Kielce: prace Antoniego i Marcina Rząsów w Domu Praczki

Prace Antoniego i Marcina Rząsów, ojca i syna, czyli sztukę rzeźbiarską inspirowaną przeżyciami duchowymi i wzorcami sacrum, można zobaczyć w Galerii Współczesnej Sztuki Sacrum „Dom Praczki”. Ich rzeźby stanowią dopełnienie wspólnego dziedzictwa, ale i odmiennej wrażliwości.

Antoni Rząsa, zmarły w 1980 r.  „powrócił” ze swymi rzeźbami  do „Domu Praczki” po 20 latach. Jego prace, zakorzenione w tradycji sztuki ludowej i ikonografii chrześcijańskiej, koncentrują się wokół motywów pasyjnych. Odznaczają się ekspresją formy i gestu wyobrażonych postaci. Marcin Rząsa stawia raczej na redukcję i kontemplację, prezentując widzowi rzeźby powściągliwe, oszczędne w wyrazie. Oba rodzaje twórczości pokazują silna więź, ale i swoisty dialog, w tym pokoleniowy.

Antoni Rząsa, urodzony w Futomie na Rzeszowszczyźnie, w 1938 r. rozpoczął naukę w Szkole Przemysłu Drzewnego w Zakopanem, przerwaną przez wojnę. Od 1948 r. placówka nosiła nazwę Państwowe Liceum Sztuk Plastycznych, którą  Rząsa  ukończył w 1952 r. i od razu zaczął w niej pracować.

W latach 60. stał się jednym z najbardziej rozpoznawalnych polskich artystów. W latach 1961–1962 odbył trzymiesięczną podróż do Włoch jako stypendysta Ministerstwa Kultury i Sztuki. Wielokrotnie honorowany za osiągnięcia twórcze nagrodami, m.in.: im. Włodzimierza Pietrzaka (1968), Brata Alberta (1976), Ministra Kultury i Sztuki (1979).  Pracę pedagogiczną zakończył w 1973 roku. Antoni Rząsa zmarł w 1980 r. w Zakopanem. Spoczywa na tamtejszym cmentarzu na Pęksowym Brzysku. Artysta pracował w drewnie. Posługując się tematami religijnymi, dotykał uniwersalnych zagadnień ludzkiej egzystencji, takich jak miłość, cierpienie i przemijanie.

Marcin Rząsa – rzeźbiarz, syn Haliny i Antoniego Rząsów. W latach 1980–1985 uczył się w Państwowym Liceum Sztuk Plastycznych im. A. Kenara w Zakopanem. Studia rozpoczął w 1985 r. w Akademii Sztuk Pięknych w Krakowie. Po roku przeniósł się do Akademii Sztuk Pięknych w Warszawie, gdzie kontynuował studia w pracowni prof. Jana Kucza. Dyplom pod kierunkiem prof. Grzegorza Kowalskiego obronił w 1991 roku. W latach 1994-1995 studiował w Bratysławie w VSVU w pracowni J. Jankovica.  Od ukończenia studiów swoje prace pokazywał na wielu wystawach w kraju i za granicą. Od 1986 r. prowadzi Galerię Rząsy w Zakopanem. Od 1991 r. jest prezesem Fundacji im. Antoniego Rząsy. Współpracuje m.in. z Muzeum Tatrzańskim, Tatrzańskim Parkiem Narodowym i Stowarzyszeniem Spotkania z Filmem Górskim. Autor ekspozycji w willi Oksza – oddziale Muzeum Tatrzańskiego. Przewodnik tatrzański. Mieszka i pracuje w Zakopanem.

Z kolei Galeria Współczesnej Sztuki Sacrum ma swoją siedzibę w wyremontowanym i zmodernizowanym budynku o długiej historii. Obiekt został wzniesiony w pierwszej połowie XVIII wieku w ramach rozbudowy zamku, którą prowadził bp Konstanty Felicjan Szeniawski. Przeznaczeniem budynku było stworzenie mieszkania dla pisarza prowentowego oraz praczki. Usytuowanie budynku miało bardzo praktyczne znaczenie. Praczka miała stąd blisko do stawu, a pisarz do magazynów, spichlerzy oraz pobliskiego folwarku.

Na początku XX wieku prawdopodobnie mieściły się tam cele więzienne. Po 1945 r. budynek prze pewien czas należał do Urzędu Bezpieczeństwa, później użytkowany był jako magazyn „Konsumów Milicji Obywatelskiej” i pobliskiego więzienia. (Zob. J.L.Adamczyk, Przewodnik po zabytkach architektury i budownictwa Kielc, Kielce 1998).

2005 roku otwarto galerię dla publiczności. Trzy sale parteru zajmuje zebrana przez Leszka Mądzika kolekcja. Na poddaszu  eksponowane są wystawy czasowe, odbywają się spotkania i promocje. Galeria Współczesnej Sztuki Sacrum działa w strukturze administracyjnej Domu Środowisk Twórczych „Pałac Tomasza Zielińskiego” w Kielcach, który jest miejską instytucją kultury.