Mateusz Szpytma odbierze dziś Nagrodę im. bp. Romana Andrzejewskiego

Dr Mateusz Szpytma odbierze dziś Nagrodę im. Ks. Bp. Romana Andrzejewskiego – prestiżowe wyróżnienie przyznawane osobom i instytucjom szczególnie zasłużonym dla rozwoju kulturalnego i gospodarczego rolnictwa, wsi i małych miast w Polsce. Nagroda została ustanowiona w 2004 r. przez Fundację „Solidarna Wieś”. Uroczystość odbędzie się w Sekretariacie Konferencji Episkopatu Polski w Warszawie.

Patron Nagrody, bp Roman Andrzejewski (1938–2003), był biskupem pomocniczym diecezji włocławskiej, Krajowym Duszpasterzem Rolników oraz inicjatorem licznych działań na rzecz środowisk wiejskich. Urodzony w Morzyczynie na Kujawach w rodzinie rolników, święcenia kapłańskie przyjął w 1961 r. Był absolwentem Katolicki Uniwersytet Lubelski, doktorat z filologii klasycznej uzyskał na Uniwersytet im. Adama Mickiewicza w Poznaniu. W czasie studiów specjalistycznych pracował w polskiej sekcji Radio Watykańskie. W latach 1988–1996 przewodniczył Komisji Episkopatu Polski ds. Duszpasterstwa Rolników, a następnie pełnił funkcję Krajowego Duszpasterza Rolników. Zmarł 7 lipca 2003 r.; zgodnie z wolą został pochowany w sanktuarium w Licheniu.

Nagroda powołana została, by zachować pamięć o działalności i nauczaniu jej Patrona oraz honorować osoby i instytucje szczególnie zasłużone w pracy na rzecz rozwoju wsi, rolnictwa i małych ojczyzn. Szczególne znaczenie ma wspieranie rodzinnych gospodarstw rolnych oraz ich efektywności ekonomicznej i ekologicznej. Laureaci – cieszący się uznanym autorytetem – mają stanowić przykład pracy pozytywnej i potwierdzenie znaczenia pracy rolników.

Laureatem edycji 2025 został dr Mateusz Szpytma – historyk, badacz dziejów ruchu ludowego w Polsce, współtwórca Muzeum Polaków Ratujących Żydów podczas II wojny światowej im. Rodziny Ulmów w Markowej oraz wiceprezes Instytut Pamięci Narodowej. Decyzję podjęła Kapituła Nagrody obradująca pod honorowym przewodnictwem bp Marek Marczak, sekretarza generalnego Konferencji Episkopatu Polski.

Kapituła doceniła przede wszystkim inicjatywę stworzenia Muzeum w Markowej na Podkarpaciu, które odegrało istotną rolę w upowszechnieniu wiedzy o postawach polskiej wsi w czasie okupacji niemieckiej. Działalność ta przyczyniła się do procesu beatyfikacyjnego Rodzina Ulmów oraz do ustanowienia 24 marca Narodowym Dniem Pamięci Polaków ratujących Żydów pod okupacją niemiecką.

Uhonorowano również dorobek naukowy i popularyzatorski laureata, obejmujący badania nad ruchem ludowym oraz represjami komunistycznego aparatu bezpieczeństwa wobec stronnictw ludowych w Polsce powojennej. W swoich pracach dr Szpytma ukazywał wieś i rolników jako środowisko aktywne społecznie i kulturowo, często pomijane w uproszczonych narracjach historycznych.

Szczególne miejsce w jego działalności zajmuje ukazanie postaci Józefa i Wiktorii Ulmów jako przedstawicieli formującej się inteligencji wiejskiej – ludzi, którzy z wyznawanych wartości czerpali inspirację do pogłębiania wiedzy, aktywności społecznej oraz rozwoju zainteresowań kulturalnych. Ten wymiar życia polskiej wsi czasu wojny został przez laureata konsekwentnie wydobyty i udokumentowany.

Dr Mateusz Szpytma (ur. 1975) jest absolwentem historii oraz nauk politycznych Uniwersytet Jagielloński. Doktorat z historii najnowszej Polski obronił pod kierunkiem prof. Andrzej Chwalba. Z Instytutem Pamięci Narodowej związany jest od 2000 r., pełniąc funkcje eksperckie, edukacyjne i kierownicze. W latach 2015–2016 kierował Muzeum w Markowej, a od 23 lipca 2016 r. jest zastępcą prezesa IPN.

Jest autorem, współautorem i redaktorem licznych publikacji naukowych oraz popularnonaukowych poświęconych m.in. ratowaniu Żydów przez Polaków podczas okupacji niemieckiej, historii aparatu bezpieczeństwa oraz dziejom Zjednoczonego Stronnictwa Ludowego w okresie PRL. Za działalność naukową, edukacyjną i publiczną był wielokrotnie odznaczany, m.in. Brązowym i Srebrnym Krzyżem Zasługi, Medalem Stulecia Odzyskanej Niepodległości, a w 2024 r. Krzyżem Kawalerskim Orderu Odrodzenia Polski.

Partnerem organizacji Gali jest Krajowy Ośrodek Wsparcia Rolnictwa. Mecenasem jest Agencja Re-strukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa, zaś Partnerem Warszawski Rolno-Spożywczy Rynek Hurtowy S.A. „Bronisze”.

Patronami medialnymi Nagrody są: Radio Maryja, TV Trwam, Radio Wnet, „Niedziela”, „Do Rzeczy”, „Idziemy”, Katolicka Agencja Informacyjna, Biblioteka „Obserwatora”, Forum Niezależnych Rozgłośni Katolickich, Radio Warszawa, Radio FIAT, Radio Victoria, Radio Emaus, Radio Niepokalanów, Radio Głos, Radio DOXA, RDN Małopolska, RDN Nowy Sącz, Radio eM, Katolickie Radio Diecezji Płockiej.