Osiem kilometrów nieznanych tuneli pod Hagią Sophią

Nowe badania tuneli pod Hagią Sophią ujawniły znacznie większy system, niż dotąd przypuszczano. Zespoły konserwatorów kontynuują poszukiwania, spodziewając się odnaleźć kolejne, nieznane odcinki podziemnych korytarzy. Wiadomo, że większość z nich służyła do doprowadzania wody na potrzeby publiczne i obrzędowe, ale przeznaczenie niektórych z nich wciąż pozostaje zagadką.

Hagia Sofia, czyli kościół Mądrości Bożej, uważany jest za najważniejsze dzieło architektury bizantyńskiej. Świątynia, ufundowana przez cesarza Justyniana I Wielkiego, powstawała w latach od 532 r. do 537 r. Po zdobyciu Konstantynopola przez Turków w 1453 została zamieniona na meczet.

Jak poinformowało tureckie Ministerstwo Kultury i Turystyki, prace konserwatorskie przy budowli zaprowadziły ekipy remontowe do podziemi. Odkrycia obejmują pozostałości z różnych stuleci. Według nowego opracowania prof. Hasana Fırata Dikera, opublikowanego w czasopiśmie „Open Archaeology”, tunele sięgają początków właśnie epoki bizantyjskiej, kiedy w tym miejscu stały drewniane budowle, zniszczone później przez pożary.

Tunele pod świątynią odkryto znacznie wcześniej. Wtedy prace archeologiczne pozwoliły prześledzić zaledwie kilkadziesiąt metrów przejść pod dawną katedrą. Nowe badania ujawniły kolejne 8 kilometrów tuneli i nadal nie wiadomo, do czego służyły wszystkie ich części.

Gdy ekipy konserwatorskie zeszły pod świątynię, aby oczyścić podziemia, archeolodzy odkryli pomieszczenia i tunele, z których istnienia nie zdawali sobie sprawy. Ze względu na trudne warunki konieczny był udział zespołów specjalizujących się w pracach górniczych.

„Oczyszczanie polegało na usuwaniu gruzu z przestrzeni, które czasem były niezwykle wąskie, ciemne i słabo wentylowane” – wyjaśnił Diker.

Zespół usunął z przejść 300 ton ziemi i gruzu, odsłaniając przy tym nieznane wcześniej tunele.

„W miarę postępu oczyszczania ujawniały się wcześniej nieznane budowle podziemne” – zaznaczył badacz. „Proces ten dostarczył niezwykle cennych danych dotyczących wielowarstwowego i złożonego systemu podziemnego pod atrium Hagii Sophii”. Rezultatem były „odkrycia o bardzo dużym znaczeniu”.

Diker udokumentował znaleziska za pomocą mapowania trójwymiarowego, sporządzając katalog konstrukcji, które w większości służyły do transportowania wody. Jedna z komór szczególnie zwróciła jego uwagę. Znajdowało się w niej siedem odrębnych kanałów, co, zdaniem badacza, świadczy o wielokrotnych przebudowach tego miejsca, dostosowujących je do zmieniających się potrzeb użytkowników.

Nowo odkryte tunele są znacznie rozleglejsze, niż badacze sobie wyobrażali. „Te dodatkowe elementy podziemne, których istnienia, przebiegu i wzajemnych powiązań nie można było przewidzieć, powinny po zakończeniu oczyszczania znacząco poszerzyć obecną wiedzę o podziemnych konstrukcjach Hagii Sophii” – napisał Diker.

Według niego odkrycie odrębnych kanałów wodnych, biegnących w różnych kierunkach i pochodzących z różnych okresów, „ukazuje zarówno obrzędowe znaczenie nadziemnej części atrium, jak i kluczową rolę jego infrastruktury w rozprowadzaniu wody”.

Duża liczba tuneli wskazuje na gęstą zabudowę na powierzchni i znaczne zapotrzebowanie na wodę.

Kolejne odkrycia są jeszcze przed badaczami. Znaczna część sieci pozostaje bowiem zatkana błotem i gruzem po dawnych zawaleniach. Archeolodzy spodziewają się, że w miarę postępów prac będą odsłaniane następne przejścia.

Hagia Sophia wielokrotnie zmieniała swoją funkcję. Wzniesiona jako chrześcijańska katedra, po podboju osmańskim w 1453 r. stała się meczetem, w 1935 r. muzeum, a od 2020 r. ponownie jest meczetem.