O rodzinnych i instytucjonalnych formach pieczy

W ostatnich latach spadła liczba dzieci przebywających zarówno w instytucjonalnej, jak i rodzinnej pieczy zastępczej, dzięki czemu zostaje ich więcej w rodzinach biologicznych.

Więcej jest także adopcji krajowych, a mniej zagranicznych. – Oznacza to, że coraz więcej polskich rodzin jest gotowych na przyjęcie dzieci, które wymagają specjalnej troski – powiedziała Katarzyna Napiórkowska z Departamentu Polityki Rodzinnej Ministerstwa Pracy i Polityki Społecznej podczas Kongresu Rodzicielstwa Zastępczego, który odbywa się 11 czerwca w Pałacu Kultury i Nauki w Warszawie.

W trakcie obrad Kongresu jego uczestnicy debatują m.in. o ustawie o wspieraniu rodziny i pieczy zastępczej, która od 1 stycznia 2012 r. reguluje procedury związane z rodzicielstwem zastępczym i adopcyjnym. Przedstawiciele samorządów wskazują m.in., jak w świetle ustawy na ich terenie wspierane są działania na rzecz takich rodzin.

Na Kongresie omawiane są także zagadnienia dotyczące problemów wychowawczych, z jakimi spotykają się rodzice zastępczy opiekujący się powierzonymi im dziećmi, a także rola poszczególnych instytucji, w tym sądu, w systemie wspierania dziecka i rodziny.

Najnowsze dane dotyczące systemu organizacji pieczy zastępczej i adopcji w Polsce przedstawiła Katarzyna Napiórkowska z Departamentu Polityki Rodzinnej w Ministerstwie Pracy i Polityki Społecznej.

Jak wynika ze wstępnych danych, które zostaną włączone do sprawozdania z realizacji ustawy o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej za pierwszy rok jej obowiązywania, nad poprawą sytuacji rodzin biologicznych pracuje 2019 asystentów rodziny, najwięcej w województwach mazowieckim, wielkopolskim, warmińsko-mazurskim i śląskim. Z ich wsparcia skorzystało ok. 5,5 tys. rodzin, z czego praca z 2,6 tys. rodzin zakończyła się sukcesem. – Świadczy to o tym, że asystent jest rodzinom potrzebny. Osiągnięcie sukcesu oznacza, że dziecko pozostało w rodzinie, nie zostało od niej oddzielone – powiedziała Napiórkowska. Dodała jednocześnie, że aż 1339 rodzin biologicznych odmówiło współpracy z asystentem.

74% dzieci umieszczanych w pieczy zastępczej trafiło do jej rodzinnych form, z czego 43% znalazło się w rodzinach zastępczych spokrewnionych, a 31% w rodzinach zastępczych zawodowych, niezawodowych i rodzinnych domach dziecka. Z kolei 26% dzieci trafiło do instytucjonalnych form pieczy zastępczej. Napiórkowska dodała, że jest to wciąż ok. 20 tys. dzieci, które trzeba – takie jest założenie ustawy – jak najszybciej umieścić w bardziej sprzyjających wychowaniu rodzinnych formach opieki.

W ostatnich latach spadła liczba dzieci przebywających zarówno w instytucjonalnej, jak i rodzinnej pieczy zastępczej, co oznacza, że zostaje ich więcej w rodzinach biologicznych. W pierwszym przypadku było to 24,7 tys. w 2011 r., a 20,5 tys. dzieci w 2012 r. W drugim przypadku, w 2011 – 66,9 tys., a 58,1 tys. dzieci w 2012 r. – Działają już zatem pewne mechanizmy ustawy, ale o naprawdę pozytywnych skutkach będziemy mogli powiedzieć więcej w następnych latach jej obowiązywania – stwierdziła Napiórkowska.

Zgodnie z ustawą, rodziny zastępcze wspierane są przez tzw. koordynatorów pieczy zastępczej. W ub. roku było ich łącznie 820, ich opieką objętych było 18,5 tys. rodzin i rodzinnych domów dziecka. Tych ostatnich w całym kraju funkcjonuje 1476.

Wzrosła z kolei liczba adopcji. W 2011 r. przeprowadzono 3315, a w ub. roku 3486 przysposobień krajowych. Adopcji zagranicznych w 2011 było 274, a w 2012 – 296.

Napiórkowska uznała za korzystną tendencję zmniejszanie się liczby dzieci przekazywanych do adopcji zagranicznych. Jak stwierdziła, oznacza to, że coraz więcej polskich rodzin jest gotowych na przyjęcie dzieci, które wymagają specjalnej troski, a nierzadko także rehabilitacji.

Do 30 lipca br. w Sejmie ma zostać przedłożone sprawozdanie z realizacji ustawy o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej. Uczestnicy Kongresu byli zachęcani do zgłaszania ewentualnych postulatów nowelizacji ustawy.

Kongres stał się także okazją do przedstawienia Kodeksu Bezpiecznej Opieki. Tworzą go wspólnie Fundacja Dzieci Niczyje, Koalicja na rzecz Rodzinnej Opieki Zastępczej, Fundacja Przyjaciółka i Fundacja Jedno Serce. Dokument ma być skierowany przede wszystkim do opiekunów zastępczych, członków ich rodzin oraz specjalistów, którzy ich wspierają. Zostaną w nim zebrane zasady, którymi powinni się kierować, aby dziecko w nowej rodzinie było bezpieczne.

„Kodeks to może nie najszczęśliwsze słowo, jest to po prostu poradnik podyktowany naszymi życiowymi doświadczeniami” – powiedziała Edyta Wojtasińska z Koalicji na rzecz Rodzinnej Opieki Zastępczej.

Kodeks ma być nie tylko kompendium „dobrych praktyk” w codziennym życiu rodziny zastępczej, ale także rodzajem poradnika wskazującego, jak wspierać dziecko powierzone i jego potencjał, czy jak radzić sobie z trudnymi sytuacjami, które są wyzwaniem dla każdej takiej rodziny.

W Kodeksie znajdą się informacje nt. rodzajów zagrożeń wobec dziecka, wskazówki jak je chronić i wspierać w rozwoju oraz jak ułatwić mu odnalezienie się w nowym środowisku. Autorzy położą w dokumencie nacisk nie tylko na rolę rodziców zastępczych, ale także pracowników socjalnych. Kodeks odniesie się również do sytuacji dzieci biologicznych rodziców zastępczych, które w polskim systemie często są niezauważane.

Dzieci, które trafiają do rodzin zastępczych, często mają za sobą bardzo traumatyczne przeżycia. Nierzadko doświadczyły przemocy psychicznej i fizycznej, włącznie z wykorzystywaniem seksualnym. Specjaliści wskazują, że rodzice zastępczy mogą czuć się osamotnieni i bezradni wobec takich problemów. Może to niekiedy prowadzić do oddania przyjętego dziecka do placówki opiekuńczo-wychowawczej czy rozpadem małżeństwa rodziców zastępczych. Kodeks ma być odpowiedzią na potrzeby całego środowiska związanego z rodzicielstwem zastępczym.

Dokument zyskał już rekomendację ministerstwa sprawiedliwości oraz ministerstwa pracy i polityki społecznej. Obecnie jego założenia są konsultowane m.in. z psychologami, pedagogami, policją, prawnikami oraz organizacjami pozarządowymi i instytucjami odpowiedzialnymi za rodzinną opiekę zastępczą.

W trakcie Kongresu zaprezentowano także działalność organizatora wydarzenia – Koalicji na rzecz Rodzinnej Opieki Zastępczej. Powstała ona w 2004 r. w Warszawie jako nieformalne forum współpracy osób i instytucji praktycznie związanych z rodzinną opieką zastępczą. W jej skład weszli członkowie organizacji pozarządowych, rodzinnych domów dziecka, ośrodków adopcyjno-opiekuńczych i powiatowych centrów pomocy rodzinie.

Od początku KnRROZ stawiała sobie za cel promowanie dobrych wzorców dotyczących współpracy między instytucjami a osobami zajmującymi się rodzinną opieką zastępczą. Propaguje informacje i wiedzę na ten temat wśród społeczeństwa i dąży do stworzenia pozytywnego obrazu rodzin zastępczych i rodzinnych domów dziecka. Działa też na rzecz pełnoletnich wychowanków pieczy zastępczej.

W 2007 r. Koalicja otrzymała nagrodę „Parasol szczęścia 2007” w konkursie organizowanym przez miesięcznik „Twoje dziecko”, w kategorii „Miłość”.