25 lipca w Libanie beatyfikacja patriarchy Eliasza Hoyeka – proroka współistnienia

W letniej rezydencji patriarchów maronickich w Dimane odbędzie się jutro  – 25 lipca beatyfikacja patriarchy Eliasza Boutrosa Hoyeka (1843–1931), jednego z najwybitniejszych przywódców Kościoła maronickiego i orędownika powstania pluralistycznego Libanu. Uroczystości będzie przewodniczył prefekt Dykasterii Spraw Kanonizacyjnych kard. Marcello Semeraro.

Patriarcha Hoyek zapisał się w historii jako wizjoner, który odegrał kluczową rolę w utworzeniu Wielkiego Libanu, proklamowanego 1 września 1920 r. przez francuskiego wysokiego komisarza gen. Henri’ego Gourauda. Jego działalność łączyła dalekowzroczność polityczną, troskę o rozwój gospodarczy oraz wizję Kościoła otwartego na całe społeczeństwo.

Do dziś często przywoływane są jego słowa: „Jestem patriarchą maronitów. Moją wspólnotą jest Liban. Należę do wszystkich Libańczyków”. W kraju złożonym z wielu wspólnot religijnych uznawane są one za symbol jego zaangażowania na rzecz pokojowego współistnienia i jedności narodowej.

Beatyfikacja była możliwa dzięki uznaniu nadprzyrodzonego charakteru cudu przypisywanego wstawiennictwu patriarchy – niewytłumaczalnego uzdrowienia wysokiego rangą przedstawiciela społeczności druzyjskiej.

Eliasz Hoyek studiował teologię w Kolegium Maronickim w Rzymie. Pod koniec studiów na marginesie jednego z jego zeszytów zapisano łacińskie słowa przypisywane św. Stanisławowi Kostce  Juvenis ad majora natus – „Urodzony do wielkich rzeczy”. Proroctwo to spełniło się, gdy został 72. patriarchą Kościoła maronickiego i jedną z najwybitniejszych postaci w jego historii.

Zdaniem komentatorów przesłanie patriarchy Hoyeka o budowaniu państwa opartego na współpracy różnych wspólnot religijnych pozostaje szczególnie aktualne wobec współczesnych wyzwań, przed którymi stoi Liban.

Wizja państwa

Urodzony w 1843 r. w Helcie koło Batroun, w odległym zakątku Imperium Osmańskiego, patriarcha Eliasz Hoyek okazał się człowiekiem opatrznościowym dla swojego narodu. Po zakończeniu I wojny światowej zabiegał u premiera Francji Georges’a Clémenceau, a następnie na forum Ligi Narodów, o utworzenie Wielkiego Libanu. Stało się to zaledwie dwa miesiące po podpisaniu traktatu wersalskiego 28 czerwca 1919 r., który podporządkował znaczną część Bliskiego Wschodu mandatowi francuskiemu.

Z dzisiejszej perspektywy można pytać, na ile poparcie patriarchy dla pluralistycznego Libanu było wizją odważną i trafną, a na ile ryzykownym projektem. XX wiek przyniósł bowiem na Bliskim Wschodzie dekolonizację, rozwój nacjonalizmów, wzrost znaczenia islamu politycznego oraz narastający sprzeciw wobec zachodniej nowoczesności – zjawiska często zmierzające w przeciwnym kierunku. Mimo to Hoyek konsekwentnie wierzył, że przyszłość kraju powinna opierać się na współistnieniu różnych wspólnot religijnych.

Za tą koncepcją kryła się wyjątkowa dalekowzroczność polityczna, gospodarcza i eklezjologiczna. Wielki Liban miał chronić chrześcijan przed statusem obywateli drugiej kategorii w państwach zdominowanych przez islam. Włączenie do nowego państwa Bejrutu, Trypolisu, Doliny Bekaa i Dżabal Amil przywracało mu zaplecze rolnicze, zmniejszało ryzyko klęsk głodu podobnych do tej z 1915 r., zapewniało dostęp do zasobów wodnych oraz całego wybrzeża Morza Śródziemnego o strategicznym znaczeniu.

Jednak dla Hoyeka znaczenie Libanu nie ograniczało się do jego walorów geograficznych. Widział w nim przede wszystkim miejsce pokojowego współistnienia różnych religii i kultur – kraj, który miał urzeczywistniać biblijną wizję „wilka mieszkającego z barankiem” z Księgi proroka Izajasza. Tę misję wiele lat później przypomniał św. Jan Paweł II, nazywając Liban „wzorem wolności i pluralizmu dla Wschodu i Zachodu”. Mimo licznych kryzysów i konfliktów idea ta pozostaje jednym z fundamentów tożsamości kraju.

Pluralizm jako nienaruszalna zasada

Pięć lat po proklamowaniu Wielkiego Libanu, odpowiadając 8 stycznia 1926 r. na pytania władz mandatowych dotyczące przyszłego systemu parlamentarnego, patriarcha Eliasz Hoyek wraz z biskupami maronickimi opowiedział się za reprezentacją opartą na przynależności wyznaniowej.

Hierarchowie argumentowali, że kraj tworzą wspólnoty różniące się nie tylko religią, ale również tradycjami, obyczajami, stylem życia i podejściem do spraw społecznych. Reprezentacja wyznaniowa miała zapewnić każdej z nich udział w życiu politycznym, sprzyjać wzajemnemu poznawaniu się, kompromisom i stopniowemu budowaniu wspólnoty politycznej poprzez dialog i wzajemne ustępstwa.

Jak zauważa o. prof. Georges Hobeika, wikariusz generalny Libańskiego Zakonu Maronitów i były rektor Uniwersytetu Saint-Esprit w Kaslik, w tej koncepcji uderza przede wszystkim uznanie różnorodności za naturalny element życia społecznego. Patriarcha Hoyek traktował odmienność tradycji, zwyczajów i przekonań religijnych nie jako problem, lecz jako wartość, którą należy chronić. Prawo do różnorodności uważał za nienaruszalne i „święte”, stanowiące fundament pokojowego współistnienia.

Człowiek Kościoła

Jeszcze przed I wojną światową, w 1895 roku, Eliasz założył – wspólnie z Matką Rosalią Nasr i siostrą Stefanią Kardush – Zgromadzenie Maronickich Sióstr Świętej Rodziny, pierwszą żeńską instytucję zakonną w historii Kościoła maronickiego i w ogóle wśród Kościołów wschodnich. Siostry od początku pracowały „bez rozróżnienia wyznań i narodowości” – formacja przez wiarę, w służbie wszystkim.

Był też żarliwym czcicielem Matki Bożej. Przyczynił się do budowy i konsekracji – w maju 1908 roku – sanktuarium Matki Bożej Libańskiej w Harisie, górującego nad zatoką Jounieh. To miejsce do dziś jest sercem libańskiej pobożności maryjnej. Modlą się tam – co w tej części świata jest rzadkością – nie tylko chrześcijanie, ale też i muzułmanie, bo Maryja otacza czcią cały Liban.

Patriarcha Hoyek zmarł w Bkerké 24 grudnia 1931 roku – w Wigilię Bożego Narodzenia. Miał 88 lat. Służył Kościołowi przez ponad trzydzieści dwa lata jako patriarcha.