Kęty: uroczyste wzbudzenie i poświęcenie organów w sanktuarium św. Jana Kantego

O tym, że organy muzyczne nie tylko towarzyszą liturgii, ale ją współtworzą i prowadzą ku Bogu, przypomniał biskup Roman Pindel w sanktuarium św. Jana Kantego w Kętach. W miejscu urodzenia najsłynniejszego kęczanina i współpatrona diecezji bielsko-żywieckiej odbył się 25 kwietnia obrzęd poświęcenia i „wzbudzenia” odnowionych organów. Liturgii Słowa przewodniczył biskup diecezjalny, który dokonał poświęcenia instrumentu, przywracając mu funkcję służby liturgicznej i koncertowej po zakończonej renowacji.

Wprowadzenia do uroczystości dokonał kustosz sanktuarium ks. Zbigniew Jurasz. Witając zgromadzonych powiedział, że sobotnie wydarzenie jest nie tylko prezentacją odnowionego instrumentu, ale jego przebudzeniem – „powrotem głosu, który przez miesiące milczał, by znów stać się modlitwą wspólnoty”.

„Organy, które przez czas remontu milczały, dziś odzyskują swój głos – głos, który nie przemawia sam dla siebie, lecz zawsze dla Kogoś i za kogoś. Ich dźwięk jest modlitwą zapisaną w powietrzu, oddechem wspólnoty, która wierzy, że piękno może prowadzić do Boga” – powiedział kapłan.

Bp Pindel podkreślił symbolikę instrumentu: „Z powodu złożoności konstrukcji, ogromnej ilości piszczałek, odpowiednich mechanizmów i połączeń pozwalających wydobyć harmonijne brzmienie, organy stają się podobne do Kościoła. On także, choć składa się z wielu różnorodnych członków, stanowi jedność w Chrystusie, a liczni wierni otwarci na dary Ducha Świętego mogą współdziałać w dziele budowania wspólnoty” – zwrócił uwagę.

„Organy grają dopiero wtedy, gdy jest tłoczone powietrze, a uśpiony dotąd instrument ożywa i wydaje dźwięki. Także człowiek z pomocą łaski Bożej i tchnienia Ducha Świętego wydaje piękne owoce życia chrześcijańskiego. Odkrywa zamiary Boże wobec siebie, umacnia się modlitwą i łaską płynącą z sakramentów. Niech więc dziś wzbudzone organy tej świątyni oddziałują na wszystkich, którzy tu przybywają. Wpierw przez samą ich obecność, a głos instrumentu niech otwiera nas na głos Boga, wspomaga naszą modlitwę i śpiewane pieśni. Harmonia głosu organów i pieśni niech pociąga wierzących do miłości wzajemnej i budowania Kościoła. Wzniosłość gry i śpiewu niech zachwyca i otwiera na pragnienie życia pięknego, dobrego i świętego” – wezwał na koniec.

Centralnym i najbardziej poruszającym momentem uroczystości był obrzęd tzw. „wybudzenia organów”. Na ceremonię złożył się uroczysty dialog, który biskup Roman Pindel przeprowadził z milczącym dotąd instrumentem.

Biskup zwrócił się w formie liturgicznego wezwania: „Organy tego kościoła, przebudźcie się i podejmijcie waszą służbę!”. Następnie wypowiedział modlitewne wezwanie, które nadało całemu gestowi trynitarny wymiar: „Niech wasz głos wychwala chwałę Boga Ojca, Stworzyciela nieba i ziemi. Niech wasz dźwięk głosi Jezusa Chrystusa, Odkupiciela człowieka. Niech wasze brzmienie niesie tchnienie Ducha Świętego, który ożywia Kościół i każdego wierzącego”.

W odpowiedzi instrument „odpowiedział” muzyką, która wypełniła przestrzeń świątyni. Na organach w tym niezwykłym dialogu improwizował Maciej Leśniak.

Po zakończeniu obrzędu poświęcenia odbył się koncert muzyki organowo-kameralnej, który zaprezentował pełnię możliwości odnowionego instrumentu. Wystąpili Maciej Leśniak (organy) oraz Bartosz Kołodziej (skrzypce). Program koncertu ukazał zarówno solowe walory organów, jak i ich wyjątkową zdolność dialogu z instrumentami smyczkowymi.

W liturgii i koncercie uczestniczyli kapłani, przedstawiciele parafii, wykonawcy prac konserwatorskich, zaproszeni goście oraz wierni, w tym m.in. przedstawiciele Bractwa św. Jana Kantego.

Obecne organy, które zostały uroczyście „wzbudzone” po renowacji w 2026 roku, pochodzą z końca XIX wieku. Zostały zbudowane w latach 1896–1897 przez znaną lwowską firmę organmistrzowską Jana Śliwińskiego – jednego z najwybitniejszych budowniczych organów w tej części Europy. Jego warsztat słynął z instrumentów łączących solidność wykonania z charakterystycznym, ciepłym i śpiewnym brzmieniem, które do dziś uznawane jest za znak rozpoznawczy jego realizacji.

W ciągu XX wieku organy były wielokrotnie poddawane doraźnym naprawom i modyfikacjom, które wynikały zarówno z naturalnego zużycia, jak i zmieniających się warunków technicznych. Mimo tych ingerencji instrument zachował swój pierwotny charakter brzmieniowy, choć z biegiem lat wymagał coraz bardziej kompleksowej interwencji konserwatorskiej.

Przełomowym momentem stała się gruntowna renowacja przeprowadzona w latach 2025–2026 przez specjalistyczną Pracownię Organmistrzowską Grzegorza Bałchana z Bielska-Białej. Prace objęły pełny demontaż instrumentu, konserwację wszystkich jego elementów – od piszczałek, przez trakturę mechaniczną, aż po miechy i wiatrownice – oraz rekonstrukcję części najbardziej zniszczonych. Odnowiono również kontuar i szafę organową, przywracając im dawną estetykę i funkcjonalność. Szczególną uwagę poświęcono zachowaniu oryginalnego charakteru brzmienia instrumentu.

Sanktuarium św. Jana Kantego w Kętach jest jednym z najstarszych miejsc kultu w diecezji. Jego historia sięga XVII wieku, kiedy to w miejscu narodzin Świętego wybudowano kaplicę, a następnie kościół. W ciągu wieków świątynia była wielokrotnie rozbudowywana i odnawiana, a kult św. Jana Kantego rozwijał się, przyciągając pielgrzymów z całej Polski.

Na zakończenie roku jubileuszowego 550. rocznicy śmierci św. Jana Kantego 20 października 2024 r. kościół został podniesiony do rangi sanktuarium.