Karol Sobczyk: zanim człowiek usłyszy Ewangelię, „czyta” kulturę Kościoła

Kościół musi dziś zwrócić większą uwagę na kulturę swoich wspólnot, relacje i gościnność – przekonywał Karol Sobczyk, sekretarz Sekretariatu ds. Nowej Ewangelizacji Archidiecezji Krakowskiej. Podczas konferencji naukowej poprzedzającej XXVI Dzień Papieski mówił, że współczesny człowiek zanim usłyszy treść Ewangelii, „czyta” sposób, w jaki Kościół traktuje ludzi. Jego zdaniem szczególnym wyzwaniem jest dotarcie do młodego pokolenia, żyjącego w świecie mobilności, cyfrowych relacji, nadmiaru możliwości i samotności.

„To, co ludzie czytają, zanim usłyszą Ewangelię, czyli o tym, czego nie da się wygłosić” – tak zatytułował swoje wystąpienie Karol Sobczyk i rozpoczął od zwrócenia uwagi na skalę przemian społecznych, jakie zaszły w Polsce w ciągu ostatnich trzech dekad. Wskazywał m.in. na wzrost mobilności, urbanizację, rozwój internetu oraz coraz większe znaczenie międzynarodowych i wirtualnych sieci relacji. Jego zdaniem przemiany te osłabiły znaczenie więzi lokalnych. – Coraz rzadziej funkcjonujemy w obrębie własnego sąsiedztwa, bo samochód pozwolił nam wygodnie przenieść aktywności do innych dzielnic czy miast – mówił. Jak zauważył, relacje coraz częściej budowane są według zainteresowań, środowiska zawodowego czy obecności w internecie, a nie według miejsca zamieszkania.

W podobny sposób Sobczyk opisywał przemiany tożsamości. Dawniej była ona mocno związana z miejscem urodzenia, rodziną, parafią czy lokalną społecznością. Dziś – przekonywał – mobilność, migracje, globalizacja i internet sprawiają, że tożsamość staje się bardziej indywidualna i wybieralna. Człowiek może jednocześnie funkcjonować w wielu różnych środowiskach i przyjmować odmienne role.

Zdaniem mówcy współczesna kultura jest również kulturą natychmiastowości i niemal nieograniczonego wyboru. Dotyczy to pracy, miejsca zamieszkania, relacji, zainteresowań czy sposobu spędzania czasu. – Coraz trudniej jest nam podejmować decyzje „na lata” – zauważył. Jako przykład podał współczesny sposób korzystania z usług i ofert, w którym zamiast jednej możliwości często otrzymujemy dziesiątki alternatyw. W jego ocenie ma to także konsekwencje dla życia wspólnotowego – dawniej wspólnota była czymś, do czego się należało i co się współtworzyło. Obecnie coraz częściej może być traktowana jak oferta, z której korzysta się tak długo, jak długo odpowiada ona oczekiwaniom.

– Bycie częścią grupy, częścią społeczności stało się korzystaniem z oferty – mówił zauważając, że dopóki dostarcza wartości, emocji, wygody, rozwoju lub korzyści, jesteśmy; gdy społeczność przestaje spełniać oczekiwania, łatwo zmieniamy „dostawcę wspólnoty”. Zwrócił przy tym uwagę na paradoks cyfrowej komunikacji, gdzie człowiek może mieć ogromną liczbę kontaktów, a jednocześnie doświadczać braku głębokich relacji. – Ludzie są połączeni, ale nie zakorzenieni – stwierdził. Jego zdaniem cyfrowe środowisko sprzyja relacjom, które wymagają mniejszego zaangażowania i odpowiedzialności.

Karol Sobczyk przedstawił własną interpretację zmian w sposobie postrzegania Kościoła przez kolejne pokolenia: w przypadku osób urodzonych przed 1950 r. Kościół był przede wszystkim postrzegany jako święta i ważna instytucja, której autorytet opierał się na sacrum i przekazywaniu prawdy religijnej. Wiara była przy tym często naturalną częścią życia rodzinnego i społecznego. Natomiast w przypadku pokolenia powojennego, zwłaszcza części baby boomers i pokolenia X, większego znaczenia nabrała wizja Kościoła jako ruchu i misji. Sobczyk wskazywał na pragnienie odnowy Kościoła po Soborze Watykańskim II, większego otwarcia na świat oraz zaangażowania w ewangelizację, pomoc potrzebującym, kulturę czy działania na rzecz pokoju i sprawiedliwości.

W przypadku młodszych pokoleń, zwłaszcza millenialsów i pokolenia Z, za szczególnie istotny uznał natomiast wymiar kultury: „Dzisiaj Kościół to styl życia”. Jak zaznaczył, nie oznacza to, że sacrum czy misja przestały być elementami postrzegania Kościoła, ale że dla wielu młodych ludzi pierwszym doświadczeniem Kościoła jest jego sposób funkcjonowania. – Dziś ludzie w Kościele szukają stylu życia, wspólnoty, sensu i piękna, którego mogą doświadczyć tu i teraz – mówił. Wśród elementów, które mogą mieć znaczenie dla młodych, wymienił sposób budowania relacji, duchowość codzienności, piękno liturgii i muzyki, język oraz sposób traktowania człowieka.

Według Sobczyka współczesny człowiek najpierw doświadcza „klimatu” Kościoła, a dopiero później może zainteresować się jego nauczaniem czy misją. – Nie tyle co robicie, ale to jak robicie jest dla mnie istotne – podsumował, wskazując również na szczególną odpowiedzialność Kościoła w związku z kryzysem zaufania wywołanym m.in. przypadkami poważnych przestępstw. Jego zdaniem piękne deklaracje dotyczące misji Kościoła nie wystarczą, jeżeli nie znajdują potwierdzenia w sposobie traktowania ludzi.

Omawiając kwestię samotności młodego pokolenia, Sobczyk przywołał badania GWI z 2024 r., według których jedynie 15 proc. przedstawicieli pokolenia Z nie doświadczyło poczucia samotności w ciągu poprzednich 12 miesięcy. Samotność określił jako stan poczucia izolacji, braku wsparcia i bliskich przyjaciół. Na tym tle wskazywał na szczególną rolę Kościoła jako miejsca budowania rzeczywistych, bezpośrednich relacji: „Kościół ma wielką szansę użyć gościnności, która w moim przekonaniu stanowi dziś najważniejszą służbę Kościoła”.

Jego zdaniem człowiek przychodzący do wspólnoty powinien najpierw doświadczyć tego, że jest zauważony, przyjęty i ważny. – Gościnność jest konkretnym znakiem Ewangelii: tworzy przestrzeń, w której można być sobą, zostać zauważonym (…) i przez ugoszczenie stopniowo odkrywać wiarę – przekonywał. Odwołał się również do doświadczeń swojej wspólnoty „Głos na Pustyni” w Krakowie, gdzie osoby przychodzące są witane już na parkingu. Wskazywał, że pierwsze minuty kontaktu z Kościołem mogą mieć znaczenie dla decyzji o ponownym przyjściu.

Jako przykład wspólnoty, która mocno akcentuje relacje i gościnność, Sobczyk przywołał swoje doświadczenie wizyty w 2025 r. w anglikańskiej parafii Holy Trinity Brompton w Londynie. To właśnie tam Nicky Gumbel rozwinął w latach 90. kurs Alpha, który stał się jednym z najbardziej znanych współczesnych narzędzi ewangelizacyjnych. Prelegent zwrócił uwagę, że londyńska parafia nie ogranicza swojej działalności do celebracji liturgicznych, a ważną przestrzenią spotkania jest tam także prowadzona przez świeckich kawiarnia. – Kluczem nie jest jej wnętrze. Kluczem jest tamtejsza otwartość, gościnność, służba, miłość – relacjonował.

Jak zaznaczył, doświadczenie Holy Trinity Brompton skłoniło go do refleksji nad parafią jako miejscem, którego podstawą są relacje. Życie sakramentalne nie jest przez to pomniejszane, a zostaje osadzone w szerszym środowisku wspólnotowego życia.

Sobczyk przywołał w tym kontekście nauczanie św. Jana Pawła II zawarte w adhortacji „Christifideles laici”, gdzie papież, cytując Pawła VI, przypominał o „rozdźwięku między Ewangelią a kulturą” i potrzebie ewangelizowania ludzkiej kultury. Mówca zwrócił również uwagę na słowa Jana Pawła II, że wiara, która nie staje się kulturą, „nie jest wiarą w pełni przyjętą, do końca przemyślaną, przeżywaną w należytej wierności”.

Karol Sobczyk przypomniał, że Jezus, mówiąc o swoich uczniach jako o „światłości świata”, posłużył się obrazem miasta położonego na górze, a Kościół powinien uczyć się od miasta zdolności do odnawiania się. – Miasto trwa przez pokolenia nie dlatego, że pozostaje takie samo, lecz dlatego, że potrafi się przebudowywać – mówił. Jego zdaniem możliwe jest jednoczesne zachowanie dziedzictwa i tożsamości oraz dostosowywanie sposobów funkcjonowania do nowych warunków: „Miasto, którym jest Kościół, ono dodatkowo świeci. Ono żyje inaczej. Ono woła ludzi o możliwym innym sposobie życia”.

Prezentując osiem obszarów, które zdaniem lidera wspólnoty Głos na Pustyni powinny zostać uwzględnione w stylu życia chrześcijańskich wspólnot, wymienił: intencjonalne budowanie wspólnoty, pogłębianie relacji, zwrócenie uwagi na osoby niewierzące, traktowanie Kościoła jako przestrzeni przemiany życia, zdolność do podejmowania dialogu z kulturą, ciepłą i gościnną atmosferę, doświadczenie sacrum oraz pokorę i gotowość do uczenia się. Podkreślił, że w warunkach współczesnego miasta wspólnota nie powstaje już automatycznie dzięki sąsiedztwu czy tradycji: „Wspólnota nie robi się już sama, tylko dlatego, że stoi kościół w środku dzielnicy”.

Jego zdaniem Kościół powinien być miejscem, w którym człowiek nie tylko słyszy, jak powinien żyć, ale rzeczywiście może nauczyć się chrześcijańskiego sposobu życia: „Potrzebujemy stawać się miejscem, gdzie ludzie uczą się żyć inaczej, a nie tylko inaczej myśleć”.

Podsumowując wskazał, że w społeczeństwie, w którym tradycyjne więzi słabną, Kościół może stać się jednym z miejsc umożliwiających budowanie głębokich, autentycznych relacji. Ewangelizacja w jego ujęciu wymaga więc nie tylko przekazywania treści, ale także tworzenia takiej kultury wspólnoty, która sama w sobie stanie się świadectwem Ewangelii.

Konferencja „Ewangelizacja w wielkich miastach” odbyła się 15 września i otworzyła obchody XXVI Dnia Papieskiego, który w tym roku przebiega pod hasłem „Św. Jan Paweł II. Uczeń-Misjonarz”.