Leon XIV na Uniwersytecie La Sapienza

Włoskie media określają tę wizytę „gestem pojednania” między rzymską uczelnią a papiestwem. 14 maja Leon XIV odwiedzi Uniwersytet La Sapienza w Rzymie, który osiemnaście lat temu nie wpuścił w swoje podwoje Benedykta XVI.

Uniwersytet został założony 20 kwietnia 1303 roku przez papieża Bonifacego VIII bullą „In Supremae praeminentia Dignitatis”. Był to pierwszy uniwersytet papieski i obejmował cztery szkoły: prawa, medycyny, filozofii i teologii, które miały kształcić kadry na potrzeby Kościoła oraz administracji Państwa Kościelnego. Obecnie rzymskie Studium Urbis jest największą tego typu państwową placówką edukacyjną w Europie.

Od bulli z 1303 r. do Pawła VI

Za pontyfikatu Leona X do Rzymu przybyli wielcy europejscy uczeni i wprowadzono nowoczesną farmakologię; za pontyfikatu Aleksandra VII uniwersytet przeniósł się do monumentalnego kompleksu przy Corso Rinascimento, wzbogaconego geniuszem Francesco Borrominiego i Biblioteką Aleksandryjską. Uczelnia funkcjonowała pierwotnie pod nazwą Studium Urbis. Po zjednoczeniu Włoch w 1870 roku i upadku Państwa Kościelnego, La Sapienza przestała być uniwersytetem papieskim i stała się uczelnią państwową. Data ta stanowi dramatyczną cezurę czasową w relacjach uniwersytetu z papiestwem. Przez dziesięciolecia papieże nie postawili stopy w murach uczelni, która stała się symbolem sekularyzacji kultury narodowej. Zmienił to dopiero Paweł VI, który 14 marca 1964 roku jako pierwszy papież przekroczył próg uniwersytetu po zjednoczeniu Włoch.

Montini i Wojtyła

Papież Montini przybył na La Sapienzę jako „dawny uczeń i przyjaciel”, ze wzruszeniem wspominając lata spędzone w Studium Urbis, gdzie po święceniach kapłańskich studiował literaturę. W swoim przemówieniu użył metafory dwóch zbiegających się świateł: wiara i nauka nie jako alternatywy, ale jako płomienie zmierzające do niezbędnej „symbiozy”. Trzydzieści lat później, 19 kwietnia 1991 roku, uniwersytet odwiedził Jan Paweł II. Papież z Polski otrzymał i przeanalizował ponad 500 pytań napisanych przez studentów i wezwał młodych ludzi do budowania „cywilizacji miłości” oraz „nielękania się Chrystusa”. Gdy wchodził do gmachu uniwersytetu, czekało na niego około 300 studentów, którzy gwizdali i wznosili niechętne okrzyki pod jego adresem. W reakcji na nie Jan Paweł II powiedział: „Dziękuję za dobre przyjęcie, któremu towarzyszyły różne bardzo głośne okrzyki”. W 2003 roku papież Polak otrzymał doktorat honoris causa tej największej uczelni we Włoszech i w Europie.

Bojkot Benedykta XVI

17 stycznia 2008 roku Uniwersytet La Sapienza miał odwiedzić Benedykt XVI. Tak się jednak nie stało: papież został zmuszony do rezygnacji z inauguracji roku akademickiego w 705. rocznicę założenia uczelni, po tym, jak 67 wykładowców zaczęło okupować siedzibę rektoratu i wystosowało list, w którym przedstawiali papieża jako „wroga nauki” i „reakcjonistę”, wskazując, że nie ma wstępu na świecką uczelnię. Autorzy apelu przypomnieli, że w 1990 roku kard. Joseph Ratzinger stwierdził, że „proces kościelny przeciwko Galileuszowi był uzasadniony i sprawiedliwy”. W rzeczywistości strażnik katolickiej ortodoksji odwołał się wówczas do Paula Feyerabenda, by zilustrować kryzys współczesnego rozumu. Jego refleksja krążyło wokół pytania „czym jest prawda?” i przedstawiała się jako apologia roli uniwersytetu w poszukiwaniu ostatecznego sensu rzeczy. „Słowa o Galileuszu nas obrażają i poniżają – oświadczyli wykładowcy z La Sapienza. – I dlatego w imię laickości nauki wyrażamy pragnienie, by to niestosowne wydarzenie zostało odwołane”. Do protestu wykładowców dołączyli przedstawiciele skrajnie radykalnych środowisk lewicowych, stąd Watykan postanowił odwołać wizytę, by nie zaogniać sytuacji. Papież przesłał jednak na ręce władz uczelni przemówienie, które zamierzał wygłosić. Włoskie media katolickie nazwały niewpuszczenie Benedykta XVI na Uniwersytet La Sapienza „zwycięstwem świeckiego fundamentalizmu”.

Gest pojednania

Ta rana przez lata naznaczała włoską debatę publiczną na temat relacji między wiarą a świeckością. Papież Franciszek nie złożył oficjalnych wizyt na kampusie, ale w maju 2022 roku przyjął Antonellę Polimeni, pierwszą kobietę na stanowisku rektora tego uniwersytetu i w czasie spotkania nawiązał do „naturalnej relacji” między Kościołem a uniwersytetem. Teraz w mury uczelni wkroczy Leon XVI, który 14 maja uda się na Uniwersytet La Sapienza, wznawiając dialog przerwany prawie dwadzieścia lat temu. Rektor Antonella Polimeni przyjęła zapowiedź papieskiej wizyty jako znak nadziei w czasie silnych napięć międzynarodowych. Przypomniała zarazem, że istnieje siedem wieków relacji między papiestwem a tym rzymskim uniwersytetem, które naznaczone były ciągłością, rozłamami i próbami pojednania. Włoskie media określają wizytę Leona XIV „gestem pojednania”, który, jak piszą, może otworzyć nową epokę między wiarą a nauką na włoskiej ziemi.

Wizyta

Program papieskiej wizyty przewiduje odwiedziny Leona XIV w kaplicy uniwersyteckiej, przemówienie do wykładowców i studentów oraz spotkanie z członkami senatu akademickiego i pracownikami uniwersytetu. Papież obejrzy też wystawę nt. na temat uniwersytetu i papiestwa. Władze uczelni podkreślają, że ta wizyta, siedem wieków po bulli Bonifacego VIII, przypomni prawdę o tym, że biskup Rzymu i świat nauki mogą nadal wspólnie podejmować refleksję nad przyszłością rodziny ludzkiej. Wikariusz diecezji rzymskiej przypomina, że Uniwersytet La Sapienza jest największym uniwersytetem w Europie. „Dialog z tymi, którzy poprzez naukę i badania spoglądają w przyszłość, ma fundamentalne znaczenie – podkreśla kard. Baldo Reina. – Będziemy wsłuchiwać się w to, co powie Ojciec Święty podczas wizyty i wykorzystamy to w duszpasterstwie akademickim i młodzieżowym”.