Katedra gnieźnieńska: modlitwa w 100. rocznicę śmierci kard. Edmunda Dalbora

Pod przewodnictwem Prymasa Polski abp. Wojciecha Polaka, z licznym udziałem wiernych, duchowieństwa i biskupów z okolicznych diecezji modlono się 12 lutego w katedrze gnieźnieńskiej za duszę kard. Edmunda Dalbora, pierwszego Prymasa Polski odrodzonej po zaborach.

Pod przewodnictwem Prymasa Polski abp. Wojciecha Polaka, z licznym udziałem wiernych, duchowieństwa i biskupów z okolicznych diecezji modlono się 12 lutego w katedrze gnieźnieńskiej za duszę kard. Edmunda Dalbora, pierwszego Prymasa Polski odrodzonej po zaborach.

Eucharystię koncelebrowali: bp Jan Kopiec, emerytowany ordynariusz gliwicki, bp Damian Bryll z Kalisza, bp Krzysztof Włodarczyk z Bydgoszczy, bp Krzysztof Wętkowski z Włocławska oraz bp Radosław Orchowicz z Gniezna. Obecni byli kanonicy Kapituły Prymasowskiej, a także benedyktyni z Lubinia, związani z kard. Dalborem m.in. poprzez pamięć i wdzięczność za pomoc w odzyskaniu klasztoru po zaborach. Homilię wygłosił arcybiskup metropolita poznański Zbigniew Zieliński, którego obecność podkreślała dawne związki archidiecezji gnieźnieńskiej i poznańskiej, połączonych przez 125 lat unią personalną i osobą ordynariusza m.in. kard. Edmunda Dalbora.

Przypominając główne rysy duszpasterskiej, arcybiskupiej i patriotycznej działalności Prymasa Dalbora abp Zieliński wspomniał także o mniej znanych wątkach w jego biografii mianowicie bliskiej współpracy z metropolitą lwowskim obrządku łacińskiego abp. Józefem Bilczewskim. Ścisłe kontakty nawiązali w 1915 roku, a zintensyfikowali je po 1918 roku, kiedy przywrócona na mapę Europy Polska odradzała się w nowej powojennej rzeczywistości.

– Częste konsultacje dotyczyły relacji państwo-Kościół, organizacji i funkcjonowania struktur kościelnych, czy kwestii kultury religijnej – przypomniał abp Zieliński. – Podejmowali problematykę prasy katolickiej i dzielili się refleksją nad zagrożeniem formacji młodzieży ze strony stowarzyszeń zagranicznych instalowanych w Polsce. Niepokojem napawały ich rozmowy państwo-Kościół nt. reformy agrarnej, zbytniej ingerencji czynników rządowych w wewnętrze sprawy Kościoła katolickiego, troszczyli się o wypracowanie jednolitego programu nauczania religijnego w całej Polsce, podejmowali kwestie opieki pastoralnej nad Polonią amerykańską, promowali ideę organizowania wspólnych konferencji biskupów obrządku łacińskiego i greckokatolickiego. Zajmowali się również problematyką przygotowania kadry dydaktyczno-naukowej dla fakultetów teologicznych – wyliczał metropolita poznański przyznając, że w ich budujących relacjach dominował ton serdecznej zażyłości, a zarazem odpowiedzialności za losy Kościoła i Ojczyzny.

– Przywołujemy dziś ich przykład i te wydarzenia, by budowały także naszą rzeczywistość i nas, którzy ją współtworzymy. By inspirowały do podobnych relacji zarówno na poziomie episkopalnym, jak i prezbiterów i osób życia konsekrowanego. Ten budujący przykład niech nie będzie tylko historycznym zapisem, ale także ciągle żywą inspiracją – zachęcał abp Zieliński.

W czasie Mszy św. modlono się za duszę kard. Edmunda Dalbora, ale także proszono o nowe powołania do służby Bożej w ramach trwającej w archidiecezji gnieźnieńskiej sztafety modlitwy o powołania. W każdy czwartek w katedrze gnieźnieńskiej modlą się w tej intencji wierni z kolejnych dekanatów – w przeddzień rocznicy śmierci kard. Edmunda Dalbora był to dekanat trzemeszeński z dziekanem ks. kan. Piotrem Kotowskim.

W czasie liturgii śpiewał Chór Prymasowski pod dyrekcją ks. kan. Dariusza Sobczaka.

Przed Eucharystią w Muzeum Archidiecezji Gnieźnieńskiej odbyła się konferencja naukowa poświęcona pierwszemu Prymasowi Polski odrodzonej po zaborach.

Kard. Edmund Dalbor był arcybiskupem metropolitą gnieźnieńskim i poznańskim, Prymasem Polski w latach 1915-1926. Nie angażował się politycznie, nie występował otwarcie przeciw zaborcy, niemniej poprzez posługę duszpasterską i pracę u podstaw wraz z duchowieństwem podtrzymywał w narodzie pragnienie wskrzeszenia niepodległej Polski. W czasie wielkiej wojny wraz biskupem krakowskim Adamem Sapiehą i metropolitą warszawskim Aleksandrem Kakowskim troszczyli się o Polaków we wszystkich zaborach. Prymas wspierał m.in. prace Generalnego Komitetu Pomocy dla Ofiar Wojny w Polsce, założonego przez Henryka Sienkiewicza. We współpracy z Czerwonym Krzyżem angażował się w poszukiwanie jeńców z Wielkopolski i Pomorza, wziętych do niewoli przez armię rosyjską. Gdy Prusacy wyparli Rosjan z terenów Królestwa Polskiego, na prośbę i w porozumieniu z abp. Kakowskim starał się ograniczyć ich represje względem Kościoła. Pomagał też materialnie i finansowo wdowom i kalekom wojennym oraz zarządził zakładanie ochronek przy parafiach dla sierot. Współpraca biskupów ponad rozbiorowymi podziałami przynosiła nie tylko wymierne owoce, ale miała być także przykładem i zachętą dla polityków i działaczy świeckich, co nie uszło uwadze władz pruskich i austriackich. Gdy 10 marca 1917 roku w Warszawie zebrał się po raz pierwszy od czasu zaborów Episkopat Polski, jeden z przedstawicieli władz austriackich zauważył, że obecność Edmunda Dalbora uosabia jedność ziem polskich. Tak też o nim napisał jeszcze jako alumn, późniejszy Prymas Tysiąclecia kard. Stefan Wyszyński podkreślając, że ówczesne społeczeństwo polskie „widziało w tej postaci znak jednoczącej się Polski, walących się kordonów zaborczych i krzepnących mocy wyciąganych ze wszystkich stron Dłoni Narodu – po wolność”. W ostatnim liście pasterskim, którego już nie zdążył dokończyć, a który miał być odczytany 14 lutego 1926 roku, kard. Dalbor, z perspektywy niemal ośmiu lat odrodzonej polskiej państwowości wyliczał to, co duchowi narodu niezmiennie zagraża: laicyzacja, nienawiść, niezgoda, samolubstwo narodowe, atak na rodzinę. „(…) jakież lekarstwo na tę chorobę? – pytał.  (…) Niech panuje Jezus Chrystus między nami, niech berło jego przejawia się w całym naszym życiu! Nie może się człowiek rozdzielać i prywatnie czcić Chrystusa, a w życiu publicznym służyć księciu tego świata”.

Kard. Edmund Dalbor zmarł 13 lutego 1926 roku w Poznaniu i zgodnie z ostatnią wolą został pochowany w katedrze gnieźnieńskiej. Uroczystości pogrzebowe odbyły się 18 lutego 1926 roku, a skromna, dębowa trumna Prymasa została złożona tam, gdzie sobie życzył „w grobach prymasów”. Z okazji rocznicy śmierci nekropolia prymasów Polski w podziemiach katedry gnieźnieńskiej była otwarta dla wszystkich chcących pomodlić się przy jego grobie.