Medycyna, prawo i komunikacja – konferencja naukowa na Zamku Królewskim w Niepołomicach

Na Zamku Królewskim w Niepołomicach odbyła się 27 maja Ogólnopolska Konferencja Naukowa – „Medycyna – Prawo – Komunikacja. W kontekście chorób i błędów w sztuce lekarskiej”. Organizatorami wydarzenia były: Uniwersytet Papieski Jana Pawła II w Krakowie, Wydział Nauk o Komunikacji – Katedry Edukacji Medialnej i Katedra Duchowości Mediów i Relacji Społecznych, a także Miasto i Gmina Niepołomice.

Konferencja zgromadziła osoby zainteresowane medycyną, prawem oraz komunikacją w obliczu chorób i błędów medycznych. W dyskusji głos zabrali wybitni eksperci – przedstawiciele nauk medycznych, sędziowie, prawnicy praktycy oraz badacze z polskich uczelni.

Otwarcia dokonali: mgr inż. Roman Ptak, Starosta Wielickim, mgr Michał Hebda, Burmistrz Miasta i Gminy Niepołomice, a gości powitał ks. dr hab. Robert Nęcek, prof. Uniwersytetu Papieskiego Jana Pawła II w Krakowie.

Sesję wprowadzającą otworzył prof. dr hab. med. Kazimierz Pityński z Katedry Ginekologii i Położnictwa CM Uniwersytetu Jagiellońskiego. W wykładzie zatytułowanym „Aktualna wiedza medyczna – co to oznacza?” ten światowej klasy ginekolog podkreślił, że „społecznie pożądane jest, aby osoby wykonujące zawody medyczne przez cały okres aktywności zawodowej ustawicznie doskonaliły swoje umiejętności zawodowe w celu odnawiania, rozszerzania i pogłębiania posiadanych kwalifikacji ogólnych i zawodowych”. Jak podsumował, obowiązek ten wynika nie tylko z etyki lekarskiej, lecz także z konkretnych przepisów prawa.

Dr hab. Tomasz Sroka, prof. UJ (Katedra Prawa Karnego Uniwersytetu Jagiellońskiego), przybliżył niezwykle aktualny temat: „Nieprawidłowa komunikacja jako przyczyna odpowiedzialności w prawie medycznym”. Z kolei ks. dr hab. Robert Nęcek, prof. UPJPII, w wykładzie „Opieka medyczna komunikacją prewencyjną” nawiązał do myśli papieża Leona XIII. Zauważył, że choć sztuczna inteligencja pomaga w ratowaniu zdrowia, nigdy nie zastąpi człowieka, ponieważ „algorytm nie wygeneruje gestu bliskości ani słowa pocieszenia”. Wraz z rozwojem technologii rośnie więc rola oraz odpowiedzialność lekarzy i pielęgniarek. W tym kontekście prelegent wyraził wdzięczność dla personelu medycznego, który profesjonalnie motywuje pacjentów do zmiany nawyków zdrowotnych i skutecznie kształtuje ich prozdrowotne postawy.

W pierwszej sesji zatytułowanej „W kierunku medycyny” dr med. Jerzy Bednarski – specjalista ortopedii i medycyny ratunkowej z Zakładu Anatomii Prawidłowej, Klinicznej i Obrazowej Uniwersytetu Medycznego w Lublinie – omówił „Perspektywy i metody kwalifikacji i kolejności dostępu do ECMO w okresie pandemii COVID-19”. Wykładowca przypomniał, że ECMO to zaawansowana technika medyczna służąca do pozaustrojowego podtrzymywania życia.

Dr med. Tomasz Senderek z Katedry Fizjologii i Patofizjologii CM Uniwersytetu Andrzeja Frycza Modrzewskiego w Krakowie, w wystąpieniu „Obraz wart tysiąca słów w kontekście świadomej zgody na procedurę kardiologiczną”, zwrócił uwagę na trudności w komunikacji z pacjentem. Ze względu na barierę terminologiczną, przedstawienie planu leczenia zabiegowego bywa wyzwaniem, dlatego w trybie planowym warto posługiwać się materiałami graficznymi. W tej samej części dr med. Zbigniew Samitowski, kardiochirurg z Krakowskiego Szpitala Specjalistycznego im. św. Jana Pawła II, omówił formalnoprawne aspekty współdziałania medycyny i prawa.

Drugą sesję, pod hasłem „W kierunku prawa”, otworzył sędzia Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie Piotr Fronc z wykładem „Błąd medyczny a roszczenia odszkodowawcze”. Przypomniał on, że zasady, wysokość oraz tryb przyznawania świadczeń kompensacyjnych w przypadku zdarzeń medycznych zostały precyzyjnie uregulowane w ustawie o prawach pacjenta i Rzeczniku Praw Pacjenta.

Mecenas Katarzyna Kroner (Kancelaria Radców Prawnych s.c. Dobrzański, Bzymek-Waśniewska, Sroka-Maleta) w wystąpieniu „Reklama, edukacja czy informacja? O wymaganiach prawnych komunikacji w branży medycznej” przeanalizowała granice dopuszczalnego przekazu. Na konkretnych przykładach (takich jak hasła: „Najlepszy gabinet w regionie”, „Skuteczna ochrona przed wirusem” czy „Mamy dla was kolejną porcję rabatów”) postawiła kluczowe pytanie o to, gdzie kończy się edukacja i informacja, a zaczyna nielegalna w tym sektorze reklama.

Mecenas Magdalena Sroka z Okręgowej Izby Radców Prawnych w Krakowie omówiła temat: „Tajemnica lekarska a prawo oskarżonego lekarza do zlecenia opinii prywatnej w kontekście prawa do obrony. Zarys problematyki”. Podkreśliła, że tajemnica lekarska ma charakter wszechstronny. Obejmuje ona nie tylko dane ściśle medyczne, ale wszelkie informacje o pacjencie uzyskane w związku z wykonywaniem zawodu – w tym o jego sytuacji majątkowej, osobistej czy rodzinnej.

W wykładzie „Wyłączenia dla celów terapeutycznych w sporcie – regulacje prawne, potrzeby medyczne, wyzwania komunikacyjne” mec. Szymon Daciuk (OIRP w Krakowie) odniósł się do kwestii dopingu. Zaznaczył, że choć jest to zjawisko jednoznacznie naganne, niszczące ideę uczciwej rywalizacji i zagrażające zdrowiu, należy pamiętać, że sportowcy również chorują. W procesie ich leczenia niezbędne bywa czasem zastosowanie substancji, które standardowo znajdują się na liście środków zabronionych w sporcie, co wymaga precyzyjnych regulacji prawnych.

Zwieńczeniem sesji prawnej był wykład mec. Bogusława Sroki (Kancelaria Radcy Prawnego Bogusław Sroka) pt. „Dziennikarski wyrok przed wyrokiem – medialne domniemanie winy lekarza a zasada domniemania niewinności w postępowaniu karnym”. Prelegent podkreślił, że prawo społeczeństwa do informacji musi być zawsze równoważone z ochroną dóbr osobistych jednostki i prawem do rzetelnego procesu. Media powinny cechować się obiektywizmem i ostrożnością, ponieważ lekarz – jak każdy obywatel – ma prawo do tego, by o jego winie decydował niezawisły sąd, a nadrzędną rolę nie powinna tu odgrywać opinia publiczna kształtowana przez jednostronny przekaz.

Trzecią sesję – „W kierunku mediów” – rozpoczęła red. Magdalena Drohomirecka z Katedry Edukacji Medialnej Uniwersytetu Papieskiego Jana Pawła II w Krakowie (dziennikarka TVP3). W wystąpieniu „Medycyna w mediach: między edukacją zdrowotną a dezinformacją” wskazała, że współcześnie największym zagrożeniem w przestrzeni publicznej stały się fake newsy i celowa manipulacja informacjami medycznymi.

Ks. prof. dr hab. Wojciech Misztal, Kierownik Katedry Duchowości Mediów i Relacji Społecznych UPJPII, w wykładzie „Popularyzacja informacji: przypadek medycyny, prawa i Wikipedii” ocenił rolę internetowej encyklopedii w kształtowaniu wiedzy społeczeństwa. Zwrócił uwagę, że Wikipedia stała się potężnym narzędziem edukacyjnym, co rodzi pytania o jakość upowszechnianych tam treści. Prelegent zaznaczył, że celem analizy nie jest ślepa krytyka zaangażowania autorów, lecz zidentyfikowanie ryzyk, tak aby dystrybuowana informacja pomagała, zamiast szkodzić pacjentom i prawnikom.

Obrady naukowe zamknął wykład mgr Joanny Sobczyk-Pająk (Katedra Edukacji Medialnej UPJPII, Dyrektor Wydawnictwa Arsarti) zatytułowany „Motyw choroby w sztuce jako narzędzie rozumienia doświadczenia pacjenta i wsparcia komunikacji medycznej”. Autorka udowodniła, że najważniejszą funkcją sztuki w medycynie jest przywracanie widzialności i godności osobie chorej. W świecie zdominowanym przez procedury, algorytmy i technologię, to właśnie sztuka przypomina, że pacjent nie jest jedynie przypadkiem medycznym, ale człowiekiem z własną historią, emocjami i relacjami. Podsumowując: sztuka staje się przestrzenią humanizacji opieki medycznej.

Patronat medialny nad konferencją sprawowali: „Gazeta Krakowska”, „Dziennik Polski”, KAI, wiara.pl, 65TVP3 Kraków, TVP Info, Wprost.pl, deon.pl.

Partnerzy wydarzenia: Wydawnictwo Arsarti, Winnica Srebrna Góra Kraków, portal prawnikmedyczny.pl.