Muzyka towarzyszy podróży papieża – od Paryża po Lourdes

Od „Panis Angelicus” Césara Francka po „Ave Regina Caelorum” Guillaume’a Dufaya – drugi dzień podróży apostolskiej papieża Leona XIV do Francji ma swoją własną ścieżkę dźwiękową. Redakcja Vatican Radio – Vatican News przygotowała na Spotify playlistę zawierającą cztery utwory towarzyszące dzisiejszym etapom wizyty: od spotkania z migrantami w Paryżu aż po wieczorną modlitwę w Grocie Massabielle. To drugi rozdział muzycznej podróży, obejmującej łącznie szesnaście utworów, które będą towarzyszyć papieżowi aż do jego wizyty w Metz.

Drugi dzień podróży Leona XIV do Francji rozpoczyna się w Paryżu w atmosferze gościnności, a kończy w ciszy Lourdes. Muzyka stanowi nić łączącą te etapy: to cztery kompozycje wybrane przez Vatican Radio – Vatican News na playlistę Spotify, mającą służyć jako ścieżka dźwiękowa tej podróży apostolskiej. Przed opuszczeniem stolicy Leon XIV odwiedza Maison Bakhita – paryski ośrodek zajmujący się przyjmowaniem i integracją migrantów. Tutaj muzyka przemawia słowami utworu „Panis Angelicus” Césara Francka: „Chleb aniołów staje się pokarmem dla ubogich, sług i pokornych”. Nie ma tu triumfalizmu, a jedynie czysta, ewangeliczna etyka służby najmniejszym spośród nas. Kilka godzin później, Mszy świętej odprawianej na Placu Zgody (Place de la Concorde) pod gołym niebem towarzyszy muzycznie „In Paradisum” z „Requiem” Gabriela Fauré. Utwór ten, skomponowany specjalnie dla pobliskiego kościoła de la Madeleine, przynosi wyzwalającą odmianę: pozostawia w tyle grozę kary, otwierając się na świetliste, pełne spokoju pocieszenie.

Następnie podróż wiedzie w stronę Pirenejów. Gdy papież przybędzie do Lourdes na pierwszą modlitwę w ciszy przed Grotą Massabielle, dźwięki „Ave Regina Caelorum” Guillaume’a Dufaya zdają się łagodnie otulać półmrok skały wdziękiem wczesnego renesansu. Tak oto cztery utwory muzycznie opowiadają historię dnia, który prowadzi od namacalnej rzeczywistości czynnej miłości bliźniego ku wyciszeniu modlitwy. To drugi rozdział szerszej muzycznej podróży – obejmującej łącznie szesnaście kompozycji, po cztery na każdy dzień wizyty – w ramach której wielka muzyka francuska, od średniowiecza po wiek XX, staje się formą komentarza, medytacji i rachunku sumienia.

Muzyka jako narracja o podróży

Oddzielenie sztuki od konfliktów i nadziei epoki oznacza skazanie jej na rolę zwykłej, ulotnej dekoracji, rozrywki pozbawionej pamięci. Twierdzenie, że wielkie dzieło symfoniczne czy chóralne to jedynie przyjemny ciąg dźwięków, jest równoznaczne z przekonaniem, iż słynny obraz to tylko starannie wykonany rysunek, a kolumnada katedry służy jedynie jako schronienie przed deszczem.

W tym właśnie duchu Radio Watykańskie – Vatican News postanowiło wzbogacić relację z podróży papieża Leona XIV o cyfrową ścieżkę dźwiękową w serwisie Spotify – przewodnik muzyczny, który ma na celu nawiązanie dialogu z miejscami, gestami i słowami papieża.

Paryż: światło i rany stolicy

Pierwszy dzień zaprowadził Leona XIV do najbardziej ikonicznych miejsc francuskiej stolicy. W Pałacu Elizejskim państwowy protokół połączył się z dźwiękami trąbek i kotłów z „Te Deum” Marca-Antoine’a Charpentiera – słynnej barokowej fanfary znanej w całej Europie. Z kolei w siedzibie UNESCO wybrany utwór nie sławił władzy, lecz oddawał hołd jej ofiarom: było to „Trois beaux oiseaux du paradis” (Trzy piękne ptaki rajskie), dzieło skomponowane przez Maurice’a Ravela w 1915 roku, w czasie Wielkiej Wojny. To wyciszony, bezbronny utwór chóralny, w którym smutek przemienia się w błaganie o pokój.

W nawie głównej katedry Notre-Dame – przywróconej do kultu po niszczycielskim pożarze – czas zdawał się łączyć na nowo dzięki „Viderunt omnes” Pérotina, utworowi stworzonemu w XII wieku specjalnie dla tej świątyni; modlitwa kamienia i modlitwa polifonii rodziły się z tego samego tchnienia. Dzień zakończył się na stadionie Stade de France w Saint-Denis wielkim nocnym czuwaniem. „Fêtes” (Święta) – część cyklu „Nokturny” Claude’a Debussy’ego – przywołały energię, barwy i ruch tłumu zjednoczonego w poszukiwaniu wspólnej nadziei.

Lourdes: Cierpiące ciało i odrodzona wiara

W niedzielę papieska podróż zagłębi się jeszcze bardziej w tajemnicę Lourdes i ludzkiego cierpienia. Podczas spotkania z francuskimi biskupami w sali Sainte-Bernadette zabrzmią „Litanies à la Vierge Noire” (Litanie do Czarnej Madonny) Francisa Poulenca. W 1936 roku, zdruzgotany tragiczną śmiercią bliskiego przyjaciela, kompozytor na nowo odkrył wiarę przed figurą Matki Bożej w Rocamadour. Owocem tego doświadczenia stała się surowa, pozbawiona ozdobników modlitwa, zdolna skłonić każdego do refleksji nad własnymi duchowymi korzeniami. Jednym z najbardziej poruszających momentów dnia będzie spotkanie z chorymi w ośrodku Accueil Notre-Dame. Tu muzyka przybierze postać „Pie Jesu” autorstwa Lili Boulanger. Boulanger, pierwsza kobieta, która zdobyła prestiżową nagrodę Prix de Rome, a zmarła w 1918 r. w wieku zaledwie dwudziestu czterech lat, podyktowała ten utwór swojej siostrze Nadii, leżąc na łożu śmierci. To krzyk cierpiącego ciała, przemieniony w muzykę o niewysłowionej czułości, skierowany do tych, którzy sami doświadczają słabości własnego ciała. Wieczór na błoniach nad rzeką Gave zwieńczy procesja z pochodniami, podczas której odmawiany przez wiernych różaniec znajdzie doskonałe dopełnienie w słynnym „Ave Maria” Charlesa Gounoda.

Metz: Europa odradzająca się z gruzów historii

Ostatni etap podróży prowadzi do Metz w Lotaryngii, miejsca będącego samym sercem europejskiej pamięci. Metz, miasto leżące na ziemiach, o które przez wieki spierały się Francja i Niemcy, jest nierozerwalnie związane z postacią Roberta Schumana, jednego z ojców założycieli Unii Europejskiej. W centrum kongresowym noszącym jego imię międzywyznaniowemu spotkaniu towarzyszyć będzie starodawny śpiew „Ubi Caritas” w nowoczesnej harmonizacji Maurice’a Duruflégo: „Gdzie panuje braterska miłość, tam jest Bóg”. Z kolei sesji poświęconej pokojowi muzyczny wymiar nada „Apoteoza” Hectora Berlioza, wspaniałe dzieło na instrumenty dęte i perkusję, które przekształca pamięć o polach bitew w obywatelski pomnik pojednania między narodami.

Podróż zakończy się pośród strzelistych sklepień katedry św. Szczepana, zwanej „Latarnią Dobrego Boga” ze względu na ogromne witraże, przez które wpada do wnętrza światło. Od „Messe de Nostre Dame” Guillaume’a de Machaut po „L’Ascension” Oliviera Messiaena, utwór wybrany, by symbolicznie towarzyszyć papieskiemu lotowi powrotnemu do Rzymu – muzyka ostatecznie stanie się czystym, mistycznym światłem. Stanowi to przesłanie przewijające się przez cały program muzyczny: gdy słowom grozi utrata znaczenia wskutek pustej retoryki, sztuka dźwięku wciąż potrafi ocalić pamięć, stawiać pytania o historię i bronić ludzkiej godności.