Patriarcha Bartłomiej podsumowuje 35 lat swojej posługi: sukcesy i niespełnione nadzieje

Prawosławny patriarcha Konstantynopola Bartłomiej obchodzi 35. rocznicę pełnienia tej funkcji: 22 października 1991 roku został wybrany 270. następcą apostoła Andrzeja. O kluczowych momentach i epizodach swojej posługi jako patriarchy ekumenicznego wspomniał w obszernym wywiadzie dla greckiej gazety „Kathimerini”, którego fragmenty opublikował portal OrthodoxTimes.

Jako jedną z głównych spraw, która niestety wciąż pozostaje nierozwiązana, patriarcha wymienił kwestię ponownego otwarcia seminarium duchownego na należącej do Turcji wyspie Chalki. Przypomniał, że tę kwestię poruszył już w swoim przemówieniu inauguracyjnym 35 lat temu. Nie traci jednak nadziei na szybkie wznowienie zajęć.

Najważniejsza instytucja teologiczna 

Seminarium Duchowne na wyspie Chalki, drugiej co do wielkości z archipelagu Wysp Książęcych na Morzu Marmara, u wybrzeży Stambułu, wraz z przynależną do niego uczelnią teologiczną było najważniejszą instytucją teologiczną Patriarchatu Konstantynopola i jedną z czołowych na świecie prawosławnych teologicznych instytucji akademickich aż do jego zamknięcia przez państwo tureckie w 1971 roku. Absolwentami Chalki jest wielu teologów, biskupów i patriarchów, wśród nich sam Bartłomiej.

W 1971 roku Chalki zamknięto w ramach wzmacniania kontroli państwowej nad prywatnymi instytucjami oświatowymi. Władze tłumaczyły wówczas, że w Turcji nie ma miejsca na uniwersytety prywatne. Decyzja ta poważnie ograniczyła możliwości kształcenia duchowieństwa prawosławnego i od tamtej pory jest uważana za przeszkodę dla wolności religijnej wspólnoty prawosławnej. Od czasu zamknięcia seminarium i połączonej z nim Akademii Teologicznej, Kościół prawosławny w Turcji nie ma możliwości kształcenia kapłanów.

Większość duchownych mających obywatelstwo tureckie jest w wieku około 70 lat. Kwestię Chalki patriarcha ekumeniczny regularnie porusza w mediach i naciska na ponowne otwarcie uczelni w dwustronnych rozmowach z tureckimi politykami, w tym z prezydentem Recepem Tayyipem Erdoğanem; jak dotychczas jednak bezskutecznie.

Kolejną nadzieją Patriarchy jest trwała poprawa stosunków między Grecją a Turcją. „Nie powinno być wzlotów i upadków, lecz pokojowe współistnienie obu narodów i normalne stosunki między oboma krajami. Chciałbym się do tego przyczynić” – powiedział patriarcha Bartłomiej.

Sobór Wszechprawosławny kamieniem milowym

Zdaniem patriarchy, kamieniem milowym jego pontyfikatu był Sobór Wszechprawosławny na Krecie w 2016 roku. Przygotowania do niego ciągnęły się latami. Bardzo żałowano, że nie wzięły w nim udziału cztery Kościoły – Rosyjski, Gruziński i Bułgarski, a także Patriarchat Antiocheński. Jednak obecność przedstawicieli Kościołów Gruzińskiego i Bułgarskiego na konferencji, która odbyła się kilka dni temu w Chantilly we Francji z okazji 10. rocznicy Soboru, była krokiem naprzód.

Bartłomiej po raz kolejny bronił przyznania autokefalii Kościołowi Prawosławnemu Ukrainy w styczniu 2019 roku. Według Orthodox Times określił tę decyzję jako jedną z najtrudniejszych w czasie pełnienia przez nigo funkcji patriarchy, szczególnie ze względu na silny sprzeciw, jaki wywołała w Patriarchacie Moskiewskim: „Wymagało to odwagi i śmiałości” – stwierdził.

Spotkania z czterema papieżami

W wywiadzie patriarcha podkreślił również swoje wysiłki na rzecz promowania ekumenizmu i dialogu międzyreligijnego. W czasie swojej kadencji spotkał się z czterema papieżami: Janem Pawłem II, Benedyktem XVI, Franciszkiem i Leonem XIV. Szczególnie ważnym momentem był udział w inauguracji pontyfikatu papieża Franciszka w 2013 roku. Był to pierwszy od co najmniej 1000 lat udział patriarchy Konstantynopola w intronizacji papieża.

Bartłomiej odniósł się również do swoich wysiłków na rzecz wspierania dialogu między islamem a judaizmem, a także do międzynarodowych inicjatyw na rzecz ochrony środowiska, które przyniosły mu tytuł „zielonego patriarchy”.

Patriarcha ekumeniczny mówił również o Imbros, swoim miejscu urodzenia i wydarzeniach, które miały miejsce w ostatnich latach na tej tureckiej wyspie na Morzu Egejskim. Jako szczególnie ważne wydarzenia podkreślił powrót członków greckiej społeczności wyspy i ponowne otwarcie greckich szkół.

270. następca apostoła Andrzeja

Bartłomiej I urodził się jako Dimitrios Archontonis 29 lutego 1940 roku na tureckiej wyspie Imbros. Studiował w seminarium prawosławnym w Chalki, które ukończył w 1961 roku. 13 sierpnia 1961 r. został wyświęcony na diakona i otrzymał imię apostoła Bartłomieja. Przez trzy lata służył w armii tureckiej, a następnie w latach 1963-68 studiował w Papieskim Instytucie Studiów Wschodnich na Uniwersytecie Gregoriańskim w Rzymie, w Instytucie Ekumenicznym w Bossey w Szwajcarii i na Uniwersytecie w Monachium.

W latach 1968-71 był wykładowcą w swej dawnej szkole w Chalki (do czasu zamknięcia jej przez władze tureckie) i tam 19 października 1969 r. przyjął święcenia kapłańskie, a w kilka miesięcy później otrzymał tytuł archimandryty (odpowiednik katolickiego prałata). W latach 1968-1972 był osobistym asystentem, a następnie sekretarzem nowo wybranego wówczas patriarchy ekumenicznego Dimitriosa I. W 1973 roku został wybrany metropolitą Filadelfii, a w 1990 roku metropolitą Chalcedonu.

Jako metropolita Chalcedonu, Bartłomiej I został najwyższym rangą metropolitą Świętego Synodu i przewodniczył kilku komisjom, w tym prawa kanonicznego i ekumenizmu. Trzydzieści pięć lat temu, 22 października 1991 roku, został wybrany patriarchą ekumenicznym i 270. następcą apostoła Andrzeja.