Kard. Ryś: podział chrześcijan jest jedną z największych przeszkód dla ewangelizacji Europy

Dialog ekumeniczny nie jest dziełem samych chrześcijan, lecz odpowiedzią na działanie Ducha Świętego i posłuszeństwem Jezusowi Chrystusowi – mówił kard. Grzegorz Ryś podczas konferencji „Ile Europ w Europie? Rola chrześcijan w procesie integracji europejskiej” w Krakowie. Metropolita krakowski, który współprzewodniczył pracom nad Kartą Ekumeniczną ze strony katolickiej, podkreślił, że podziały między chrześcijanami są jedną z największych przeszkód w realizacji ich wspólnej misji ewangelizacyjnej.

Kard. Ryś przypomniał, że Karta Ekumeniczna została podpisana 5 listopada 2025 r. w rzymskim kościele Tre Fontane, w miejscu tradycyjnie związanym ze śmiercią św. Pawła. Dokument jest wspólnym dziełem Konferencji Kościołów Europejskich (CEC) i Rady Konferencji Episkopatów Europy (CCEE). Kard. Ryś kierował pracami zespołu przygotowującego dokument ze strony katolickiej. – W tym miejscu pytałem samego siebie: czy oddałbym życie za ekumenię? To mocne pytanie – wspominał metropolita krakowski.

Kard. Ryś wskazał dwa zasadnicze motywy dialogu ekumenicznego. Pierwszym jest przekonanie, że ruch ekumeniczny nie jest dziełem człowieka, ale Ducha Świętego. – To jest pierwszy motyw: posłuszeństwo wobec Ducha Świętego – powiedział. Drugim jest posłuszeństwo Jezusowi Chrystusowi i misji powierzonej przez Niego uczniom: „Idźcie i czyńcie uczniami wszystkie narody, chrzcząc je i zachowując wszystko, co wam przykazałem”.

– Kościół nie ma innej misji niż ewangelizacja – podkreślił kard. Ryś. Jak zaznaczył, autorzy Karty Ekumenicznej nie chcieli stworzyć dokumentu dotyczącego wyłącznie kwestii społecznych. Europa jest wprawdzie kontynentem wielowyznaniowym i wieloreligijnym, ale jest również „kontynentem misyjnym”, a chrześcijanie są wezwani do podjęcia tej misji. – Nie ma większej przeszkody dla tej misji niż nasz podział – stwierdził.

Według kard. Rysia ekumenizm wymaga więc „nawrócenia się do dialogu”. Nie zawsze chodzi przy tym o rozstrzyganie różnic doktrynalnych. – Często nie chodzi o różnice doktrynalne, ale o zadawane sobie wzajemnie rany. Potrzebujemy wzajemnego przebaczenia. Ono też musi być elementem dialogu – powiedział.

Jako punkt wyjścia dialogu kard. Ryś wskazał wspólne wyznanie wiary. Szczególne znaczenie miała w tym kontekście 1700. rocznica Soboru Nicejskiego i wyznania wiary, którego tradycja doprowadziła do dzisiejszego Credo nicejsko-konstantynopolitańskiego. – To, co nas łączy, jest absolutnie większe od tego, co nas dzieli. A nawet nie „to”, ale „Ten” – powiedział, wskazując na Chrystusa.

Jak tłumaczył, objawienia nie można rozumieć jedynie jako zbioru doktryn. Ma ono charakter dynamiczny i oznacza spotkanie z Panem w Duchu Świętym; to doświadczenie jest większe niż wszystkie historyczne różnice, które powstały między chrześcijanami. Jeżeli chrześcijanie wchodzą w dialog ze świadomością tego, co ich łączy, mogą odkrywać, że stanowią jedno Ciało. – Kościół jest Ciałem – zaznaczył kard. Ryś. Dialog powinien zatem pomagać odkrywać wzajemną zależność chrześcijan. Przywołał w tym kontekście powtarzaną przez papieża Franciszka zasadę, że całość jest większa niż część i większa niż suma poszczególnych części.

Kard. Ryś wskazał następnie na dwa kierunki dialogu: ad intra, czyli wewnątrz wspólnoty chrześcijańskiej, oraz ad extra, obejmujący relacje chrześcijan ze światem i innymi religiami. W pierwszym przypadku chodzi przede wszystkim o odkrywanie obszarów, w których Duch Święty już teraz gromadzi chrześcijan różnych wyznań. – Ekumenizm nie jest definiowany jako wzajemna znajomość siebie. Poznawanie siebie to jeszcze nie ekumenizm – powiedział. Jego istotą jest natomiast „wymiana duchowych darów”, czyli darów Ducha Świętego. – Wierzę, że Duch Święty działa w Kościołach protestanckich, prawosławnym – działa także dla mnie – mówił kard. Ryś.

Jedną z dróg odkrywania tych darów jest wspólna lektura Pisma Świętego. Metropolita krakowski przypomniał, że w Polsce istnieje ekumeniczny przekład Biblii. Wskazał także na wspólną modlitwę i uwielbienie, dzięki któremu chrześcijanie mogą wzajemnie uczyć się różnych sposobów modlitwy. Nawiązując do krytycznych uwag dotyczących niektórych form modlitwy uwielbienia, kard. Ryś przywołał anegdotę z udziałem papieża Franciszka. Papież miał określać taką postawę mianem „kompleksu Mikal”, od imienia żony Dawida, która krytykowała jego sposób oddawania chwały Bogu. Według przekazu biblijnego Mikal pozostała bezdzietna.

Wskazał na możliwości liturgii jako przestrzeni dialogu. Zwrócił również uwagę na młodych chrześcijan. – Duch także powołuje młodych do szukania jedności. Są takie miejsca, gdzie młodzi są awangardą w ruchu ekumenicznym – zauważył.

Drugi kierunek – ad extra – oznacza wspólne zaangażowanie chrześcijan w rozmowę ze społeczeństwem europejskim. Wskazał na kilka obszarów, które powinny stać się przedmiotem wspólnego świadectwa i działania.

Pierwszym jest dialog chrześcijan z Europejczykami na temat praw i godności człowieka. Kolejnym – dialog chrześcijańsko-żydowski. Kard. Ryś zachęcił w tym kontekście do lektury watykańskiej noty „Droga Nadziei”, opublikowanej z okazji 60. rocznicy deklaracji „Nostra aetate” i podpisanej przez papieża Leona XIV oraz trzech prefektów dykasterii.

Wskazał również na potrzebę wspólnej refleksji nad pokojem i wojną oraz nad przypadkami wykorzystywania religii do uzasadniania przemocy. – Mam takie marzenie: jest książka napisana przez Jonathana Sachsa „Nie w imię Boga”. Mam nadzieję, że wydamy ją po polsku i zrobimy wokół tej książki poważną rozmowę – powiedział. Jak podkreślił, „przemoc w imię Boga jest bluźnierstwem”. Zauważył, że obecnie istnieją obszary konfliktów zbrojnych, w których religia jest wykorzystywana i wciągana w logikę wojny.

Wśród innych tematów wspólnego dialogu wymienił za Kartą Ekumeniczną ochronę stworzenia, migracje oraz sztuczną inteligencję.

W odniesieniu do AI kard. Ryś zwrócił uwagę, że podstawowe znaczenie ma pytanie o wizję człowieka. – O tym jest encyklika Leona XIV – powiedział. Jego zdaniem również dialog ekumeniczny powinien obejmować wspólną refleksję nad antropologią, czyli odpowiedzią na pytanie, kim jest człowiek i jaka jest jego godność w świecie szybko zmieniającym się pod wpływem nowych technologii.

W dniach 25-26 września 2026 roku w Krakowie odbywa się XXVI Międzynarodowa Konferencja z cyklu „Rola chrześcijan w procesie integracji europejskiej”, organizowana przez Grupę Europejskiej Partii Ludowej w Parlamencie Europejskim oraz Fundację im. bp. Tadeusza Pieronka. Patronatem konferencję objął kard. Grzegorz Ryś, metropolita krakowski.

Tegoroczna konferencja odbywa się pod hasłem „Ile Europ w Europie?”, poświęcona jest miejscu chrześcijaństwa w kształtowaniu europejskiej wspólnoty oraz wyzwaniom stojącym przed procesem integracji. W centrum dyskusji znajdują się m.in. pytania o europejską tożsamość, relację między różnorodnością a jednością oraz rolę wartości i dialogu w odpowiedzi na współczesne kryzysy społeczne i polityczne czy wyzwania technologiczne. W spotkaniu uczestniczą przedstawiciele Kościołów, środowisk chrześcijańskich, świata nauki i życia publicznego.

Idea krakowskich spotkań narodziła się w 2000 roku, w czasie, gdy Polska przygotowywała się do członkostwa w Unii Europejskiej. Przez 18 lat pracom Komitetu Organizacyjnego przewodniczył bp prof. Tadeusz Pieronek, a po jego śmierci kontynuację dzieła przejęła Fundacja jego imienia. Od 2021 roku konferencja odbywa się pod nazwą „Rola chrześcijan w procesie integracji europejskiej”, podkreślając jej otwarty, ekumeniczny charakter.