Papieski dyplomata o wizycie Leona XIV w UNESCO: chce ożywić dialog między państwami i multilateralizm

W czasie, gdy zaufanie między narodami jest tak kruche, obecność papieża w organizacji wielostronnej już sama w sobie wyraża poparcie dla dialogu i współpracy. Wskazuje na to stały obserwator Stolicy Apostolskiej przy UNESCO, której siedzibę Leon XIV odwiedza w pierwszym dniu swej pielgrzymki do Francji. Prałat Roberto Campisi podkreśla, że „pokój buduje się również poprzez edukację, wiedzę i szacunek dla kultur”, a te cele są w centrum misji Organizacji Narodów Zjednoczonych ds. Edukacji, Nauki i Kultury.

Papieski dyplomata, któremu misję stałego obserwatora przy UNESCO papież powierzył przed rokiem, przypomina, że organizacja obchodzi swoje 80-lecie. „Zwracając się do przedstawicieli państw członkowskich, papież będzie przemawiał również do narodów i kultur, które oni reprezentują” – podkreśla w rozmowie z dziennikiem „Avvenire”. Dodaje, że rocznica powstania organizacji stanowi okazję do ponownego odkrycia intuicji, z której wszystko się zaczęło: budowania pokoju poprzez edukację, wzajemne poznanie i szacunek dla kultur. „Odczytałbym tę wizytę jako zachętę do nadania nowej energii tej misji, dostosowując ją do oczekiwań nowych pokoleń i wyzwań naszych czasów” – mówi prałat Roberto Campisi.  

Drugi papież w UNESCO

Do złożenia wizyty w siedzibie UNESCO zaprosił Leona XIV dyrektor generalny tej organizacji Khaled Ahmed El-Enany  Ali Ezza, co – jak podkreśla papieski dyplomata – świadczy o „uznaniu organizacji dla wkładu Stolicy Apostolskiej w budowanie pokoju, edukację i kulturę, również w obliczu nowych wyzwań, takich jak te związane ze sztuczną inteligencją”. „Wizyta ta ma miejsce czterdzieści sześć lat po wizycie św. Jana Pawła II w 1980 roku. Jego przemówienie pozostaje punktem odniesienia ze względu na jego wizję człowieka oraz miejsce, jakie przyznaje kulturze w życiu poszczególnych ludzi i narodów” – wskazuje prałat Roberto Campisi. Zauważa, że powrót papieża nabiera zatem znaczenia wykraczającego poza jubileuszowy wymiar zaproszenia: obecność Leona XIV stanowi kontynuację zaangażowania Stolicy Apostolskiej, które na przestrzeni dziesięcioleci przełożyło się na stałą współpracę z UNESCO i światem kultury.

UNESCO a głos Kościoła katolickiego

Dobre relacje między oenzetowską organizacją a Kościołem katolickim ugruntowały się dzięki długiej tradycji współpracy. Stała misja obserwatora Stolicy Apostolskiej działa od 1952 roku i w przyszłym roku będzie obchodzić swoją 75. rocznicę. Pierwszym stałym obserwatorem był Angelo Giuseppe Roncalli, przyszły papież Jan XXIII, ówczesny nuncjusz apostolski we Francji. „Dzisiaj zbieżności dotyczą konkretnych obszarów, od dostępu do wysokiej jakości edukacji, przez ochronę dziedzictwa kulturowego, aż po rzetelność informacji i etykę sztucznej inteligencji” – wylicza papieski dyplomata.

Przypomina, że UNESCO publicznie wyraziło uznanie dla podobieństw między encykliką „Magnifica humanitas” a własnymi działaniami w zakresie edukacji, sztucznej inteligencji i godności ludzkiej. „Jest to znaczący sygnał uwagi, jaką poświęca się tekstowi nauczania Kościoła. Współpraca rozwija się również wtedy, gdy pojawiają się różne stanowiska. Stolica Apostolska wnosi do niej perspektywę, która nie odpowiada interesom narodowym, gospodarczym ani strategicznym, a zwraca uwagę na konsekwencje decyzji dla życia ludzi. Pozwala to na poszukiwanie wspólnej płaszczyzny porozumienia bez pomijania różnic” – podkreśla stały obserwator Stolicy Apostolskiej przy UNESCO.

Kultura spotkania i multilateralizm 

Papieski dyplomata wskazuje, że wizyta Leona XIV będzie zaproszeniem do ożywienia działalności organizacji międzynarodowych. „W encyklice «Magnifica humanitas», poruszając kwestię reformy instytucji międzynarodowych, papież przypomina, jak bardzo są one niezbędne dla pokojowego rozwiązywania konfliktów, integralnego rozwoju i ochrony najsłabszych. UNESCO nie jest w tym fragmencie wyraźnie wymienione, ale wpisuje się w tę perspektywę. Ożywienie multilateralizmu wymaga zmierzenia się z jego słabościami, aby instytucje mogły lepiej odpowiadać na potrzeby narodów i reprezentować je w sposób bardziej sprawiedliwy. Ich wiarygodność zależy również od zdolności z wywiązywania się z podjętych zobowiązań.

W obliczu pokusy przedkładania siły nad prawo Stolica Apostolska opowiada się za rezygnacją z przemocy, co uczyni współpracę międzynarodową bardziej skuteczną i wzmocni jej legitymizację” – wskazuje prałat Roberto Campisi. Przypomina zarazem, że pokój stanowi jeden z głównych wątków nauczania Leona XIV, a UNESCO wskazuje na kulturę jako drogę spotkania między narodami. „Kultura może przygotować grunt pod pokój, gdy pomaga poznać drugiego człowieka i radzić sobie z istniejącymi różnicami, nie czyniąc z nikogo wroga. Jest to praca, która zaczyna się w edukacji szkolnej i jest kontynuowana na uniwersytetach, w instytucjach kulturalnych oraz w życiu społecznym” – tłumaczy papieski dyplomata. Zauważa, że podstawowa idea UNESCO, zgodnie z którą pokój należy budować w sumieniach, pokrywa się tutaj z wezwaniem Leona XIV do budowania pokoju „bezbronnego i rozbrajającego”, zdolnego do odbudowy zaufania poprzez wyrzeczenie się logiki dominacji. 

Ochrona dziedzictwa a budowanie pokoju

Ochrona dziedzictwa kulturowego i religijnego również odgrywa na tej drodze istotną rolę. „Zniszczenie miejsc kultu, bibliotek czy stanowisk archeologicznych oznacza zranienie pamięci społeczności i utrudnienie przyszłego pojednania” – wskazuje prałat Roberto Campisi. Dodaje, że papież zachęca do kreślenia map nadziei, w których wytyczaniu pomagają działania dyplomatyczne podejmowane przez Stolicę Apostolską. „Żadne porozumienie – wskazuje papieski dyplomata – nie powstaje bez gotowości do spotkania, a gotowość ta musi następnie znaleźć kontynuację w sprawiedliwych zasadach i formach współpracy szanujących różnice. UNESCO może przyczynić się do stworzenia warunków, dzięki którym spotkanie będzie możliwe i z czasem zbuduje zaufanie”.

Prałat Roberto Campisi wskazuje też na zbieżność stanowisk UNESCO i Stolicy Apostolskiej w dziedzinie edukacji i ochrony środowiska naturalnego. W encyklice „Magnifica humanitas” papież przypomina o negatywnych konsekwencjach wzrostu wydatków na cele wojskowe dla życia osób ubogich oraz opieki zdrowotnej, szkolnictwa i pomocy socjalnej. Inwestowanie w edukację oznacza przyjęcie odpowiedzialności za przyszłość. „UNESCO może wnieść swój wkład, sprzyjając współpracy w celu dotarcia do osób pozostających poza systemem szkolnym, wspierając nauczycieli i zmniejszając nierówności w nauce. Są to cele, w odniesieniu do których watykański «Pakt edukacyjny» może przełożyć się na wspólne i weryfikowalne działania” – mówi papieski dyplomata.

Zauważa, że również ochrona stworzenia jest tematem bliskim sercu papieża Leona. UNESCO wpisało na swoje listy 797 rezerwatów biosfery i 241 geoparków. Wspólne zaangażowanie idące w tym kierunku wymaga „ekologicznej przemiany”. W orędziu skierowanym do COP30 Leon XIV wyraźnie nawiązuje do nawrócenia ekologicznego, skupiając się na ludzkim wymiarze kryzysu klimatycznego oraz na konsekwencjach dla najbiedniejszych i najbardziej wrażliwych krajów. Jest to perspektywa, która – jak przypomina papież Franciszek w encyklice „Laudato si’” – oznacza pozwolenie, by wszystkie konsekwencje spotkania z Jezusem ujawniły się w naszych relacjach z otaczającym nas światem. „Edukacja w zakresie ekologii integralnej pomaga zrozumieć związek między naszymi wyborami a życiem innych, w tym przyszłych pokoleń. Stolica Apostolska podziela refleksje UNESCO w tej dziedzinie w perspektywie integralnego rozwoju ludzkiego” – zauważa stały obserwator Stolicy Apostolskiej, wskazując, że papieskie słowa wypowiedziane w siedzibie tej oenzetowskiej organizacji będą ważnym wkładem w dialog ukierunkowany na poszukiwanie prawdy o człowieku i dobra wspólnego.