. W czasie II wojny światowej Stolica Apostolska prowadziła zakrojoną na szeroką skalę działalność pomocową na rzecz prześladowanych i potrzebujących, a zarazem przedstawiała wizję powojennego ładu opartego na solidarności międzynarodowej, godności człowieka i prawach narodów.

Po wojnie Pius XII podejmował próby porozumienia z państwami komunistycznymi, by poprawić sytuację katolików. Negocjacje nie przyniosły oczekiwanych rezultatów, a represje wobec Kościoła doprowadziły do zerwania dialogu. Stolica Apostolska wyrażała wówczas solidarność z prześladowanymi wspólnotami, określanymi jako „Kościół Milczenia”.

Ostpolitik i upadek komunizmu

Za pontyfikatów Jana XXIII i Pawła VI Stolica Apostolska rozwinęła politykę dialogu z krajami Europy Wschodniej, znaną jako Ostpolitik. Jej głównym celem było zapewnienie Kościołowi katolickiemu większej swobody działania, mimo utrzymywania się reżimów komunistycznych. Ważną rolę w tej strategii odegrał kard. Agostino Casaroli.

Kard. Parolin zaznaczył, że polityka ta wymagała trudnych decyzji, w tym ograniczenia publicznych protestów przeciw prześladowaniom, by nie pogarszać sytuacji wiernych. Jego zdaniem przyczyniła się jednak do zmniejszenia napięć międzynarodowych.

Jan Paweł II, przekonany o słabości systemów komunistycznych, wspierał mobilizację chrześcijańskich sumień oraz umacnianie tożsamości narodów Europy, zakorzenionej w chrześcijaństwie. Dążył nie tylko do upadku komunizmu, lecz także do odnowienia duchowej jedności kontynentu. Jak zauważył kard. Parolin, nadzieja papieża na ponowną chrystianizację Europy nie została jednak w pełni spełniona.