Rosja: Kościół prawosławny jako „ministrant władzy”

Patriarcha Moskwy i Wszechrusi Cyryl przekonuje, że Władimir Putin prowadzi Rosję „z woli Bożej”. W życzeniach z okazji 74. urodzin rosyjskiego prezydenta, przypadających 7 października, podkreślił jego rolę w umacnianiu państwa, ochronie wartości tradycyjnych i obronie dziedzictwa duchowego. Krytycy takiego podejścia wskazują, że podporządkowuje ono religię interesom Kremla i nadaje wojnie przeciwko Ukrainie pozory religijnej misji – zwraca uwagę na łamach portalu Communio.de Jan-Heiner Tück.

Franciszek ostrzegał przed podporządkowaniem Kościoła Putinowi

Autor przypomina, że w maju 2022 r. papież Franciszek ostrzegł Cyryla podczas rozmowy wideo, że nie może on stać się „ministrantem Putina”. Apel ten dotyczył roli Rosyjskiego Kościoła Prawosławnego w kontekście rosyjskiej agresji na Ukrainę. Krytycy postawy patriarchy podkreślają, że przedstawianie polityki rosyjskiego przywódcy jako realizacji Bożej Opatrzności zastępuje prorocką krytykę władzy jej legitymizowaniem religijnym.

Rosja jako siła powstrzymująca Antychrysta

Tück  zwraca uwagę, że ideologiczne uzasadnienie sojuszu rosyjskiej władzy z Cerkwią wiąże się również z poglądami Aleksandra Dugina. Rosyjski ideolog przedstawia Rosję jako Katechona – siłę, która w chrześcijańskiej wizji eschatologicznej powstrzymuje nadejście Antychrysta. Odwołuje się przy tym do teologii politycznej Carla Schmitta, akcentującej podział na przyjaciela i wroga.

W takiej interpretacji państwo rosyjskie zostaje przedstawione jako obrońca ładu w historii zbawienia, a jego ambicje geopolityczne jako walka dobra ze złem. Krytycy wskazują, że taka narracja pozwala przedstawiać decyzje polityczne i militarne jako realizację woli Opatrzności, zwalniając władzę z konieczności moralnego uzasadniania swoich działań.

Religijne uzasadnienie wojny

Zdaniem autora kontrowersje budzą również wypowiedzi Cyryla dotyczące rosyjskiej wojny przeciwko Ukrainie. Patriarcha mówił, że śmierć żołnierzy wypełniających swój obowiązek może zmyć ich grzechy. Duchowni Rosyjskiego Kościoła Prawosławnego błogosławią także broń, co – zdaniem krytyków – zaciera granicę między symboliką religijną a legitymizowaniem działań militarnych. Zarzuty wobec patriarchy dotyczą tego, że zamiast jednoznacznie wzywać do pokoju i nawrócenia, dostarcza religijnych argumentów na rzecz polityki Kremla, prowadzącej do śmierci żołnierzy i cywilów.

Ołtarz i tron we wzajemnej zależności

Krytyczna interpretacja relacji między Kremlem a patriarchatem moskiewskim wskazuje na wzajemne korzyści: władza otrzymuje religijne uzasadnienie swoich działań, a Cerkiew zachowuje bliskość państwowych elit i korzysta ze wsparcia władz.

Przedstawianie prezydenta jako narzędzia Bożej Opatrzności rodzi zarazem pytanie o odpowiedzialność przywódców religijnych za konsekwencje polityki, którą wspierają. Ostrzeżenie Franciszka pozostaje w tym kontekście wezwaniem, by Kościół służył Ewangelii, a nie władcy, i zachował zdolność do krytyki także wtedy, gdy działania państwa są przedstawiane jako misja religijna – stwierdza w swoim komentarzu Jan-Heiner Tück.