Ks. Łukasz Zawidzki: w Bożych oczach każde życie ma wielką wartość, nawet jeśli trwało ono bardzo krótko

O tym, gdzie rodzice mogą szukać pomocy w trudnych chwilach po utracie dziecka, o prawie cywilnym i kościelnym dotyczącym pogrzebu dziecka utraconego, a także o tym, co św. Szarbel ma wspólnego z żałobą, opowiada ks. Łukasz Zawidzki, duszpasterz rodziców dziecka utraconego w diecezji kaliskiej.

Ewa Kotowska-Rasiak (KAI): 15 października przypada Międzynarodowy Dzień Dziecka Utraconego. Proszę powiedzieć, komu jest poświęcony.

Ks. Łukasz Zawidzki: Ten dzień dotyczy wszystkich osób, które mierzą się ze stratą dzieci. Patrzymy na ten temat dość szeroko. Oczywiście w pierwszym rzędzie są to osoby, które doświadczyły straty dziecka w wyniku poronienia lub na bardzo wczesnym etapie jego życia. Ale myślimy też w tym dniu o osobach, które straciły dzieci w wyniku ciężkich chorób, wypadków i samobójstw. Mamy statystyki, które podają, że coraz więcej młodych ludzi przeżywa kryzysy psychiczne, które czasami kończą się odebraniem sobie życia. Dzień ten jest również przeznaczony na wspominanie tych dzieci, którym przez aborcję nie było dane pojawić się na tym świecie.

W diecezji kaliskiej działa Duszpasterstwo Rodzin Dzieci Utraconych. Jaka jest jego rola?

Celem Duszpasterstwa Rodzin Dzieci Utraconych jest to, aby osoby, które doświadczają straty dziecka, mogły w bezpiecznej atmosferze porozmawiać o tym, co czują, aby wyrzuciły z siebie różnego rodzaju bóle, emocje i uczucia, często też pretensje do Pana Boga. To wszystko jest naturalne, kiedy doświadczamy takiej straty. Chodzi przede wszystkim o rozmowę, o spotkanie. Jeżeli ktoś chce, ma możliwość porozmawiania ze mną jako duszpasterzem, ale chcemy rozwijać kadrę i zaprosić też osoby, które same doświadczyły straty dzieci. One najlepiej zrozumieją sytuację, w jakiej znaleźli się ci ludzie. Takie mamy plany na przyszłość.

Jak działa duszpasterstwo na co dzień?

Tak jak już wspomniałem, można umówić się na rozmowę. Działa także telefon zaufania, na który każdy może zadzwonić i porozmawiać z kapłanem o swojej stracie. Jest też opcja kontaktowania się przez Duszpasterstwo Rodzin Diecezji Kaliskiej. Tam są osoby, które mają wiedzę psychologiczną, terapeuci zajmujący się problemem żałoby.

Jak będą wyglądać obchody Dnia Dziecka Utraconego w diecezji kaliskiej?

W niedzielę, 18 października, w Narodowym Sanktuarium św. Józefa w Kaliszu odmówimy różaniec, a po nim odprawiona zostanie Msza święta w intencji osób, które doświadczyły straty dziecka. Postawimy też znicze przed pomnikiem świętego Jana Pawła II, czyli osoby, która wielokrotnie przypominała nam o wartości każdego ludzkiego życia.

Ostatnio przeczytałam, że patronem osób, które utraciły dzieci, jest św. Szarbel. Dlaczego on?

Jest to święty związany z tematem uzdrowienia wewnętrznego. Strata dziecka jest doświadczeniem, w którym przeżywamy bardzo duży ból wewnętrzny; dużo się wtedy dzieje się w sercu człowieka. Święty Szarbel został wybrany jako ten, który wypraszał u Boga uzdrowienie duszy i ciała, dlatego może też przynieść pokój po doświadczeniu straty. Jest to jednak długi proces, nie dzieje się natychmiastowo. Żałoba trwa czasami bardzo, bardzo długo. Jeżeli jednak człowiek otworzy się na doświadczenie Bożej miłości i wsparcie ze strony ludzi, to uzdrowienie wewnętrzne następuje. Celem Duszpasterstwa Rodzin Dzieci Utraconych jest to, aby spojrzeć na trudne, ciężkie doświadczenie straty dziecka z Bożej perspektywy.

Czy w diecezji kaliskiej znajdują się groby dzieci utraconych?

Tak, są takie groby, między innymi na cmentarzu przy ulicy Limanowskiego w Ostrowie Wielkopolskim i w Pleszewie. W tym roku powstanie grób na Cmentarzu Tynieckim w Kaliszu.

Jaka jest symbolika takiego grobu?

Miałem wiele rozmów z ludźmi, którzy nie wiedzieli, jak się zachować po starcie dziecka, zwłaszcza zmarłego w wyniku poronienia. Często wtedy nie dochodziło do pogrzebu, a z czasem u tych osób pojawiały się z tego powodu wyrzuty sumienia. Najbliżsi mogą traktować grób dziecka utraconego jako symboliczny grób własnego dziecka. Takie miejsce przypomina nam też o tym, że w Bożych oczach każde życie ma wielką wartość, nawet jeśli trwało bardzo krótko.

Jak powinien wyglądać pogrzeb dziecka utraconego? Jak przedstawia się procedura prawna?

W Polsce możemy pochować dziecko z poronienia niezależnie od tygodnia ciąży, w którym doszło do straty. To gwarantuje rodzicom prawo. Natomiast decyzja o pogrzebie będzie zawsze podejmowana przez rodziców. Jeśli nie czują się oni na siłach, żeby zorganizować pogrzeb, to ten obowiązek przechodzi na gminę.

Mamy tu dwie ścieżki. Szybsza ścieżka to pochówek bez rejestrowania w Urzędzie Stanu Cywilnego. Ta procedura obowiązuje od zeszłego roku. Pozwala na pochowanie dziecka bez konieczności ustalenia jego płci i bez wizyty w urzędzie. Trzeba zgłosić w szpitalu, że chcemy odebrać ciało dziecka do pochówku. Lekarz lub położna wystawia kartę zgonu na podstawie dokumentacji medycznej, bez względu na to, ile ta ciąża trwała. Z kartą zgonu można się udać do domu pogrzebowego i do zarządcy cmentarza. Rodzicom przysługuje zasiłek pogrzebowy.

Są też rodzice, którzy chcieliby nadać dziecku imię i otrzymać akt urodzenia. Wtedy ścieżka jest nieco dłuższa. Gdy znana jest płeć dziecka, czyli gdy poronienie nastąpiło po około 16. tygodniu ciąży, lekarz może stwierdzić płeć naocznie i szpital od razu wystawia Kartę Martwego Urodzenia. Gdy płeć nie jest znana, szpital zabezpiecza płód i rodzice mogą na własny koszt zlecić w laboratorium genetyczne badanie płci. Po dostarczeniu wyniku szpital wystawia Kartę Martwego Urodzenia i z tą kartą rodzice udają się do Urzędu Stanu Cywilnego, gdzie zostaje wydany akt urodzenia z adnotacją o martwym urodzeniu. I wtedy oprócz zasiłku pogrzebowego mama, która utraciła dziecko, ma prawo do skróconego urlopu macierzyńskiego. Od sierpnia zeszłego roku można skorzystać z tego urlopu na podstawie samego zaświadczenia lekarskiego o martwym urodzeniu.

Często ludzie nie wiedzą, czy mogą pochować dziecko na terenie cmentarza.

Zarówno Kościół katolicki, jak i inne wyznania chrześcijańskie mają specjalne liturgie na pogrzeb zmarłych dzieci. Rodzice mają prawo pochować swoje dziecko na każdym cmentarzu, tylko potrzebne są do tego cywilne dokumenty.

Duszpasterstwo Rodzin Dzieci Utraconych Diecezji Kaliskiej utworzyło stronę internetową www.utraceni.pl.

Na tej stronie możemy znaleźć przede wszystkim porady, jak żyć ze stratą swojego dziecka. Zamieściliśmy też informacje z prawa cywilnego i kościelnego dotyczące pogrzebu dziecka. Opisujemy, na czym polega chrzest pragnienia. Poza tym można tam znaleźć literaturę, kilka słów o patronie dzieci rodziców, którzy stracili dzieci, modlitewnik, a także numer telefonu zaufania.