Kościół katolicki rośnie i jest drugim wyznaniem w kraju

Kościół katolicki w Norwegii liczy oficjalnie 170 983 członków – najwięcej w historii. Jest największą zarejestrowaną wspólnotą religijną lub światopoglądową w kraju po luterańskim Kościele Norwegii. Katolicy stanowią około 3 proc. ludności, a ich liczba wzrosła w ostatnich dekadach przede wszystkim dzięki imigracji z krajów Europy Środkowo-Wschodniej.

Katolicy największą wspólnotą po luteranach

Na 1 stycznia 2026 r. państwo norweskie uznało 170 983 członków Kościoła katolickiego. Jest to liczba wiernych, na których podstawie Ministerstwo ds. Dzieci i Rodziny, odpowiedzialne za sprawy wyznaniowe, przyznało wspólnocie roczną dotację publiczną. To najwyższy wynik odnotowany w historii.

Kościół katolicki jest drugą co do wielkości pojedynczą zarejestrowaną wspólnotą religijną lub światopoglądową w Norwegii. Pierwsze miejsce zajmuje Kościół Norwegii, wyznanie luterańskie, które do 2012 r. miało status Kościoła państwowego. Obecnie liczy około 3,4 mln członków, czyli mniej więcej sześciu na dziesięciu mieszkańców kraju.

Jeśli jednak zsumować członków meczetów i stowarzyszeń islamskich, liczba zarejestrowanych muzułmanów przekracza 200 tys. Są oni zrzeszeni w 288 odrębnych wspólnotach, z których każda ma własny statut. Kościół katolicki figuruje natomiast w rejestrach ministerstwa jako jedna organizacja – „Den katolske kirke i Norge” – obejmująca trzy jednostki kościelne.

Trzecie miejsce pod względem liczby członków zajmuje świeckie stowarzyszenie humanistyczne Human-Etisk Forbund, liczące 151 798 osób.

Liczba wiernych przekłada się na dotacje

W Norwegii oficjalne dane o przynależności religijnej mają bezpośrednie konsekwencje finansowe. Ustawa o wspólnotach religijnych i światopoglądowych, uchwalona w 2020 r. i obowiązująca od 1 stycznia 2021 r., umożliwia zarejestrowanym wspólnotom coroczne ubieganie się o dotacje publiczne. Ich wysokość odpowiada w przybliżeniu kwocie, jaką państwo i samorządy przeznaczają na jednego członka Kościoła Norwegii.

W 2026 r. stawka wynosi 1611 koron na osobę. Obliczono ją, dzieląc 5,52 mld koron przez 3 429 749 członków Kościoła luterańskiego, wykazanych na 1 stycznia. W przypadku Kościoła katolickiego oznacza to dotację przekraczającą 275 mln koron (ok. 25,5 mln euro).

Aby wierny został uwzględniony w rozliczeniu, musi być wskazany za pomocą norweskiego numeru identyfikacyjnego (fødselsnummer). Listy członków weryfikują centralne rejestry w Brønnøysund, sprawdzając m.in., czy dana osoba nie należy jednocześnie do dwóch wspólnot, w tym do Kościoła Norwegii.

Od 2026 r. minimalna liczba członków uprawniająca do otrzymania dotacji wzrosła ze 100 do 200 osób.

Wzrost liczby katolików wyhamował

Historyczne dane norweskiego urzędu statystycznego Statistics Norway (SSB) pokazują, jak bardzo zmieniła się liczebność Kościoła katolickiego. W 1971 r. zarejestrowanych było 9366 katolików, w 1990 r. – 26 580, a w 1999 r. – 40 203.

Gwałtowny wzrost nastąpił po rozszerzeniu Unii Europejskiej na wschód w 2004 r. W 2011 r. SSB wykazał około 83 tys. katolików, a rok później ich liczba przekroczyła 100 tys. W ciągu dwunastu miesięcy przybyło niemal 20 tys. osób. Urząd wiązał ten skok przede wszystkim z imigracją z katolickich krajów Europy Środkowo-Wschodniej.

W 2020 r. oficjalna liczba członków Kościoła wynosiła 165 254. Od tego czasu wzrost jest znacznie wolniejszy. Ministerstwo odnotowało 166 663 katolików w 2024 r., 168 220 w 2025 r. i 170 983 w 2026 r.

Nie oznacza to jednak, że oficjalne statystyki obejmują wszystkich katolików mieszkających w Norwegii. Dla Kościoła osoba przybywająca z kraju katolickiego jest już katolikiem, natomiast w rejestrach państwowych pojawia się dopiero po formalnym zgłoszeniu przynależności. Wielu migrantów nie dokonuje takiej rejestracji.

Dane przekazane Stolicy Apostolskiej przez norweskie diecezje wskazywały na 181 tys. katolików pod koniec 2023 r. Inne szacunki mówią nawet o 250–300 tys. osób.

W ostatnich latach szybciej niż Kościół katolicki rosło świeckie stowarzyszenie Human-Etisk Forbund (Norweskie Stowarzyszenie Humanistyczne). W latach 2024–2026 jego liczba członków zwiększyła się ze 132 339 do 151 798. Różnica między obiema organizacjami zmniejszyła się z ponad 34 tys. do około 19 tys. SSB podkreśla jednak, że wśród wspólnot chrześcijańskich w ostatnich pięciu latach najszybciej rozwijały się wspólnoty katolickie i prawosławne.

Od średniowiecznej metropolii do trzech jednostek kościelnych

Historia katolicyzmu w Norwegii jest znacznie starsza niż współczesne statystyki. W średniowieczu kraj miał jedną z największych prowincji kościelnych w Europie. Od 1153 r. arcybiskup Nidaros, dzisiejszego Trondheim, był metropolitą obejmującym diecezje sięgające Orkadów, Wysp Owczych, Islandii i Grenlandii.

Reformacja doprowadziła do likwidacji tej struktury. Ostatni arcybiskup Nidaros Olav Engelbrektsson zmarł na wygnaniu w 1538 r. Przez kolejne trzy stulecia katolicyzm pozostawał poza prawem. Pierwszą parafię katolicką po reformacji – św. Olafa w Christianii, dzisiejszym Oslo – zatwierdzono w 1843 r.

Obecnie Kościół katolicki w Norwegii składa się z trzech jednostek, które podlegają bezpośrednio Stolicy Apostolskiej. Diecezja Oslo obejmuje południową część kraju aż do płaskowyżu Dovre. Trondheim i Tromsø są prałaturami terytorialnymi od 28 marca 1979 r.

Zgodnie z kanonem 370 Kodeksu Prawa Kanonicznego prałatura terytorialna to część ludu Bożego posiadająca własne terytorium, powierzona prałatowi, który sprawuje nad nią władzę podobną do władzy biskupa diecezjalnego. W praktyce jednostki te funkcjonują podobnie jak diecezje.

Norwescy biskupi należą do Konferencji Episkopatu Skandynawii, zrzeszającej również hierarchów ze Szwecji, Danii, Finlandii i Islandii. Od września 2024 r. przewodniczy jej bp Erik Varden. Katolicy obrządku bizantyjskiego z Ukrainy podlegają natomiast egzarchatowi apostolskiemu z siedzibą w Niemczech, obejmującemu Niemcy i Skandynawię.

Oslo – centrum życia katolickiego

Zdecydowana większość katolików mieszka na terenie diecezji Oslo. Według danych przekazanych Stolicy Apostolskiej pod koniec 2022 r. liczyła ona 145 120 wiernych na obszarze 154 443 km kw. Posługiwało w niej 86 kapłanów – 56 diecezjalnych i 30 zakonnych – a także ośmiu diakonów. Formację kapłańską odbywało sześciu seminarzystów.

Diecezja obejmuje 26 parafii i okręg duszpasterski w dolinie Valdres. Trzy parafie znajdują się w Oslo: przy katedrze św. Olafa oraz w kościołach św. Hallvarda i św. Jana. Pozostałe rozciągają się od Bergen i Stavanger po Kristiansand i Lillehammer.

Od 16 lipca 2025 r. biskupem Oslo jest Fredrik Hansen, urodzony w 1979 r. w Drammen. Święcenia kapłańskie przyjął w 2007 r., a na biskupa koadiutora został mianowany 1 listopada 2024 r.

W Oslo działają również sąd kościelny i centrum katechetyczne. Ogólnokrajową działalność prowadzą organizacje i instytucje takie jak Missio Norge, Caritas Norge, katolicka organizacja młodzieżowa Norges Unge Katolikker, czasopismo „St. Olav” oraz wydawnictwo o tej samej nazwie.

Biskup nawrócony z luteranizmu

Prełatura terytorialna Trondheim obejmuje regiony Trøndelag oraz Møre og Romsdal. Pod koniec 2022 r. liczyła 16 530 katolików, 15 księży i pięć parafii: w Trondheim, Kristiansund, Levanger, Molde i Ålesund.

Katedra św. Olafa została przebudowana i zmodernizowana w 2016 r. zastępując  wcześniejszy kościół, który był zbyt mały dla rozwijającej się wspólnoty i znajdował się w złym stanie technicznym.

Biskupem Trondheim jest Erik Varden, mianowany w 2019 r. i wyświęcony 3 października 2020 r., po opóźnieniu spowodowanym pandemią. Urodził się w 1974 r. w Sarpsborgu w rodzinie luterańskiej. Nawrócił się na katolicyzm w wieku 19 lat, a przed przyjęciem sakry biskupiej był mnichem trapistą i opatem klasztoru Mount Saint Bernard w Anglii. Jest pierwszym od czasów Reformacji biskupem Trondheim urodzonym w Norwegii. Przez poprzednie dziesięć lat prałaturą zarządzał biskup Oslo.

Tromsø – katolicy na dalekiej północy

Prałatura Tromsø obejmuje regiony Nordland, Troms i Finnmark oraz archipelag Svalbard. W 2022 r. mieszkało na jej terenie 7172 katolików, stanowiących 1,5 proc. ludności.

Wspólnota ma siedem parafii, rozciągających się od Mosjøen po Hammerfest, oraz dwa rejony duszpasterskie – w Alta i Bjørnevatn, niedaleko granicy z Rosją. Okręg w Bjørnevatn nosi wezwanie św. Wawrzyńca Ruiza, pierwszego świętego pochodzącego z Filipin.

Najstarszą parafią jest wspólnota Matki Bożej z Tromsø, założona w 1859 r. Jej kościół, poświęcony w 1861 r., jest tak niewielki, że w 2009 r. sakra biskupia Berislava Grgicia odbyła się w udostępnionej na tę okazję miejscowej katedrze luterańskiej.

Bp Grgić, który przybył do Norwegii jako uchodźca z Bośni, zrezygnował z urzędu 31 sierpnia 2023 r. z powodów zdrowotnych. Od tego czasu prałatura nie ma własnego biskupa, a administratorem apostolskim jest bp Erik Varden. W rezultacie jeden hierarcha odpowiada za obszar rozciągający się od regionu Møre og Romsdal aż po Svalbard, obejmujący ponad połowę terytorium Norwegii.

Ponad stu kapłanów i wizyta Jana Pawła II

Pod koniec 2023 r. Kościół katolicki w Norwegii liczył 41 wspólnot, 38 parafii i trzy rejony duszpasterskie. Posługiwało w nim 115 księży, w tym 78 diecezjalnych i 37 zakonnych – średnio jeden kapłan na około 1600 katolików. Wspólnota miała także dziewięciu stałych diakonów, 121 osób konsekrowanych, w tym 117 sióstr zakonnych, oraz sześciu seminarzystów wyższych.

Jedynym papieżem, który odwiedził Norwegię, był św. Jan Paweł II. Jego podróż odbyła się w dniach 1-3 czerwca 1989 r.

Rozwój struktur kościelnych znajduje odzwierciedlenie również w działalności organizacji katolickich. 28 września rada skandynawskiego stowarzyszenia Zakonu Maltańskiego postanowiła wyodrębnić Norwegię jako osobny region. Dotychczas kraj ten należał do wspólnego regionu ze Skåne i Danią.