Kielce: koncerty w 80. rocznicę pogromu Żydów

Pełen ekspresji koncert Orkiestry Klezmerskiej Teatru Sejneńskiego i nostalgiczny koncert znakomitego kantora synagogi w Berlinie, dopełniły oficjalnej części obchodów 80. rocznicy Pogromu Żydów w Kielcach, który miał miejsce 4 lipca 1946 r.

Orkiestra Klezmerska Teatru Sejneńskiego wystąpiła w Filharmonii Świętokrzyskiej. Wieczór Muzyczny Pamięci Żydów Zamordowanych w Kielcach to inicjatywa kieleckiej Delegatury Instytutu Pamięci Narodowej. Gościem wydarzenia był m.in. dr Mateusz Szpytma. „Mamy obowiązek pamięci o każdej z ofiar” – powiedział wiceprezes IPN

Przed licznie zebraną w Filharmonii Świętokrzyskiej publicznością wystąpiło ponad 20 młodych muzyków Orkiestry Klezmerskiej Teatru Sejneńskiego. Uczestnicy wieczoru usłyszeli pieśni nostalgiczne – chasydzkie i klasyczne klezmerskie, m.in.: Ein sof – pieśń nieskończoności czyli modlitwę z tradycji chasydzkiej,  nigun chasydzki i suitę chasydzką. Członkowie zespołu oddają hołd pamięci o dawnej wielokulturowej Polsce. Koncert został przyjęty entuzjastycznie.

Zespół powstał w 1996 roku. Od tego czasu trwa przygoda młodych ludzi z pogranicznych Sejn z muzyką klezmerską. Dzisiaj występuje już kolejne pokolenie sejneńskich artystów. Zmienia się też instrumentarium zespołu, a tym samym jego brzmienie. Kieleckie wydarzenie poprowadzi Wojciech Szroeder. Orkiestra wystąpi w kilkunastoosobowym składzie, a muzycy zagrają m.in. na perkusjach, suzafonie, sakshornie tenorowym, trąbce, klarnecie, różnego typu saksofonach, cymbałach, wibrafonie, akordeonie.

Z kolei w kieleckiej bazylice wystąpił Isidoro Abramowicz – kantor Synagogi Pestalozzistrasse w Berlinie, z towarzyszeniem organów, na których grał Jakub Stefek – organista i badacz żydowskiej muzyki organowej. Kantor Abramowicz wprowadził melomanów w idee koncertu pt. „Dziedzictwo” łączącego poezję, w tym współczesną i tradycyjną muzykę liturgiczną Żydów. Goście koncertu wysłuchali m.in. utworów wybitnych kantorów i kompozytorów  Arno Nadela, Louisa Lewandowskiego, Jakuba Leopolda Weissa.

Isidoro Abramowicz należy do najwybitniejszych przedstawicieli współczesnej muzyki liturgicznej Żydów w Europie. Był kantorem Wielkiej Synagogi w Sztokholmie, a od 2019 r. pełni funkcję kantora i dyrektora muzycznego Synagogi Pestalozzistraße w Berlinie – liberalnego centrum żydowskiego, znanego ze swojej wyjątkowej tradycji muzycznej, wywodzącej się z twórczości Louisa Lewandowskiego.

Ta część obchodów to inicjatywa Stowarzyszenia im. Jana Karskiego w Kielcach.

W ten sposób muzyką oddano hołd ofiarom masowej zbrodni, dokonanej na ludności żydowskiej 4 lipca 1946 r., nazwanej w literaturze  historycznej pogromem Żydów w Kielcach. Doprowadziła do niej nieprawdziwa pogłoska o porwaniu i zamordowaniu przez Żydów dziecka, ale także podzielane przez część społeczeństwa nastroje antysemickie (m.in. stereotyp „żydokomuny”) oraz niezrozumiała bierność i nieudolność tych, którzy kierowali formacjami sił porządkowych i wojskowych. Ich zachowanie można uznać za przyzwolenie i prowokację.

Trwające wiele godzin zajścia antyżydowskie z udziałem cywili, milicjantów, funkcjonariuszy UB i żołnierzy z różnych jednostek wojskowych spowodowały, według ustaleń śledztwa IPN, śmierć 37 Żydów oraz trzech Polaków. Rannych zostało 35 Żydów. W niektórych dokumentach i publikacjach liczba ofiar jest większa. Szacuje się w nich, że wydarzenia z 4 lipca 1946 r., które rozegrały się w kamienicy przy ul. Planty 7, doprowadziły do śmierci 42 Żydów ocalałych z Zagłady.

Pogrom kielecki stał się jednym z najważniejszych symboli powojennego antysemityzmu w Polsce i hasłem do ogromnej żydowskiej emigracji. Do dziś pozostaje bolesnym, ale nieodzownym elementem pamięci zbiorowej.